Dünya Adalet Projesinin yayımladığı 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi Raporu'nda Türkiye'nin konumunun değerlendirilerek alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Yargının bağımsız bir denetim mekanizması olarak yürütmenin hukuka aykırı işlemlerine sınır koyabilme kapasitesinin ölçüldüğü Hükümetin Yetkilerinin Sınırlandırılması kategorisinde ise 136'ncı sırada yer almakta olup, 2015 yılında bu alanda 95 inci sıradayken 2025 itibarıyla 136'ncı sıraya düşmesi, güçler ayrılığı ilkesinin ve yargısal denetim mekanizmalarının fiilen zayıfladığını göstermektedir.

2015 yılında 0,46 olan endeks puanı, yıllar içinde kademeli bir düşüş göstermiştir. Endeks, hükümetin yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzlukla mücadele, açık yönetim, temel haklar, güvenlik, düzenleyici uygulamalar, medeni adalet ve ceza adaleti olmak üzere sekiz ana alandaki performansı ölçmektedir. Türkiye, göstergelerin tamamında son on yılın en düşük seviyelerine gerilemiştir.

Yargı bağımsızlığının zayıflaması, temel hakların korunamaması ve idarenin hesap verebilirliğini sağlayan denetim mekanizmalarının etkisizleşmesi, hukuk devletinin kurumsal zeminini sarsarak yargı erkine duyulan güveni zedelemiş, idarenin hukuka bağlılık ilkesini gölgelemiş ve bireylerin hak arama özgürlüğünü fiilen daraltmıştır.

Hukuk devleti ilkesinin güçlendirilmesi, yargı süreçlerinde tarafsızlığın ve etkin denetimin sağlanması, yolsuzlukla mücadelede idari mekanizmaların işler hale getirilmesi ve kamu yönetiminde hesap verebilirliğin artırılması amacıyla Türkiye'nin hukukun üstünlüğü alanındaki mevcut durumunun nedenleriyle birlikte araştırılması, ulusal düzeyde iyileştirme önerilerinin geliştirilmesi gerekmektedir.

Bu bağlamda, Türkiye'nin WJP 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi'ndeki konumunun, endeksteki düşüşe yol açan hukuki, idari ve kurumsal nedenlerin tespiti ile hukukun üstünlüğünü güçlendirecek yapısal reform alanlarının belirlenmesi amacıyla, Anayasa'nın 98'inci, TBMM Içtüzüğü'nün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılmasını arz ederiz. 10.02.2026

GEREKÇE

Dünya Adalet Projesi'nin 2025 verileri, Türkiye'de hukukun üstünlüğü ilkesinin son yıllarda belirgin biçimde gerilediğini ortaya koymaktadır. Endekste on yıl içinde 38 sıra düşülmesi, artık kalıcı bir yönetişim sorunundan söz edilmesi gerektiğini göstermektedir.

Türkiye'nin 0,41 puanla 143 ülke içinde 118'inci sıraya gerilemesi, Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesinde 14'üncü, üst-orta gelir grubundaki 41 ülke içinde ise 37'nci sırada yer alması, durumun bölgesel ve ekonomik açıdan da yapısal bir nitelik taşıdığını göstermektedir.

Hukukun üstünlüğü endeksi; hükümetin yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzlukla mücadele, açık yönetim, temel haklar, güvenlik, düzenleyici uygulamalar, medeni ve ceza adaleti gibi sekiz ana göstergede ülkelerin performansını ölçmektedir. Türkiye, bu göstergelerin tamamında son on yılın en düşük seviyelerine gerilemiştir.

Yargı bağımsızlığının zedelenmesi, yürütmenin denetimden uzaklaşması, temel hak ve özgürlükler alanında artan kısıtlamalar ve kamu yönetiminde hesap verebilirliğin zayıflaması bu tablonun başlıca nedenleri arasında yer almaktadır.

Söz konusu gerileme, hukuk devleti ilkesinin varlık koşullarını aşındırmakta, yargı erkinin bağımsızlığına gölge düşürmekte ve idarenin eylem ve işlemlerinin meşruiyet zeminini tartışmalı bir alana taşımaktadır.

Hukukun üstünlüğü ilkesi, demokratik rejimin temel dayanağıdır. Bu ilkenin zayıflaması, vatandaşın hakkını arama yollarını daraltır, denetimi etkisiz hale getirir. Bu nedenle Türkiye'nin bu alandaki gerilemesinin kaynaklarını tespit etmek ve adalet sistemini güçlendirecek yapısal adımları belirlemek amacıyla Meclis Araştırması yapılması elzemdir.