Sağlık hizmetlerinde dil temelli sorunların araştırılarak mevcut uygulamaların ve çözüm önerilerinin değerlendirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye'nin taraf olduğu Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 12'nci maddesinde sağlık hakkı mümkün olan en yüksek sağlık standardına ulaşma hakkı" olarak tanımlanmıştır. Söz konusu hükmün bağlayıcı yorumunu ortaya koyan BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi'nin 14 No'lu Genel Yorumu'na göre sağlık hakkının dört temel unsuru bulunmaktadır: mevcudiyet (availability), erişilebilirlik (accessibility), kabul edilebilirlik (acceptability) ve kalite (quality).

Erişilebilirlik ilkesi yalnızca fiziksel ve ekonomik erişimi değil; bilgiye erişimi ve ayrımcılık yasağını da kapsamaktadır. Sağlık hizmetlerinin dil engeli nedeniyle fiilen erişilemez hale gelmesi, söz konusu yükümlülüklerin ihlali sonucunu doğurabilecektir.

Türkiye'nin taraf olduğu İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi'nin 1'inci maddesinde taraf devletlerin, biyoloji ve tıbbın uygulanmasında herkesin haysiyetini ve kimliğini koruyarak ayrım yapılmaksızın hak ve özgürlüklerine saygı gösterilmesini güvence altına alacağı hükme bağlanmıştır. Kişinin kimliği ve onurunun korunması, sağlık hizmetine kendi dilinde erişebilmesini de içeren bir yükümlülük alanı doğurmaktadır.

Ayrıca Avrupa Hasta Hakları Statüsü, hastaların dilsel özelliklerine uygun bilgilendirme yapılmasını; sağlık personelinin bu doğrultuda eğitilmesini ve bilgilendirme materyallerinin erişilebilir biçimde hazırlanmasını öngörmektedir.

Türkiye'nin taraf olduğu Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme'nin 25'inci maddesi ise engellilerin ayrımcılığa uğramaksızın ulaşılabilir en yüksek sağlık standardından yararlanma hakkını tanımaktadır. Özellikle işitme engelliler ve dil bariyeri yaşayan bireyler bakımından iletişim imkânlarının sağlanmaması, sağlık hakkının etkin kullanımını ortadan kaldırmaktadır.

Geçmiş yıllarda kamuoyuna yansıyan ve bir hastanın dil farklılığı nedeniyle muayene sürecinde ciddi iletişim sorunu yaşadığı olay, dil engelinin yalnızca sosyal değil, doğrudan teşhis ve tedavi süreçlerini etkileyen hayati bir mesele olduğunu göstermiştir. Özellikle anadili Türkçe olmayan yurttaşların yoğun olarak yaşadığı bölgelerde, dil bariyeri nedeniyle hastaların kendilerini ifade edememesi ve hekimlerin yeterli anamnez alamaması; yanlış teşhis, eksik tedavi veya sağlık hizmetinden fiilen yararlanamama sonucunu doğurabilmektedir.

Sağlık hakkı yaşam hakkıyla doğrudan bağlantılıdır. Bu nedenle sağlık hizmetlerinde dil temelli erişim sorunlarının kapsamının, sonuçlarının ve çözüm yollarının bütüncül biçimde incelenmesi gerekmektedir.