AMATEM ve ÇEMATEM altyapılarının yeterliliğinin araştırılarak bağımlılıkla etkin mücadele edilebilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Verilere göre; ülke genelinde 64'ü yataklı, 79'u ayaktan olmak üzere toplam 143 AMATEM ve ÇEMATEM merkezinde 1.582 yatak kapasitesiyle hizmet sunulmaktadır. Çocuk ve ergenlere yönelik hizmetler ise 22 ilde bulunan 24 ÇEMATEM aracılığıyla yürütülmekte olup bu merkezlerin 15'i yataklı ve toplam 242 yatak kapasitesine sahiptir. 2025 yılı içerisinde bu merkezlere 8.772 ayaktan başvuru yapılmış, 1.128 çocuk ve ergen yatarak tedavi görmüştür. Başvuruların önemli bir kısmının birden fazla madde kullanımına ilişkin olması, bağımlılık profilinin giderek ağırlaştığını ve tedavi süreçlerinin daha karmaşık hale geldiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Bununla birlikte, mevcut kapasite artışına rağmen sistemin sahadaki etkinliği konusunda ciddi yapısal sorunlar devam etmektedir. Çocuk ve ergenlere yönelik merkezlerin yalnızca 22 ilde bulunması, birçok bölgede hizmete erişimi sınırlamakta; hastaların farklı illere yönlendirilmesi tedavi sürekliliğini olumsuz etkilemektedir. Buna karşılık bazı merkezlerde doluluk oranlarının yüzde 50'nin altında kalması, mevcut kapasitenin etkin kullanılmadığını ve yönlendirme mekanizmalarında aksaklık bulunduğunu göstermektedir. Ailelerin özellikle çocuklarını yatılı tedavi süreçlerine yönlendirmekte isteksiz olması, sistemin ağırlıklı olarak ayakta tedavi modeline yönelmesine neden olmakta; bu durum ise ağır bağımlılık vakalarında tedavi etkinliği açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir tablo ortaya çıkarmaktadır.

Öte yandan bağımlılıkla mücadelede yalnızca tedavi hizmetlerinin artırılması yeterli olmayıp, erken tespit ve önleyici mekanizmaların etkinliği de kritik önemdedir. Bağımlılık riskinin artmaya devam etmesi, yürütülen politikaların sahadaki etkisinin sorgulanmasını zorunlu kılmaktadır. Sağlıklı Hayat Merkezlerinde sunulan hizmetlerin kapasitesinin önemli ölçüde atıl kalması da sistemin topluma erişiminde ve etkin kullanımında sorunlar bulunduğunu göstermektedir.

Sorunun bir diğer kritik boyutu ise kaynak tahsisi ve yatırım politikalarındaki yetersizliktir. Bağımlılıkla mücadelede altyapının güçlendirilmesi gerektiği açık olmasına rağmen, AMATEM ve ÇEMATEM projeleri için ayrılan kamu kaynaklarının ihtiyacın oldukça gerisinde kaldığı görülmektedir. Toplam maliyeti yaklaşık 3,3 milyar TL olarak ifade edilen söz konusu projeler için 2026 yılı bütçesinde yalnızca 241 milyon TL ödenek ayrılması ve 2025 yılı sonu itibarıyla gerçekleştirilen harcamanın son derece düşük seviyelerde kalması, planlanan yatırımların hayata geçirilmesinde ciddi bir yavaşlama olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, bağımlılıkla mücadelede kapasite artırımı hedeflerinin kağıt üzerinde kaldığı yönündeki eleştirileri güçlendirmekte ve kamu politikalarının önceliklendirilmesi konusunda soru işaretleri doğurmaktadır.

Tedavi sonrası rehabilitasyon ve topluma yeniden kazandırma süreçlerinde yaşanan eksiklikler de dikkate alındığında, bağımlılıkla mücadelede sürdürülebilir ve sonuç odaklı bir yapının henüz tam anlamıyla tesis edilemediği anlaşılmaktadır.

Tüm bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye'de bağımlılıkla mücadele sisteminin yalnızca kapasite artışıyla değil; erişilebilirlik, etkin kullanım, kaynak tahsisi, hizmet kalitesi ve sürdürülebilir rehabilitasyon mekanizmaları açısından bütüncül biçimde ele alınması gerektiği açıktır. Artan bağımlılık riski, düşen kullanım yaşı ve ağırlaşan bağımlılık profili karşısında AMATEM ve ÇEMATEM altyapılarının yeterliliğinin kapsamlı biçimde incelenmesi, eksikliklerin tespit edilmesi ve daha etkin kamu politikalarının geliştirilmesi amacıyla Meclis Araştırması açılması zorunlu görülmektedir.