Plastik atık ithalatı ve geri dönüşüm politikalarının çevresel, toplumsal ve ekonomik etkilerinin detaylı bir şekilde araştırılarak kalıcı ve sürdürülebilir çözüm yollarının belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Aradan geçen 9 yıllık süre zarfında, Avrupa İstatistik Ofisi'nin (Eurostat) yayımladığı veriler, Türkiye'nin son yıllarda Avrupa Birliği (AB) atık ihracatında zirvedeki yerini sağlamlaştırdığını ortaya koymaktadır. AB, 2024 yılında toplam 31,6 milyon ton atık ihraç ederken, bunun 12 milyon 253 bin 956 tonu tek başına Türkiye'ye gönderilmiştir. Daha da çarpıcı olanı, son 10 yıllık süreçte (2014-2024) AB'den Türkiye'ye ihraç edilen atık miktarı 118 milyon 667 bin ton gibi devasa bir rakama ulaşmıştır.

Çevre ve insan sağlığı açısından son derece tehlikeli olduğu birçok araştırmada belirtilen ve uzmanlarca dile getirilen önemli bir konu olmasına rağmen yaşanan bu artış ile ülkemiz denetimsiz bir şekilde çöp ithal etmektedir. Buna bir önlem olarak giderek ürkütücü boyutlara ulaşan çöp ithalatına yönelik Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından sınırlama getiren bir karar yayımlanmış, ancak bu karar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının itirazı üzerine geri çekilmiştir. AB'nin atık ihracatında neredeyse her yıl zirvede yer alan Türkiye'nin 213 ülke arasından en çok atığın gönderildiği destinasyon haline gelmesi kamuoyunda ciddi endişelere neden olmaktadır.

Öte yandan bu çöplerin tam olarak hangi işlemlerden geçirildiği; geri kazanımda kullanıp kullanılmadığı, niteliğinin ne olduğu, hangi alanlarda kullanıldığı ve nasıl bertaraf edildiği bilgisi de kamuoyundan gizlenmektedir. OECD rakamları da bu durumu açıkça ortaya koymaktadır. OECD raporunda, Türkiye'nin çöpünün sadece yüzde 1'ini geri dönüşüme yolladığına, geri kalanını ise katı atık sahasına naklettiğine dikkat çekmektedir. Science dergisi tarafından yapılan bir araştırmada da ülkemizin atıkları geri dönüştürme konusunda en başarısız 20 ülke içerisinde olduğunu belirtmektedir. Tüm bunlar giderek artan çöp ithalatı konusunda kamuoyunda tehlikeli, 'bertaraf edilebilir' atıkların nasıl yok edildiği ya da nerelere döküldüğü konusunda endişe yaratmaktadır. Yurt içinde toplanan ve giderek artan oranda ithal edilen atıkların ne şekilde geri dönüşümünün yapıldığı ve bertaraf edildiği açıklanmamakta, bu konuda bakanlıklar tarafından çelişkili açıklamalar yapılmaktadır.

Bu çerçevede çöp ithalatında yaşanan artışın durdurulması, ithal edilen çöplerini geri dönüştürülüp dönüştürülmediği, dönüştürülmesi ya da bertaraf edilmesinin nasıl yapıldığının ve insan ile çevre sağlığına etkilerinin araştırılması, bu konuda gerekli önlemlerin alınması, ülkemizin insan ve çevre sağlığını ciddi anlamda tehdit eden atıkların nasıl bertaraf edildiğinin araştırılması ve bu konuda gerekli önlemlerin alınması amacıyla Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü'nün 104 ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını saygılarımızla arz ederiz. <. B. M. M. *