Müze ve ören yerlerinde sergilenen bazı tarihi eserlerin kaybolduğu ve çalındığı iddialarının araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Türkiye, sahip olduğu zengin kültürel miras nedeniyle dünyanın en önemli arkeolojik ve sanatsal eser koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Bu mirasın korunması, kayıt altına alınması ve gelecek nesillere eksiksiz şekilde aktarılması devletin temel sorumlulukları arasında yer almaktadır.

Ancak son yıllarda kamuoyuna yansıyan müzelerdeki kayıp eser iddiaları, envanter ve denetim süreçlerine ilişkin ciddi soru işaretlerini beraberinde getirmiştir. Sayıştay raporları, idari incelemeler ve basına yansıyan bilgiler; bazı müzelerde eserlerin envanter kayıtlarında eksiklikler bulunduğunu, devir-teslim süreçlerinde aksaklıklar yaşandığını ve güvenlik mekanizmalarının yetersiz kalabildiğini ortaya koymaktadır. Bu kapsamda; çeşitli müzelerde arkeolojik eserler, tarihi objeler, yazma eserler ve sanat koleksiyonlarına ait çok sayıda eserin kayıp olduğu veya akıbetlerinin net olarak tespit edilemediği yönünde iddialar gündeme gelmiştir. Bazı vakalarda eserlerin envanter kayıtlarında yer almadığı, bazılarında ise eserlerin yerlerinin belirlenemediği veya sahte eserlerle değiştirilmiş olabileceği yönünde bulgular ortaya çıkmıştır. Arkeoloji müzeleri, sanat müzeleri, yazma eser kütüphaneleri ve özel müzelerde farklı dönemlerde yaşanan bu olaylar, sorunun münferit vakaların ötesinde yapısal bir nitelik taşıyabileceğine işaret etmektedir. Özellikle son yıllarda yapılan inceleme ve denetimlerde, yüksek maddi ve kültürel değere sahip eserlerin kaybolduğu ya da kayıt sistemlerinde çeşitli eksikliklerin bulunduğu yönündeki tespitler kamuoyunda endişe yaratmıştır.

Bunun yanında; bazı müzelerde sahte eserlerin ortaya çıkarılması, envanter yönetimi ve iç denetim mekanizmalarının etkinliğinin yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Kültürel mirasın korunmasına yönelik mevcut uygulamaların yeterliliği, güvenlik önlemleri, personel sorumlulukları ve idari süreçlerin işleyişi kapsamlı şekilde incelenmelidir.

Yıllardır sürdürülen diplomatik ve hukuki girişimlerle ülkemizden kaçırılan binlerce tarihi eserin ülkemize iadesi için çalışmalara devam edilirken, ülke içindeki müzelerde yaşanan kayıp eser iddiaları, bu çabaların etkisini zayıflatmakta ve kültürel mirasın korunmasına ilişkin kamuoyu güvenini olumsuz etkilemektedir. Geçmiş yıllardan günümüze uzanan çok sayıdaki kayıp eser vakası, sorunun kapsamlı ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu çerçevede; tüm kamu ve özel müzelerde envanter kayıtlarının güncel durumunun tespit edilmesi, dijital arşivleme ve kayıt sistemlerinin yeterliliğinin değerlendirilmesi, kayıp olduğu bildirilen eserlerin kapsamlı biçimde araştırılması, güvenlik ve denetim mekanizmalarının gözden geçirilmesi, sorumlulukların belirlenmesi ve gerekli yasal ile idari tedbirlerin ortaya konulması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde bir araştırma yapılması kamu yararı açısından önem arz etmektedir.

Kültürel miras, bir milletin tarihî hafızasının, kimliğinin ve medeniyet birikiminin en önemli unsurlarından biridir. Bu nedenle müzelerdeki kayıp eser iddialarının bütün yönleriyle araştırılması, eksikliklerin giderilmesi ve benzer olayların tekrarının önlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci, TBMM İçtüzüğü'nün 104'üncü ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.