İçeriğe atla

28. DÖNEM · 592 VEKİL · SON GÜNCELLEME

Ara
MECLİS’TE BUGÜN
MECLİS ARAŞTIRMASI ÖNERGESİ · 10/4916 GÜNDEME GİRECEK

Kürtçe müziklerin ve eser sahiplerinin haklarının korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Son güncelleme: Kaynak: TBMM

İlk imza: Zülküf Uçar Van · DEM Parti ve 19 milletvekili ·

Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.

Önerge metni

PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)

Kürt müzik mirasına ait binlerce eserin tarihsel süreç içerisinde derleme çalışmaları adı altında özgün dilinden, tarihsel bağlamından ve kaynak kişilerinden koparılarak Türkçeleştirilmesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Türkiye Radyo Televizyon Kurumu arşivlerine Türkçe eserler olarak kaydedilerek toplumsal ve kültürel hafızanın asimile edilmesi, tespit edilen 4 bin 971 Türkçeleştirilmiş Kürtçe şarkının notalarının ve sözlerinin deşifre edilerek özgün kaynakçasına kavuşturulması ve Kürt müziğinin yüz yüze bırakıldığı kurumsal ilgisizlik ve imkansızlıkların tüm boyutlarıyla araştırılması; resmi arşiv kayıtlarının şeffaf biçimde incelemeye açılarak kültürel mirasın aslına uygun tescil edilmesi ve özgün kültür-sanat üretimi ile anadilinde müzik eğitiminin kurumsal güvenceye kavuşturulmasını temin edecek yasal ve idari tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98. İç Tüzüğün 104. ve 105. maddeleri gereğince Meclis araştırması açılmasını arz ederiz.

GEREKÇE

Kültürel mirasın, sanatsal üretimin ve toplumsal hafızanın korunması; demokratik hukuk devletinin, eşitlik ilkesinin ve uluslararası insan hakları ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesinin en temel ilkeleri arasında yer almaktadır. Kamu idareleri ve kültür kurumları, ülkedeki tüm halkların ve kültürlerin kültürel mirasını ayrımcılık gözetmeksizin korumak, özgün kimliğiyle kayıt altına almak, bilimsel ve akademik araştırmaları desteklemek ve gelecek kuşaklara aslına sadık biçimde aktarmakla mükelleftir. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile kamu yayıncılığı yapmakla görevli Türkiye Radyo Televizyon Kurumu gibi kamusal otoritelerin; müzik eserlerinin derlenmesi, arşivlenmesi ve kaynak gösterilmesi süreçlerinde bilimsel hakikate, telif ve kaynak etiği ile kültürel çoğulculuk ilkelerine tavizsiz biçimde riayet etmesi kanuni ve anayasal bir zorunluluktur. Tüm bu hukuki ve etik gerekliliklere karşın, müzikolog Veysi Varlı'nın kamuoyuna yansıyan araştırma sonuçlarına göre Kürt müziği bir asırdır asimilasyon ve hafızasızlaştırma siyasetine maruz kalmaktadır. Nitekim yüz yılı aşkın bir süredir uygulanan derleme ve arşivleme politikaları Kürt müziğinin hafızasında ağır tahribatlar yaratmış, binlerce Kürtçe eser sistematik biçimde Türkçeleştirilmiş ve akademik müzik çalışmaları kurumsal desteksizlik nedeniyle akamete uğratılmıştır. Tüm bu tespitler Varlı'nın araştırmasından ortaya çıkan somut verilerle kanıtlanmış haldedir.

Metnin tamamını göster (4 paragraf daha)Metni kısalt

Araştırma kapsamında ortaya konulan ilk somut bulgu, Kürtlerin yoğun yaşadığı kentlerde yürütülen derleme faaliyetleri üzerinden Kürtçe müzik eserlerinin kitlesel ölçekte Türkçeleştirilmesidir. Müzikolog Veysi Varlı tarafından incelenen 28 bin şarkı içerisinden 4 bin 971 Kürtçe şarkının Türkçeleştirildiği tespit edilmiştir. Varlı'nın kendi araştırmalarına dayanarak aktardığına göre Kürtlerin yoğun yaşadığı kentlere derleme gezisi adıyla yıllarca asimilasyon amaçlı görevlendirmeler yapılmıştır. Bu asimilasyon gezilerinde yalnızca Antep'te tek seferde 260 şarkının, Diyarbakır'da ise tek seferde 600'e yakın şarkının toplandığı; yerel sanatçıların ve halkın dilinden derlenen bu eserlerin özgün Kürtçe sözlerinden ve tarihsel köklerinden koparılarak resmi repertuvarlara Türkçe olarak dahil edildiği belirlenmiştir.

Araştırmadaki ikinci temel tespit, sözlü kültür taşıyıcılarından ve Kürt müziğinin önde gelen isimlerinden alınan eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TRT arşivlerine kimlikleri değiştirilerek kaydedilmesi ve kültürel aidiyetlerinin silinmesidir. Araştırma verilerine göre; Diyarbakır'da derleme görevlendirmesi adıyla gidenlerin, Kütt müziğinin önemli isimleri M. Arif Ciziri ve Hesen Ciziri ile altı ay boyunca bir konakta bir araya gelerek bu sanatçıların şarkılarını Türkçeye çevirdiği, benzer şekilde yüzlerce kişinin Kürtlerin yoğun yaşadığı yerlerde dolaşarak Kürtlerin dilinden aldıkları eserleri Türkçeleştirdiği ifade edilmektedir. Bununla da yetinilmeyerek "Kerkük Türküleri" adı altında getirilen 86 şarkının ve Hesen Zirek'e ait eserlerin dahi Türkçeleştirildiği saptanmıştır. Üstelik bu eserlerin hangi tarihte söylendiği, ne zaman derlendiği ve notalarının ne zaman yazıldığına ilişkin tüm kayıtlar bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TRT arşivlerinde mevcut olmasına rağmen, eserlerin gerçek kaynakları ve özgün dilleri resmi kayıtlarda gizlenmekte ya da yok sayılmaktadır.

Üçüncü önemli bulgu ise, Kürt müziğinin tarihsel, bilimsel ve akademik temellerinin araştırılmasına yönelik çalışmalara karşı geliştirilen engeller, sergilenen kurumsal kayıtsızlık ve eğitim altyapısındaki yapısal sorunlardır. Tespit edilen 4 bin 971 Türkçeleştirilmiş Kürtçe eserin tamamının notalarının yeniden yazılması, özgün sözlerinin deşifre edilmesi ve bilimsel bir kaynakçaya dönüştürülmesi devasa bir kurumsal ve akademik seferberliği gerektirmektedir. Bunun yanında, Kürt müziğinin özgün kimlik ekseninde gelişme gösterebilmesi için eğitim sürecinin her aşamasında uygun şartlar yaratılmak zorundadır. Bu bağlamda ilkokuldan liseye, konservatuvardan akademiye kadar en alt basamaktan en üst seviyeye uzanan ortak bir Kürtçe müfredatın oluşturulması, bütünlüklü bir eğitim anlayışının ve alanında yetkin eğitmenlerin yetiştirileceği kurumsal mekanizmaların geliştirilmesi gerekmektedir.

Tüm bu tespitler; Kürt müzik mirasının tarihsel süreç içerisinde sistematik bir asimilasyon ve kimliksizleştirme politikasına maruz bırakıldığını, binlerce Kürtçe eserin Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TRT arşivlerinde özgün dilinden ve kaynağından koparılarak tescillendiğini, kültürel hafizanın tahrip edildiğini ve bu tahribatı onaracak akademik müzik çalışmalarının kamusal ve kurumsal destekten tamamen mahrum bırakıldığını somutlaştırmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile TRT arşivlerinin şeffaf biçimde araştırmacılara açılması, Türkçeleştirilen 4 bin 971 Kürtçe eserin özgün kimliklerinin, kaynak kişilerinin ve tarihsel kayıtlarının tespit edilmesi ile Kürt müziğinin tarihi üzerine yürütülen akademik çalışmalara kamusal kaynak ayrılması ve anadilinde bütünlüklü bir müzik-sanat eğitimi müfredatının oluşturulmasına yönelik idari ve yasal tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması elzemdir.

Metin TBMM’deki PDF’ten otomatik okundu. Yanlış okunan bir yer görürseniz bildirin. Hata bildir

ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR

İmzacılar

20 İMZA
DEM Parti 20

İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.

AYNI KONUDA

Aynı konuda verilen diğer önergeler

TBMM, aynı konudaki araştırma önergelerini birleştirerek görüşebilir; tek bir araştırma komisyonu kurulabilir.

Bu sayfayı paylaş

X WhatsApp Telegram Facebook