Askeri ve zırhlı araçların şehir merkezleri ve halka açık alanlarda kullanımının etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

İnsan Hakları Derneği Diyarbakır Şubesi'nin 7 Haziran 2023 tarihli verilerine göre, Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı bölge kentlerinde son 15 yılda zırhlı araçlar ve kolluk hâkimiyetindeki araçların karıştığı 82 olayda 21'i çocuk 44 yurttaş yaşamını yitirmiş, 23'ü çocuk 94 yurttaş yaralanmıştır. Bu tablo, bölge kentlerinde süreklilik kazanmış yapısal bir güvenlik ve kamu yönetimi pratiğine işaret etmekte; sorunun münferit olaylar üzerinden değil, sistematik ve yapısal boyutlarıyla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.

Hakkâri ve Yüksekova'da kent merkezlerinin, mahallelerin ve gündelik yaşam alanlarının askeri ve zırhlı araçların yoğun kullanımına açık tutulması; çocukların okula, yurttaşların işine ve evine giderken bu araçların yarattığı riskle karşı karşıya bırakılması, yaşam hakkı ve kamu güvenliği açısından ciddi bir sorundur. Güvenlik amacıyla kullanılan kamu gücünün kendisinin yurttaşların yaşamını tehlikeye atması, güvenlik politikalarının meşruiyetini tartışmalı hale getirmektedir.

Sorunun bir diğer boyutu ise cezasızlıktır. Zırhlı araçların karıştığı ölüm ve yaralanmalarda sorumluların etkili biçimde soruşturulmaması, kamu görevlilerinin idari ve adli sorumluluklarının etkin biçimde işletilmemesi ve benzer olayların tekrarını önleyecek tedbirlerin alınmaması, cezasızlığı kurumsallaştıran bir mekanizma yaratmaktadır. Hukuk devletinde kamu görevlileri de hukuk karşısında hesap verebilir olmalı; yaşam hakkını ihlal eden veya tehlikeye atan eylemler etkin, bağımsız ve tarafsız biçimde soruşturulmalıdır. Bu mesele, aynı zamanda Barış ve Demokratik Toplum sürecinin de önemli bir boyutudur. Kalıcı barış, yalnızca çatışmanın sona ermesiyle değil, güvenlikçi ve askeri paradigmanın gündelik yaşam alanlarındaki izlerinin ortadan kaldırılmasıyla mümkündür. Zırhlı araçların kent merkezlerinde ve sivil yaşam alanlarında olağanlaştırılması yerine, güvenlik politikalarının sivilleştirilmesi; çocukların, kadınların ve tüm yurttaşların kendilerini özgür ve güvende hissedebilecekleri bir kamusal alanın inşa edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, Hakkâri başta olmak üzere bölge kentlerinde zırhlı araçların karıştığı ölüm ve yaralanmaların tüm yönleriyle araştırılması; bu olaylarda sorumluluğu bulunan kamu görevlileri hakkında yürütülen soruşturmaların ve yargı süreçlerinin, verilen takipsizlik ve kovuşturmaya yer olmadığı kararlarının, mahkumiyetlerin yanı sıra görevden uzaklaştırma ve disiplin işlemlerinin bütünlüklü biçimde ortaya konulması gerekmektedir. Yurttaşların yaşam hakkının güvenlik politikalarının gölgesinde bırakılmaması, kamu gücünü kullananların hukuk önünde hesap verebilirliğinin sağlanması ve cezasızlık pratiğinin sonlandırılması, hukuk devletinin ve demokratik toplum düzeninin temel gereklerindendir.

• Zırhlı araçların kent merkezleri ve sivil yaşam alanlarında kullanımının yurttaşların yaşam hakkı ve güvenliği üzerindeki etkilerinin ortaya konulması; güvenlik politikalarının sivilleştirilmesi, cezasızlığın sona erdirilmesi ve Barış ve Demokratik Toplum süreci doğrultusunda yurttaşların yaşam hakkını güvence altına alacak politikaların geliştirilmesi amacıyla bir Araştırma Komisyonu kurulmasını ve Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.