Kamu bankalarının kullandırdığı kredilerin tüm yönleriyle araştırılarak kamu zararının önlenmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Son yıllarda kamuoyunda kamu bankalarınca kullandırılan bazı yüksek tutarlı kredilerin yeterli teminat alınmaksızın verildiği, kredi tahsis süreçlerinde objektif bankacılık kriterleri yerine siyasi, ekonomik veya kişisel ünsiyet ilişkilerinin etkili olduğu yönünde çeşitli iddialar gündeme gelmektedir. Bunun yanında önemli miktardaki bazı kredilerin yeniden yapılandırıldığı, tahsil edilemediği veya takip hesaplarına aktarıldığı yönündeki tartışmalar kamuoyunun dikkatini çekmektedir. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu ile Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu düzenlemeleri kredi tahsis süreçlerinde risk analizi, mali yeterlilik, teminat yapısı ve kredi değeri gibi objektif kriterlerin esas alınmasını öngörmektedir. Buna rağmen kamu bankalarının kredi politikalarının bu esaslara uygun yürütülüp yürütülmediği hususunda kamuoyunun yeterli bilgiye sahip olmadığı görülmektedir. Kamu kaynaklarının etkin kullanımı bakımından bu süreçlerin TBMM tarafından denetlenmesi anayasal bir sorumluluk ve zorunluluktur.

Diğer taraftan ülkemizde faaliyet gösteren çok sayıda sivil toplum kuruluşu, vakıf ve dernek ulusal kamu kurumlarından, belediyelerden, uluslararası kuruluşlardan, yabancı devlet destekli fonlardan ve çeşitli hibe programlarından önemli miktarlarda mali kaynak temin etmektedir. Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler kuruluşları, Dünya Bankası, kalkınma ajansları, yabancı vakıflar ve benzeri kuruluşlardan sağlanan hibelerin hangi amaçlarla kullanıldığı, projelerin hedeflerine ulaşıp ulaşmadığı ve mali raporlamaların yeterliliği hususları kamu yararı açısından önem taşımaktadır. Anayasa'nın 33'üncü maddesi kapsamında güvence altına alınan örgütlenme özgürlüğü ile sivil toplum faaliyetlerinin desteklenmesi demokratik toplum düzeninin vazgeçilmez unsurlarındandır.

Bu kapsamda;

• Kamu bankalarınca son yıllarda kullandırılan kredilerin sektörel ve kişi/şirket bazındaki dağılımının,

• Kredilerin hangi objektif kriterler esas alınarak tahsis edildiğinin,

• Kredi tahsis süreçlerinde siyasi nüfuz, ayrımcılık veya farklı saiklerin etkili olduğu yönündeki iddiaların,

• Geri ödenmeyen, yeniden yapılandırılan veya takip hesaplarına intikal eden kredilerin nedenlerinin,

• Kamu zararına yol açabilecek uygulamaların bulunup bulunmadığının,

• Risk yönetimi ve iç denetim mekanizmalarının yeterliliğinin;

• Ulusal ve uluslararası kaynaklardan hibe alan sivil toplum kuruluşlarının mali şeffaflık düzeylerinin,

• Hibe kaynaklarının amaçlarına uygun kullanılıp kullanılmadığının,

• İlgili kamu kurumlarının denetim süreçlerinin etkinliğinin,

• Mevzuatta ihtiyaç duyulan değişikliklerin belirlenmesinin kamu yararı bakımından ayrıntılı şekilde incelenmesi gerekmektedir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin anayasal denetim yetkisi kapsamında yürütülecek kapsamlı bir araştırmanın, kamu kaynaklarının etkin kullanımının güçlendirilmesine, finansal sistemde güvenin artırılmasına, kredi tahsis süreçlerinde şeffaflığın sağlanmasına ve sivil toplum alanında hesap verebilirlik mekanizmalarının geliştirilmesine katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Bu nedenlerle TBMM bünyesinde bir Meclis Araştırması açılması önem arz etmektedir.