Tarımsal üretimde yaşanan sorunların araştırılarak çiftçilerin borçlarının yeniden düzenlenmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

TÜİK verilerine göre, 2026 yılı Mayıs ayı itibarıyla Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi yıllık %36,65 artış gösterirken, tarımda en kritik üretim kalemi olan gübre ve toprak geliştiriciler alt grubundaki yıllık artış %63,56 seviyesine ulaşmıştır. Aynı dönemde Tarım Ürünleri Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) yıllık %42,53 artarken, tarladaki üretim maliyeti ile market rafı arasındaki makas açılmaya devam etmiştir. TÜİK'in Temmuz 2026 Tüketici Fiyat Endeksi verilerine göre enflasyon %31,75 iken, gıda ve alkolsüz içecekler enflasyonu %37,53 olarak gerçekleşmiştir.

Bölgesel jeopolitik krizler ve Ortadoğu'daki gerilimin tarımsal üretim üzerindeki yıkıcı etkisi, 28 Şubat 2026 tarihinde başlayan İran Savaşı'yla birlikte çok daha kritik bir boyuta ulaşmıştır. Savaşın hemen öncesinde litre fiyatı ortalama 60 TL seviyelerinde seyreden mazot fiyatları, savaşla birlikte Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz nedeniyle kısa sürede 80 TL bandına yaklaşarak %28-30 artış göstermiştir. Benzer şekilde petrokimya ve hammade lojistiğinde yaşanan aksamalar sonucunda çiftçinin temel girdilerinden olan üre, amonyum sülfat ve DAP gübrelerinin ton fiyatlarında 1.800 TL'ye varan artışlar yaşanmış, gübre maliyetleri savaş sonrası periyotta katlanarak rekor seviyelere çıkmıştır.

Enerji ve hammadde maliyetlerindeki fahiş artışlar üreticinin belini bükerken, kamusal kaynakların ve teşviklerin adil dağıtılmadığına dair kamuoyundaki vicdani yaralanma her geçen gün derinleşmektedir. Mali idarenin ve ekonomi yönetiminin, dev holdinglerin, büyük şirketlerin ve sermaye gruplarının milyarlarca liralık vergi borçlarını bir gecede sildiği, yapılandırdığı ve kamu bankaları aracılığıyla uygun finansman sağladığı bir ortamda, tarlasını sürmek için kredi çeken, elektrik ve sulama faturasını ödeyemediği için traktörüne, toprağına ve mahsulüne icra gelen çiftçimizin kaderine terk edilmesi kabul edilemez bir eşitsizliktir.

Bugün Türkiye'nin dört bir yanında üretimden çekilme noktasına gelen küçük ölçekli çiftçilerin acil ve kaçınılmaz talepleri bulunmaktadır. Bu doğrultuda üreticilerin kamu ve özel bankalara olan tarımsal kredi borçlarıyla biriken sulama ve elektrik borçlarının faizsiz olarak en az 5 yıla yayılması, icra ve haciz işlemlerinin durdurulması gerekmektedir. Bankaların ve özel elektrik dağıtım şirketlerinin çiftçiye sağlanan tarımsal destekleme ödemelerine otomatik bloke koyması uygulamasına son verilmelidir.

Girdi maliyetlerini düşürmek adına tarımsal üretim için mazottan ÖTV ve KDV kaldırılmalı, gübre, ilaç ve tohum gibi temel girdilerde kamusal fiyat sabitlemesiyle sübvansiyon programları devreye konulmalıdır. Türkiye'de hatrı sayılır miktarda bulunan kooperatifler ise tepeden ve merkezi karar mekanizmalarına teslim edilmemeli, üreticinin karar alıcı olduğu bir sisteme geçilerek Halk Kooperatifleri Birliği adı altında birleştirilmelidir.

Gıda egemenliğini kaybetmiş, çiftçisi toprağa küsmüş, genç nüfusu kırsaldan kaçmış bir ülkenin geleceğini güvence altına alması mümkün değildir. Bu çerçevede, Türkiye'nin dört bir yanındaki çiftçilerin acil çözüm bekleyen taleplerinin tespiti, kamusal kaynakların adil dağıtılması, çiftçi borçlarının yeniden düzenlenmesi ve tarımsal üretimi ayağa kaldıracak somut tedbirlerin geliştirilmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzük'ün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis Araştırması açılması elzemdir.