Eczacılık mesleğinde yaşanan sorunların tüm yönleriyle araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

6197 Sayılı Eczaneler ve Eczacılar Hakkında Kanun'un 5'inci maddesi gereğince 'Serbest eczane sayıları, ilçe sınırları içindeki nüfusa göre en az üç bin beş yüz kişiye bir eczane olacak şekilde düzenlenir." denilerek eczane açılışına bir standart getirilmiş olmasına rağmen Eczacılık Fakültesi sayısındaki artış, mezun eczacı sayısının artması ve kamuda istihdam alanlarının yetersiz olması genç eczacılar açısından istihdam boyutuyla ciddi sorunlar yaşanmasına neden olmuştur. Kontrolsüz biçimde açılan eczacılık fakülteleri ve plansız kontenjan artışları nedeniyle genç eczacılar ciddi bir işsizlik ve güvencesizlik sorunuyla karşı karşıya bırakılmıştır.

OECD ülkelerinde aile eczacılığı, klinik eczacılık, birinci basamak sağlık hizmetleri ve hastane eczacılığı alanlarında eczacı istihdamı yaygınlaştırılırken Türkiye'de eczacılar çoğunlukla yalnızca serbest eczacılık alanına sıkıştırılmış durumdadır. Kamuda görev yapan eczacı sayısının sağlık sisteminin ihtiyacının oldukça altında kalması, ilaç yönetimi, farmakovijilans, kronik hastalık izlemi ve akılcı ilaç kullanımı politikalarının etkin yürütülmesini de olumsuz etkilemektedir. Eczacı meslek örgütleri ve mezunlar, özellikle hastanelerde artan iş yükü ve ilaç güvenliği standartları doğrultusunda kamuda daha fazla kadro ihdas edilmesini talep etmektedir. Bugün yaklaşık 20 bin eczacı kamuda atama beklemektedir. Ancak Sağlık Bakanlığının kamuoyunda geniş ses getiren kitlesel personel alım ilanlarında maalesef eczacılar yer almamaktadır.

Özel sektörde ve kamuda çalışan eczacılar açısından da düşük ücretler, yetersiz kadrolar, ağır iş yükü, yönetim mekanizmalarında temsil eksikliği ve özlük hakları sorunları giderek derinleşmektedir. Genç eczacılar mesleklerini icra edecek alan bulmakta zorlanırken, mevcut eczaneler ise artan ekonomik baskılar nedeniyle yardımcı eczacı ve ikinci eczacı istihdamında ciddi güçlükler yaşamaktadır.

Artık eczanelerin ekonomik sürdürülebilirliği ciddi biçimde zedelenmiştir. Artan işletme giderleri karşısında gelirleri eriyen çok sayıda eczane kapanma riskiyle karşı karşıya -. kalmıştır. Büyükşehir olmayan il ve ilçelerde faaliyet gösteren eczaneler, özellikle köy ve belde eczaneleri, birinci basamak sağlık hizmetlerinin sürekliliği açısından kritik bir işleve sahip olmalarına rağmen yeterince desteklenmemektedir. Pek çok bölgede eczaneler yurttaşların sağlık sistemine ilk ve en kolay ulaşabildiği sağlık noktalarıdır. Eczacıyı ilaç fiyat dalgalanmalarından koruyacak kutu başına bir sabit ücret verilmeli ve Batı'da pek çok ülkede olduğu gibi eczacıya yaptığı meslekî uzmanlığına bağlı olarak verdiği danışmanlık hizmeti çerçevesinde meslek hakkı tanınmalıdır. Eczane ekonomilerinin rahatlaması, reçete hizmet bedeli yanında kutu başına bir hizmet bedelinin kademeli olarak tüm eczaneleri kapsar hale gelmesi üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir husustur.

Eczacılık alanındaki diğer temel sorun, internet ve diğer dijital kanallar üzerinden gerçekleştirilen yasa dışı ilaç satışlarıdır. İlaç, sıradan bir tüketim ürünü değildir. Yanlış kullanılan veya sahte olan bir ilaç, insan sağlığı açısından ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle ilacın üretimden hastaya ulaşıncaya kadar tüm tedarik zincirinin denetlenebilir olması gerekir. Türkiye'de ilaçların internet üzerinden yasa dışı biçimde satışına karşı mevzuat ve denetim mekanizmaları bulunmasına rağmen, dijital ortamda yasa dışı satış girişimleri devam etmektedir. Türk Eczacıları Birliği (TEB), internetten satılan ilaçların sahte olabileceği ve internet üzerinden ilaç satışının halk sağlığını tehdit ettiği konusunda yıllardır uyarılarda bulunmaktadır. TEB ayrıca internet üzerinden gerçekleştirilen satışlarda hastanın hekim ve eczacı danışmanlığından mahrum kalabileceğine dikkat çekmektedir. Bu mesele yalnızca eczacıların ekonomik kaybı açısından ele alınamaz, bu aynı zamanda yasa dışı ilaç satışlarının, doğrudan ilaç güvenliğini etkileyerek halk sağlığını tehdit etmesi olarak ele alınmalıdır.

Eczacılık mesleğinin içinde bulunduğu istihdam krizleri, derinleşen ekonomik kayıplar ve gerek halk sağlığını riske atan gerekse sektörel mağduriyet oluşturan dijital mecralardaki yasadışı ilaç satışlarının tüm boyutlarıyla araştırılması, denetim yetersizliklerinin tespiti ve kalıcı çözüm yollarının belirlenmesi amacıyla bir meclis araştırması elzemdir. SABAHAT ERDOĞAN SARITAŞ SÜRT