Anne ve babalarına ait iş yerlerinde 18 yaşını doldurmadan önce fiilen çalışan ve sigortalı olarak bildirilen kişilerin hizmetlerinin SGK tarafından iptal edilmesine ilişkin uygulamanın kapsamının ve hukuki dayanaklarının incelenerek alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Sosyal güvenlik hakkı, Anayasa ile güvence altına alınmış temel haklardan biridir. Buna rağmen, 18 yaşını doldurmadan önce ana veya babasına ait işyerinde fiilen çalışmış ve 4/1-(a) kapsamında sigortalı bildirilmiş kişilerin bazı hizmetleri, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yıllar sonra geçersiz sayılabilmektedir. Sorunun temelinde, 506 ve 5510 sayılı kanunlarda açıkça düzenlenmeyen bir hususun SGK'nın 2013/11 sayılı Genelgesi üzerinden uygulanması bulunmaktadır.
Söz konusu Genelgede, ana veya babasına ait işyerinde çalışan küçüklerin sigortalılığının kabulü bakımından Türk Medeni Kanunu'nun 345'inci maddesinden hareketle özel sözleşme ve onay şartları aranmaktadır. Oysa 5510 sayılı Kanunda, 18 yaşından küçük bir kişinin yalnızca ana veya babasına ait işyerinde çalışması nedeniyle 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılığının geçersiz sayılacağına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durum kanunilik, hukuki güvenlik ve idarenin düzenleyici işlemlerinin kanuna dayanması ilkeleri bakımından ciddi bir incelemeyi gerekli kılmaktadır.
Uygulamanın kaç kişiyi etkilediği ise kamuoyunca bilinmemektedir. Kaç kişinin 18 yaş altındaki hizmetinin iptal edildiği, kaç sigortalının ilk işe giriş tarihinin değiştirildiği, kaç kişinin emeklilik talebinin reddedildiği, kaç emeklinin aylığının kesildiği ve bu işlemlerin yıllara göre dağılımı açıklığa kavuşturulmalıdır. Özellikle EYT düzenlemesinden yararlanarak emekli olduktan sonra hizmetleri iptal edilen kişilerin bulunup bulunmadığı, varsa bunların sayısı ve hangi gerekçelerle yeniden incelemeye alındıkları ayrıca ortaya konulmalıdır. Aynı şekilde iptal edilen hizmetler nedeniyle vatandaşlara çıkarılan yersiz ödeme borçlarının toplam tutarı, tahsil edilen miktarlar, açılan davalar, yargılama giderleri ve bu uyuşmazlıkların kamuya maliyeti de belirlenmelidir.
Metnin tamamını göster (7 paragraf daha)Metni kısalt
Bir başka önemli husus, geçmişte SGK tarafından tahsil edilmiş primlerin akıbetidir. Kurumun yıllarca geçerli kabul ettiği hizmetleri sonradan iptal ederken bu dönemlere ait primler yönünden hangi işlemleri yaptığı, primlerin iade edilip edilmediği, iade ediliyorsa kime ve hangi hesaplama yöntemiyle iade edildiği, sigortalının prim ödeme gün sayısındaki ve emeklilik statüsündeki kaybın nasıl telafi edildiği açıklığa kavuşturulmalıdır. Vatandaşın yıllarca e-Devlet ve SGK kayıtlarında geçerli görünen hizmetine güvenerek emeklilik planı yapmasının hukuki güvenlik bakımından doğurduğu sonuçlar da incelenmelidir.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 23 Şubat 2023 tarihli, E.2023/1400, K.2023/1658 sayılı kararı ile Kamu Denetçiliği Kurumunun çeşitli kararlarında fiili ve gerçek çalışmanın esas alınması gerektiği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır. Buna rağmen SGK uygulamasının hangi gerekçeyle sürdürüldüğü, bu kararlar sonrasında Genelgede neden kapsamlı bir değişiklik yapılmadığı, Kurumun benzer dosyalarda yeknesak bir uygulama yürütüp yürütmediği araştırılmalıdır.
Ayrıca sahte sigortalılıkla gerçek çalışma birbirinden kesin biçimde ayrılmalıdır. Anne veya babasının işyerinde gerçekte hiç çalışmadan bildirim yapılan kişilerle, çocuk yaşta gerçekten çalışan, bordroya alınan ve primi ödenen kişilerin aynı hukuki sonuca tabi tutulması hakkaniyetle bağdaşmamaktadır. SGK'nın fiili çalışmayı hangi belgelerle, hangi ispat standardıyla, hangi denetim yöntemleriyle ve hangi süre sınırı içinde araştırdığı; komşu işyeri, bordro, ücret, tanık ve işyeri kayıtlarının değerlendirilmesinde ölçüt bulunup bulunmadığı da açıklığa kavuşturulmalıdır.
Tüm bu gerekçelerle; 18 yaşını doldurmadan önce ana veya babasına ait işyerinde fiilen çalışan ve 4/1-(a) kapsamında sigortalı olarak bildirilen kişilerin hizmetlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından iptal edilmesine ilişkin uygulamanın kapsamının ve hukuki dayanaklarının incelenmesi; bu uygulama nedeniyle emeklilik hakkını kaybeden, emekli aylığı kesilen veya kendisine yersiz ödeme borcu çıkarılan kişilerin sayısının ve uğradıkları hak kayıplarının belirlenmesi; mevzuat ile idari uygulama arasındaki sorunların tespit edilmesi ve hak kayıplarının giderilmesi amacıyla alınması gereken idari ve yasal tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci, TBM İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz. Ecz.
Üre Havuzyılmaz.
Torohim ARA)
Etsek
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.