Ceza infaz kurumlarında yaşandığı iddia edilen hak ihlallerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

CPT'nin 2024 raporunda, Antalya S Tipi Cezaevi'nde mahpusların tokat, yumruk, tekme ve copla darbedildiklerine ilişkin inandırıcı bulunan iddialar kaydedilmiştir. İki ayrı vakada ayak tabanlarına copla vurularak falaka uygulandığı yönündeki beyanlara yer verilmiş, bir mahpusun vücudundaki yaralanmaların aktarılan kötü muameleyle uyumlu olduğu CPT heyetindeki doktor tarafından tespit edilmiştir. Bazı mahpusların kelepçelendikten veya yere yatırıldıktan sonra darbedildiklerini aktarmaları, kötü muamele iddialarının etkili biçimde soruşturulması ve cezasızlığın önlenmesi bakımından ciddi bir inceleme gerektirmektedir. Raporda yüksek güvenlikli cezaevlerinde bazı mahpusların aylarca, hatta yıllarca fiilen tek başına tutulduğu, ağırlaştırılmış müebbet hükümlülerinin bir bölümünün günde 21 saat veya daha fazla süreyi hücrelerinde geçirdiği belirtilmiştir. CPT, uzun süreli tecridin insanlık dışı veya onur kırıcı muamele boyutuna ulaşabileceği uyarısında bulunmuş, mahpusların günlük en az iki saat anlamlı insan temasına erişmesini ve ağırlaştırılmış müebbet infaz rejiminin hukuki çerçevesinin yeniden düzenlenmesini tavsiye etmiştir.

Cezaevlerindeki aşırı kalabalıklaşma da raporların temel bulguları arasındadır. CPT'nin aktardığı resmi verilere göre Ocak 2021'de yaklaşık 192 bin olan mahpus sayısı, Haziran 2024'te yaklaşık 338 bine ulaşmıştır. Komite, yeni cezaevleri inşa edilmesinin soruna kalıcı çözüm sağlamayacağını belirterek ceza ve infaz politikalarının gözden geçirilmesini istemiştir. Aşırı kalabalıklaşmanın barınma, hijyen, sağlık hizmetleri ve sosyal faaliyetlere erişim üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekmiştir.

CPT, Antalya ve İstanbul-Maltepe L tipi cezaevlerinde kadınların ve LGBT*4 mahpusların koşullarına ilişkin ciddi sorunlar da tespit etmiştir. Çocuklarıyla birlikte kalan annelerin uygun olmayan koşullarda tutulması, kadınların çocuklarıyla birlikte disiplin amacıyla tek kişilik hücrelere yerleştirilmesi ve eşcinsel olduğunu beyan eden mahpusların cinsel yönelimlerini belgelemeleri istenerek aylarca fiilen tek başına tutulması eleştirilmiştir. Raporda ayrıca psikolojik ve psikiyatrik destek hizmetlerinin yetersizliği, tibbi mahremiyetin korunması ve hasta veya engelli mahpusların bakım ihtiyaçlarına ilişkin eksiklikler belirtilmiştir.

CPT'nin 2021 ziyaretinde polis ve jandarma birimlerini de incelemiş olması, işkence ve kötü muameleye karşı korumanın gözaltı aşamasından itibaren ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Avukata erişim, bağımsız sağlık muayenesi, kötü muamele iddialarının soruşturulması ve etkili denetim mekanizmaları bu kapsamda değerlendirilmelidir. Anayasa'nın 17'nci maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3'üncü maddesi ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, işkence ve insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleyi kesin biçimde yasaklamaktadır. CPT'nin ortaya koyduğu bulgular, ceza infaz kurumlarındaki uygulamaların ve infaz mevzuatının bu yükümlülükler doğrultusunda incelenmesini gerekli kılmaktadır. Bu nedenlerle işkence ve kötü muamele iddialarının, tecrit uygulamalarının, cezaevlerindeki yapısal sorunların ve CPT tavsiyelerinin uygulanma durumunun araştırılması, sorumlulukların belirlenmesi ve insan onuruna uygun infaz koşullarının sağlanması için gerekli yasal ve idari tedbirlerin tespit edilmesi amacıyla Meclis araştırması açılması gerekmektedir.