Koyun yünündeki ekonomik değer kaybının ve sektördeki sorunların nedenlerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bu büyüklükteki hayvan varlığı önemli miktarda koyun yünü üretimini beraberinde getirmektedir. Buna karşın küçükbaş hayvancılığın yoğun olduğu illerde üreticilerin kırkım sonucu elde ettikleri yüne alıcı bulmakta güçlük çektiği, satıştan elde edilen gelirin kimi durumlarda kırkım, toplama ve nakliye maliyetlerini karşılamadığı belirtilmektedir. Van'da son dönemde tonlarca koyun yününün satılamadığı için yakıldığı, çöpe atıldığı veya doğaya bırakıldığına ilişkin haberler, uzun süredir devam eden sorunu yeniden gündeme taşımıştır.

Sorunun geçmiş yıllarda kamu kurumlarının çalışmalarına da yansıdığı görülmektedir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda faaliyet gösteren Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından 2023 yılında Van, Muş, Bitlis ve Hakkari illerini kapsayan "Yün İşleme Tesisi Fizibilite Raporu" hazırlanmıştır. Raporda bölgedeki "atık yapağı sorunu" tespit edilmiş ve mevcut yapağının ekonomik değere dönüştürülmesi amacıyla Van'da yün işleme tesisi kurulmasının uygunluğu incelenmiştir. Sorunun kamu kurumlarınca tespit edilmesinin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen koyun yününün atık haline gelmeye devam etmesi, yürütülen çalışmaların sonuçlarının değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

Hayvan yetiştiriciliğinden elde edilen yünün üreticiden toplanması, kalite ve kullanım alanlarına göre sınıflandırılması, yıkanması, işlenmesi ve sanayiye ulaştırılması birbirini tamamlayan aşamalardır. Bu aşamalarda yaşanan kopukluklar üreticinin elindeki hammaddenin ekonomik değerini düşürmektedir. Yerli yünün niteliği ve standardizasyonu, işleme kapasitesi, üretici örgütlerinin pazarlamadaki konumu, tekstil sanayisinin hammadde tercihleri ve sentetik lif kullanımının etkileri bu kapsamda birlikte incelenmelidir.

Türkiye'nin sahip olduğu tekstil üretim kapasitesi ile yerli koyun yününün önemli bir bölümünün ekonomik olarak değerlendirilememesi arasındaki ilişki de araştırılmalıdır. Üretimin yoğun olduğu illerde yünün yerinde işlenmesine yönelik kapasitenin geliştirilmesi, kırsal alanda yeni gelir ve istihdam olanakları yaratma potansiyeli taşımaktadır. Üretici birlikleri ve kooperatiflerin güçlendirilmesi ile bölgenin geleneksel dokumacılık birikiminin güncel üretim ve pazarlama imkanlarıyla buluşturulması da bu potansiyelin değerlendirilmesinde önem taşımaktadır.

Mevcut destekleme politikaları bu çerçevede değerlendirilmesi gereken bir diğer başlıktır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından tiftik üretiminin teşvik edilmesi amacıyla 2007 yılından bu yana ürün bazlı destek uygulanmakta, üreticinin ürününü kayıtlı yün işleme tesisleri, kooperatifler ve yetiştirici birlikleri üzerinden pazarlamasını teşvik eden bir sistem işletilmektedir. Benzer toplama, örgütlenme, işleme ve pazarlama mekanizmalarının koyun yünü açısından uygulanabilirliğinin araştırılması, üreticilerin yaşadığı sorunlara kalıcı çözümler geliştirilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Satılamayan koyun yününün yakılması veya dere yataklarına, meralara ve doğal alanlara bırakılması ekonomik kaybın yanında çevresel sorunlara da yol açmaktadır. Üretimi için emek ve kaynak harcanan bir hammaddenin atığa dönüşmesi, tarım, sanayi, ticaret, çevre ve kırsal kalkınma politikalarının eşgüdüm içinde ele alınmasını gerektirmektedir.

Türkiye'de koyun yününün ekonomik değer kaybının nedenlerinin ortaya çıkarılması, üreticilerin maliyet ve pazarlama sorunlarının belirlenmesi, işleme altyapısındaki eksikliklerin tespit edilmesi, bugüne kadar yürütülen kamu çalışmalarının sonuçlarının değerlendirilmesi ve özellikle küçükbaş hayvancılığın yoğun olduğu bölgelerde yünün üretici geliri, yerel üretim ve istihdama dönüştürülmesini sağlayacak politikaların belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırması açılması gerekli görülmektedir. b A. Due 7 VAZ : GEZ 16 Ver 7 Nadi 20 AÇAR