Engelli, yaşlı ve sürekli hastalığı bulunan kişilerin bakım ve destek ihtiyaçlarının karşılanmasında yaşanan sorunların tüm yönleriyle araştırılarak evde bakım verenlerin haklarının korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye İstatistik Kurumunun 2025 Zaman Kullanım Araştırması'na göre kadınlar hanehalkı ve aile bakımına günde ortalama 4 saat 3 dakika, erkekler ise 58 dakika ayırmaktadır. Çalışan kadınların bu faaliyetlere ayırdığı süre 2 saat 38 dakika, çalışan erkeklerde ise 47 dakikadır. Bu veriler, ev içi emek ve aile bakım sorumluluklarının kadınlar üzerinde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır.

TÜİK'in 2025 İş ve Aile Yaşamının Uyumu Araştırması'na göre bakım sorumluluğu bulunan kadınların işgücüne katılma oranı yüzde 37,8, bakım sorumluluğu bulunmayan kadınların ise yüzde 41,7'dir. Araştırmada istihdamda olup yetişkin bakım hizmetlerinden yararlanmayanların yüzde 17,9'u profesyonel bakım hizmetlerinin maliyetini, yüzde 5,3'ü ise ulaşılabilir mesafede hizmet veya boş kontenjan bulunmamasını gerekçe göstermiştir. Bu bulgular, bakım sorumluluğunun kadınların ekonomik yaşamıyla ilişkisini ve erişilebilir kamusal bakım hizmetlerine duyulan ihtiyacı göstermektedir. Bununla birlikte engelli ve yaşlı bakımına ayrılan zamanın, bakım verenlerin istihdamdan uzaklaşma nedenlerinin ve uzun süreli bakımın ekonomik sonuçlarının ayrıca araştırılması gerekmektedir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının açıklamalarına göre evde bakım yardımından yararlananların sayısı Haziran 2025'te yaklaşık 540 bin iken Ekim 2026'da yaklaşık 492 bine gerilemiştir. Yaklaşık 48 bin kişilik bu azalmanın nedenleri, yardımın sonlandırılma gerekçeleri, yeni başvuruların durumu ve gelir kriterinin etkileri bakımından ayrıntılı bir değerlendirme yapılmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

16 Ocak 2026 tarihinde Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği'nde yapılan değişikliklerle gelir hesaplaması ve bakım ihtiyacının değerlendirilmesine ilişkin hükümler yeniden düzenlenmiştir. Söz konusu değişikliklerin yardım alanlar ve başvuru sahipleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi, sosyal yardım politikalarının erişilebilirliği ve yeterliliği bakımından önem taşimaktadır.

Evde bakım yardımı, bakım sorumluluğunu üstlenen haneler için ekonomik destek sağlamakla birlikte bakım verenlerin sigortalılık ve emeklilik haklarını kendiliğinden güvence altına almamaktadır. Uzun yıllar boyunca ücretsiz bakım emeği üstlenen kişilerin çalışma yaşamından uzak kalması, sosyal güvenlik primlerinin oluşmaması ve yaşlılık döneminde gelir güvencesinden yoksun kalması, bakım emeğinin sosyal güvenlik sistemi içerisinde nasıl değerlendirileceği sorusunu gündeme getirmektedir.

Bakım verenlerin sigortalılık durumuna, emeklilik haklarına, bakım nedeniyle istihdamdan ayrılanların sayısına ve gelir kayıplarına ilişkin kapsamlı, düzenli ve kamuoyuna açık verilerin bulunması, etkili sosyal politikaların geliştirilmesi açısından gereklidir. Gaziantep'te evde bakım yardımından yararlanan kadınlarla gerçekleştirilen nitel bir akademik araştırma, bakım desteğinin hanelerin temel ihtiyaçları için kullanıldığını ve bakım sorumluluğunun tek kişide yoğunlaşmasının kadınların ekonomik ve toplumsal yaşamını sınırlandırabildiğini ortaya koymuştur. Araştırmanın sınırlı örneklemi, bu alanda daha kapsamlı ve ülke genelini kapsayan saha çalışmalarına duyulan ihtiyacı da göstermektedir. Bakım hizmetlerinin ağırlıklı olarak aile üyelerinin sorumluluğuna bırakılması, engellilerin ailelerine ekonomik ve sosyal açıdan bağımlı hâle gelmesine neden olabilmektedir. Bu nedenle bakım emeğini üstlenenlerin sosyal güvenlik haklarının tanınması ile engellilerin bağımsız yaşam hakkının güvence altına alınması birlikte değerlendirilmelidir.

DEM Parti Engelliler Komisyonunun hak temelli yaklaşımında vurgulanan sağlamcılıkla mücadele, eşit yurttaşlık, bağımsız yaşam ve toplumsal dahiliyet ilkeleri, bakım politikalarının değerlendirilmesinde de önem taşımaktadır. Engellilerin ihtiyaç duydukları desteklerin kendileri adına belirlenmesi yerine, doğrudan katılımlarıyla planlanması ve uygulanması gerekmektedir. Bakım hizmetlerinin bölgesel dağılımı da ayrıca incelenmelidir. Özellikle Diyarbakır ve çevre illerde evde bakım yardımına başvuru, yararlanma ve yardımın sonlandırılması verilerinin, gündüz hizmetlerinin, sosyal hizmet merkezi kapasitelerinin ve toplum temelli destek olanaklarının değerlendirilmesi önem taşımaktadır. Kırsal bölgelerde yaşayan kişilerin hizmetlere ulaşımı, ulaşım maliyetleri ve farklı dillerde erişilebilir bilgilendirme olanakları da bu kapsamda ele alınmalıdır.

Bakım emeğinin ekonomik ve toplumsal boyutlarının belirlenmesi, bakım verenlerin sigortalılık ve emeklilik haklarının incelenmesi, evde bakım yardımının kapsamı ve yeterliliğinin değerlendirilmesi, kamusal bakım ve destek hizmetlerindeki bölgesel eşitsizliklerin tespit edilmesi ve engellilerin bağımsız yaşam hakkını güçlendirecek düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılması gerekli görülmektedir.