Yapay zeka kullanımının olası risklerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Türkiye'de yapay zekâ teknolojilerinin güvenli, bilinçli, etik ve insan odaklı kullanımını sağlamak, bireyler, çocuklar, gençler, kamu kurumları ve özel sektör açısından ortaya çıkabilecek olası riskleri tespit ederek bu risklerle mücadele yöntemlerini belirlemek, kişisel verilerin ve mahremiyetin korunması, dijital güvenliğin güçlendirilmesi, yanlış ve yanıltıcı yapay zekâ içerikleri ile dijital sahteciliklerin önlenmesi, yapay zekâ kullanımında insan denetimi ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesi amacıyla gerekli sistemsel, idari, hukuki ve yasal altyapı çalışmalarının oluşturulmasını sağlamak üzere Anayasa'nın 98. maddesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104. ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılması için gereğini saygılarımla arz ederim.
GEREKÇE
Yapay zekâ; eğitimden sağlığa, sanayiden tarıma, kamu hizmetlerinden bilimsel araştırmalara kadar hayatın hemen her alanında kullanımı yaygınlaşan ve toplumsal dönüşümü hızlandıran önemli bir teknolojidir. Bilgiye erişimi kolaylaştırması, verimliliği artırması ve yeni çözümler geliştirilmesine katkı sunmasının yanında, bilinçsiz ve denetimsiz kullanımı çeşitli riskleri de beraberinde getirmektedir. Kişisel verilerin ve mahremiyetin ihlali, yanıltıcı bilgilerin yayılması, dijital dolandırıcılık, sahte içerik üretimi, telif hakkı ihlalleri, siber güvenlik tehditleri ve karar süreçlerinde insan denetiminin zayıflaması bu risklerin başında gelmektedir.
Metnin tamamını göster (7 paragraf daha)Metni kısalt
Türkiye İstatistik Kurumunun 2025 yılı verilerine göre, 16-74 yaş grubundaki bireylerin yüzde 19,2'si üretken yapay zekâ kullanmaktadır. Bu oran 16-24 yaş grubunda yüzde 39.,4'e yükselmektedir. Kullanıcıların yüzde 79,7'si yapay zekâdan özel amaçlarla, yüzde 33,8'i mesleki amaçlarla, yüzde 31,4'ü ise örgün eğitim amacıyla yararlanmaktadır. On ve daha fazla çalışanı bulunan girişimlerde yapay zekâ kullanım oranı yüzde 7,5'tir. Bu veriler, güvenli ve bilinçli kullanıma yönelik düzenleme ve farkındalık çalışmalarının önemini ortaya koymaktadır.
Özellikle üretken yapay zekâ uygulamalarına kişisel, ticari, kurumsal veya hassas bilgilerin aktarılması, söz konusu verilerin gizliliği ve güvenliği bakımından dikkatle değerlendirilmelidir. Kişisel Verileri Koruma Kurumunun yayımladığı rehberde de bu sistemlerin insan haklarına saygılı, şeffaf, denetlenebilir ve insan merkezli bir anlayışla ele alınması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapay zekâ kullanımının en yüksek olduğu genç nüfus açısından güvenlik ayrı bir önem taşımaktadır. Eğitimde sağladığı imkânların yanı sıra kişisel verilerin paylaşılması, doğrulanmamış bilgilerin kullanılması, akademik etik ve özgünlük sorunları ile eleştirel düşünme becerilerinin zayıflaması gibi risklere karşı çocukların, gençlerin ve eğitimcilerin bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, eğitim kurumlarında yapay zekâ okuryazarlığının geliştirilmesi ve teknolojinin doğru kullanımına yönelik rehberlik çalışmalarının yaygınlaştırılması önem arz etmektedir.
Kamu kurumları ve özel sektörde ise ortak güvenlik standartlarının geliştirilmesi; vatandaşlara ait verilerin korunması, algoritmik hataların tespiti, sistemlerin denetlenebilirliği ve karar süreçlerinde insan sorumluluğunun sürdürülmesi açısından önemlidir. Yapay zekânın hizmet kalitesini artıran imkânlarından yararlanılırken kullanım alanlarının ve sorumlulukların açık kurallarla belirlenmesi gerekmektedir.
TBMM bünyesinde 2024 yılında yapay zekânın kazanımları, hukuki altyapısı ve risklerine ilişkin bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulmuş, Komisyon raporu 30 Mart 2026 tarihinde dağıtılmıştır. Bununla birlikte teknolojinin hızla gelişmesi ve günlük yaşamdaki kullanım alanlarının genişlemesi, özellikle bireylerin, eğitim kurumlarının, kamu kuruluşlarının ve -işletmelerin güvenli ve sorumlu kullanımına yönelik güncel uygulamaların ayrıca değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.
Bu doğrultuda; kişisel verilerin korunması, çocukların ve gençlerin güvenliği, yanıltıcı içeriklerle ve dijital dolandırıcılıkla mücadele, eğitim ve çalışma hayatında etik kullanım, kamu ve özel sektör standartları, insan denetimi, hesap verebilirlik ve mevcut mevzuatın ihtiyaçlarının bütüncül biçimde incelenmesi amacıyla Meclis Araştırması yapılması önem arz etmektedir. Türkiye'nin yapay zekâ teknolojilerinden toplumsal faydayı önceleyen, güvenli ve sorumlu bir anlayışla yararlanabilmesi için politika, mevzuat, eğitim, denetim ve farkındalık önerilerinin ortak akılla değerlendirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasının faydalı olacağı değerlendirilmektedir.
[PDF s. 3: okunamayan sayfa (el yazısı, imza, mühür ya da Türkçe dışı yazı) — metne alınmadı]
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.