Kürtçeye yönelik tarihi ve güncel politikaların nedenleri ve sonuçlarının araştırılarak Kürtçenin korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Ancak Kürtçe, bu kadar köklü bir tarihe sahip olmasına rağmen, Türkiye Cumhuriyeti tarihi boyunca sistematik baskılara, yasaklamalara ve yok sayma politikalarına maruz kalmıştır. 1924 Anayasası ile Türkçe dışındaki dillerin kamusal yaşamdan dışlanmasının önü açılmış, 1925 Şark Islahat Planı ile Kürtçe başta olmak üzere yerel dillerin kullanımına sınırlamalar getirilmiştir. 1980 askeri darbesi sonrası Kürtçe, özel yaşamda bile yasaklanmış; şarkı söylemek, konuşmak, mektup yazmak dahi suç sayılmıştır. 1991 yılında kısmi serbestiyet getirilmiş olsa da eğitim, medya ve kamusal alanlarda Kürtçe'nin kullanımına dönük kısıtlamalar günümüzde de sürmektedir.

Anadilde eğitim, bireyin kimliğini, kültürünü ve dilini koruma hakkının parçasıdır. Bu hak, başta Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi ile Çocuk Haklarına Dair Sözleşme olmak üzere birçok uluslararası belgede güvence altına alınmıştır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarında da anadilde eğitimin kültürel haklarla doğrudan ilişkili olduğu vurgulanmaktadır. Anadilde eğitim, sadece bir pedagojik tercih değil; eşit yurttaşlık ve demokratik toplum ilkesinin gereğidir. Ancak Türkiye'de halen anadilinde eğitime izin verilmemektedir. Milyonlarca yurttaşın anadili olan Kürtçe ancak "seçmeli ders" statüsünde, sınırlı saatlerde ve öğretmen yetersizliğiyle verilmekte; bu da pratikte Kürt çocuklarının anadilinde eğitim hakkını engellemektedir.

2016 yılından bu yana belediyelere atanan kayyımlar, Kürtçe'ye yönelik sistematik kısıtlamalar uygulamaktadır. Seçilmiş belediyelerin çok dilli hizmet politikaları kayyım yönetimleri tarafından kaldırılmış; Kürtçe tabelalar sökülmüş, Kürtçe cadde ve sokak isimleri değiştirilmiş, Kürtçe kreşler kapatılmış, anadilde kültürel etkinlikler iptal edilmiştir. Yerel yönetimlerin Kürtçe'yi kamusal alanda görünür kılmaya yönelik çabaları, kayyım uygulamalarıyla engellenmiş; böylece anadili Kürtçe olan milyonlarca yurttaşın anadilinde hizmet alma hakkı ihlal edilmiştir.

Son yıllarda Kürtçe oyunlar, konserler ve etkinlikler keyfi gerekçelerle yasaklanmakta ya da son dakikada iptal edilmektedir. Örneğin, 2024 yılında Ağrı'nın Patnos ilçesinde oynanmak istenen "Oral Travis" adlı Kürtçe oyun, kaymakamlık kararıyla engellenmiştir. Kürtçe yayın yapan medya kuruluşları kapatılmakta, gazeteciler gözaltına alınmakta ya da tutuklanmaktadır. Örneğin 2024 yılının eylül ayında haftalık Kürtçe yayın yapan webün gazetesinin internet sitesi ve şubat ayında da Jinnews'in X platformu üzerindeki Kürtçe hesabı engellenmiştir.

Kamusal alanların hemen hemen hepsinde kullanımı yasaklanan ya da tercüman olmadığı gibi gerekçelerle kullanımı engellenen Kürtçe'ye dönük en çok hak ihlalinin yaşandığı yer cezaevleri olmaktadır. Cezaevlerinde Kürtçe'ye dönük yasaklamalar, saldırılar, Kürtçe yazılan kitap, mektuplara dönük erişim engelleri sıklıkla gündeme geldi. Kürtçe konuştuğu ya da Kürtçe şarkı söylediği için tutuklulara görüş yasağı, çeşitli aktivitelere katılmama gibi cezalar verilip infazları yakılmaktadır. Örneğin 2024 yılının ağustos ayında Bafra T 'Tipi Cezaevi'ndeki tutsaklar Enes İlgen ve Serdar Başaran'a not defterlerindeki Kürtçe şiir ve şarkı nedeniyle 11 gün hücre cezası verilmiştir.

Sonuç olarak Kürtçe'ye yönelik baskıların sona ermesi, çok dilliliğin ve anadilin güvence altına alınması, Türkiye'nin demokratikleşme süreci açısından ve toplumsal barışın sağlanması açısından hayati önemdedir. Türkiye'de milyonlarca yurttaşın anadili olan Kürtçe'nin halen anayasal güvenceye sahip olmaması, demokratik toplum ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Bu nedenle, Kürtçe'nin yaşatılması, geliştirilmesi ve korunması amacıyla TBMM çatısı altında bir Meclis Araştırması açılması elzemdir.