Motorlu kuryelik mesleğine dair mevzuatın iş sağlığı ve güvenliği açısından ele alınması ve sektöre dair gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Motokuryelik en temel şekli ile "teslim edilen her türlü yemek siparişi, evrak, kargo ve paketlerin alıcı adresine istenilen zamanda ve güvenli bir şekilde" ulaştırılması olarak tanımlanmaktadır. Türkiye'de motokuryelik 2014 yılında iş kolu haline gelmiştir ve İŞKUR meslek kodları arasında 8321.02 kodu ile tanımlanmaktadır. Sektörle ilgili dernekler, kayıtsız çalışanlarla beraber Türkiye geneli çalışan motokurye sayısının 2023 yılı itibari ile 1 milyonun üzerinde olduğunu tahmin etmektedir.
Motokuryeler genel olarak güvenlik açısından risk arz eden, korumasız bir araçla hizmet üretiyorlar. Motokuryelerin özel güvenlik ekipmanları ile çalışması gerektiği halde, şirketler maliyet nedeniyle bu ekipmanları sağlamıyor. Yapısı itibariyle, işbaşında iken sürekli dikkat gerektiriyor. Mevsim şartlarından doğrudan etkileniyor. Tüm bu faktörler bir arada düşünüldüğünde, motokuryeliğin ölümlü iş kazası riski yüksek bir meslek olduğu ortadadır.
Motokuryelik can güvenliği riski yüksek olduğu halde motokuryelerin önemli bir ölümü işçi statüsünde olmadıkları için sektördeki kazalar iş kazası değil trafik kazası olarak kaydediliyor. Dolayısıyla, motokuryelerin yaşadıkları iş kazaları resmi rakamlara gerçekçi olarak yansımıyor. 2022'de 58 motokurye, bu yıl şimdiye kadar 40'a yakın motokurye iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. Ölümlü, ölümsüz kazalarda, teslimat süresi baskısı, aşırı çalışma saatleri, psiko-sosyal sorunlar, dinlenme olanağından yoksunluk, mesleki yeterlilik eksikliği gibi faktörler öne çıkıyor.
Metnin tamamını göster (7 paragraf daha)Metni kısalt
Motokuryelik mesleği tehlikeli iş sınıfında yer alması gerekiyor. Ancak Ka sınıfta yer almıyor. Bu sebeple işverenler iş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği ve hizmetlerini sunma zorunluluğuna sahip değiller. Bu durum da sektördeki işçilerin can güvenliğini tehlikeye atan faktörlerden biridir. Motokuryelerin çok büyük bölümünün iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almadığı da biliniyor.
Mesleki Yeterlilik Kurumu'nun hazırladığı motosikletli kurye ulusal yeterlilik standardı 2017 yılında yürürlüğe girdi. Ancak bu standartların bağlayıcı bir niteliği yok. Söz konusu standartlarda mesleki teçhizat tanımının geliştirilmesi gerekmektedir. Aksi durumda bir yaptırımı olmadığı için, motokuryeler mesleki yeterlilik belgesini almaya ihtiyaç duymuyorlar. Motosiklet sürücü belgesinin motokuryelik yapmak için yeterli olması önemli bir sorundur. Çalışan örgütleri, mesleğin güvenli icrası için ileri sürüş tekniklerinin öğrenilmesini gerekli görüyor. Motokuryeler için mesleki yetkinliğin ve güvenli sürüşün güvence altına alınması için tüm sorunlar ivedilikle giderilmelidir.
Motokuryelik, son etap teslimat sektöründe ücretli emekçi niteliği arz ediliyor. Ancak motokuryeler işçi statüsünde çalıştırılmıyor. Dijital platformlar üzerinden işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş gören motokuryelerin işçi statüsüne kavuşturulmaları gerektiği açıktır.
Sektöre dair, düzenlemeler taraf olduğumuz ILO'nun standartlarıyla WA 1 alez getirilmelidir. Bu amaçla ILO'nun özellikle, 111 No'lu Ayırımcılık (İş ve Meslek) Sözleşmesi ve 100 No'lu Eşit Ücret Sözleşmesi, 102 No'lu Sosyal Güvenlik (Asgari Standartlar) S ağı Ça Nolu Sendika Özgürlüğü ve Sendikalaşma Hakkının Korunması Sözleşmesi, 98 No'lu Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi, 184 ve 189 No'lu sözleşmelerin ilgili tavsiyeleri, 155 No'lu İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşmesi, 187 No'lu İş Sağlığı ve Güvenliğini Geliştirme Çerçeve Sözleşmesi, 190 No'lu Şiddet ve Taciz Sözleşmesi, 95 No'lu Ücretlerin Korunması Sözleşmesi, 181 ve 188 No'lu sözleşmelerin ilgili tavsiyeleri, 122 No'lu İstihdam Politikası Sözleşmesi, adlı düzenlemeler baz alınmalıdır.
Motokuryelik mesleğine dair mevzuatın işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından uluslararası standartları uygun şekilde güncellenmesi, mesleğin tehlike sınıfının yeniden ele alınması, motokuryeler için mesleki yetkinliği ve güvenli sürüşü güvence altına alacak düzenlemeler yapılması ve sektöre dair tüm düzenlemelerin Sektöre dair, düzenlemeler taraf olduğumuz ILO'nun standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi amacıyla Anayasa'nın 98, içtüzüğün 104. ve 105. Maddeleri gereğince meclis araştırılması açılmasını arz ederim. 18.10.2023
Yan ÇAR.
Aman oluş GİD
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.