Diyarbakır Gre Fılla Höyüğündeki kazı çalışmalarının akıbetinin araştırılması ve yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Kazıyla ilgili Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun "Baraj Alanından etkilenen Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına" ilişkin kararı doğrultusunda 2021 yılında Bilim Komisyonu tarafından hazırlanan raporda şu ifadelere yer verilmiştir:

1. Söz konusu taşınmazlar Şanlıurfa'daki Göbekli Tepe, Karahan Tepe gibi önemli Çanak Çömlek Öncesi Neolitik dönem yapılarından farklı, Yukarı Dicle havzasına özgü özellikler göstermektedir. Yukarı Dicle havzasında kazısı yapılan ünik yerleşim, taş örgü tekniği ile inşa edilmiş dörder payenin ahşap çatıyı taşıdığı oval yapılar, yerli yerinde korunmuş biçimde ele geçen taş sunakları ve heykelleri ile Yukarı Dicle havzası Çanak Çömlek Öncesi Neolitik dönemine ait şimdiye kadar bilinen yegâne örnekleri oluşturmaktadır. Her oval yapının dörtgen planlı konutlarla çevrili olması, Çanak Çömlek Öncesi Neolitik dönemde gelişen yerleşim sistemi ve toplum yapısının anlaşılmasını da sağlamıştır.

2. Bu özellikleri ile Yukarı Dicle havzası Çanak Çömlek Öncesi Neolitik döneminin karakterini belirleyen yapıların bilimsel değerleri yüksektir. Kazı sonuçları yayınlar aracılığı ile de tanıtılacağından, bölge turizmine önemli katkılar sunma potansiyeli yüksektir. Bu yapıların koruma altına alınması, kültür mirasının korunması bakımından gereklidir.

3. Oval yapılar çamur harçla tutturulmuş şekilde yerel kireçtaşları ile inşa edilmiştir. Bu nedenle doğal hava koşullarından etkilenecektir. Yerel kireçtaşının nem ve güneşin etkisiyle kırılmasının yanı sıra, taşları bir arada tutan çamur harcın da yağışlardan dolayı zamanla eriyecek olması, yapıların zaman içinde tüm özelliklerini yitirerek harabeye dönüşmesine neden olacaktır. Bu nedenle, yapılar için koruma önlemlerinin alınması gereklidir.

4. Söz konusu taşınmazlar Ambar Baraj gölünün kotu ve su çizgisi seviyesinin altında kalmaktadır. Su altında kalacak olan höyük fiziksel ve kimyasal ayrışmalara maruz kalacaktır. Suyun toprak dolguları yumuşatması ve sürekli hareket etmesine bağlı olarak dolguların dağılması sonucu, ağır olan yapı taşları yerinden oynayarak üst üste yığılacağından, yapıların orijinal konumunu bozarak bir taş yığını haline gelmesine, yapı özelliğini tamamen yitirmesine neden olacaktır. Bu durumda yapıların jeotekstil kaplanarak ve kazının toprağı ile doldurularak yerinde korunması mümkün olamayacaktır.

5. Bu nedenle söz konusu taşınmazların Diyarbakır Koruma Kurulu kararı doğrultusunda İçkale Müze Kompleksi depolarına taşınması, yeniden kurulum projesi hazırlandıktan sonra orijinaline sadık kalınarak yeniden kurularak korunması uygun olacaktır:

Yukarıda belirtilen bilim komisyonu kararlarına karşın söz konusu oval planlı yapılar hiçbir şekilde projelendirilmeden işçiler ve iş makinaları marifetiyle bilimsellikten uzak teknik ve yöntemlerle kaldırılmış ve yeniden kurulumuna dair de herhangi bir projelendirme yapılmaksızın boşaltılan ve anı müzesi olarak düzenleneceği belirtilen Diyarbakır eski cezaevi binasının avlusuna istiflenmiştir. Adeta hafriyat kaldırma yöntemiyle yapılan bu taşınma işlemi " esnasında 11-12 bin yıllık bu yapıların elemanları olan taşlar zarar görmüş ve herhangi bir koruma önlemi de alınmamıştır.

Gre Fılla kazılarından elde edilen bulgular bölgenin kültür tarihine önemli katkılar sağlamaktadır. Yapılan kazılarda dönem itibariyle Göbeklitepe ile çağdaş olduğu ortaya çıkan, "Diyarbakır'ın Göbeklitepe'si" ve dünyadaki heyecan verici 10 keşiften biri olarak bilinmektedir. Gre Fılla Höyüğü'nün sular altında kalmasını önlemek, tekrar ve bilime uygun bir şekilde kazı yapılmasını sağlamak ve Diyarbakır'a kazandırmak için yapılacakların belirlenmesi amacıyla bir meclis araştırması açılması gerekmektedir