MESEM Projesi kapsamında çalışan çocukların eğitim haklarının iyileştirilmesi, sorunlarının belirlenmesi ve iş kazalarının azaltılması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Gerekçe;

Son yıllarda ülkemizde çocuk işçiliği sorunu, Mesleki Eğitim Merkezi programları aracılığıyla büyük bir tehlike oluşturmaya başlamıştır. Bu programlar, çocukların iş dünyasına erken yaşlarda katılımını teşvik ederken, iş cinayetlerindeki artış ve eğitim haklarının ihlali gibi sorunları da beraberinde getirmiştir.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin yayınladığı iş cinayetleri raporuna göre 2023 yılında 14 yaş ve altı 22 çocuk işçi, 19-17 yaş arası 32 çocuk/genç işçi olmak üzere toplamda 54 çocuk işçinin iş cinayetlerinde hayatını kaybetmiştir. Bu acı verici tablo, çocuk işçilerin iş sağlığı ve güvenliği açısından ne kadar savunmasız olduklarını göstermektedir.

Proje kapsamında stajyer veya çırak adıyla çalıştırılan çocukların dört gün işe bir gün okula gittiği sistemde, Anayasa'nın 42. maddesinde belirtilen eğitim hakkı gasp edilmektedir. Eğitim ve çalışma dengesizliği, çocukların sağlıklı bir gelişim göstermelerini engellemektedir.

Devlet eliyle yasallaştırılmış çocuk işçiliğinde, işverenlerde bu durumu suistimal etmiş, çocuk işçilere ucuz iş gücü gözüyle bakarak çalıştırmaya başlamıştır. İşverenler de asgari ücretin üçte birine çalıştırılan çocukların ücretinin üçte ikisini de devletin karşılaması sebebiyle fırsat bilip ucuz iş gücünden yararlanmaya devam etmişlerdir.

Denetim yapılmayan ve iş güvenliği sağlanmayan işyerlerinde, bu program nedeniyle çocuklar adeta ölüme terkedilmiş durumdadır. Çeşitli iş kazaları için önlem alınmaması, yasallaştırılmış çocuk işçiler için tehlike arz etmektedir.

Ülkemizdeki yoksulluk ve sürekli artış içinde olan eğitim masrafları, çocukları MESEM gibi gelir elde edecekleri programlara yönelmelerine neden olmuştur. MEB kendi sitesinde bu program sonrasında meslek liselerinin gelirlerindeki artıştan bahsetmiştir. Eğitim sisteminin gelir gütme amacıyla devam etmesi, çocukların eğitim hakkının ikinci plana atılmasına ve çocuk işçiliğinin yasallaştırılmasına zemin hazırlamıştır. Oysaki öğrenciler için eğitime verilen önemin artması gerekirken ağır iş kollarında çalıştırılan öğrenciler, ucuz iş gücü ile sömürülmeye devam edilmiştir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çocuk işçiliği konusunu düzenleyen 32. maddesinde; "Sözleşmeyi onaylayan her ülke, çocuk için zarar teşkil eden nitelikteki işlerde çalıştırılmasına karşı korunma hakkını onaylamakta ve bu maddenin uygulanmasında her türlü önlemi almak zorundadır" ibaresine yer verilmiştir.

Tüm bu durumlar göz önüne alındığında Mesleki Eğitim Merkezi programı, Anayasa ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerle çelişmektedir. Çocukların eğitim hakkı ellerinden alınarak, yasallaştırılan çocuk işçi sıfatından çıkarılması ve bu program kapsamında çalışırken hayatını yitiren veya iş kazası yaşayan çocuklar için ortaya konulacak çözüm önerileri ve bu hususta devlet kurumlarınca gerçekleştirilmesi gereken politikaların tespiti için çalışmalar hazırlaması amacıyla TBMM'de Araştırma Komisyonu kurularak gerekli çalışmaların yürütülmesini arz ederim.

Nürhayai- Atan YoprzsAl Tus,

Fahet 02 ZAN