Bakanlık tarafından orman yangınları ile mücadele için alınan önemlere ve yapılan çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 18 Temmuz 2024 tarihinde 7/14430 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 82 gün sonra, 8 Ekim 2024).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Bakanlık tarafından orman yangınları ile mücadele için alınan önemlere ve yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/14430, 18 Temmuz 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-14430-bakanlik-tarafindan-orman-yanginlari-ile-mucadele-icin-alinan-onemlere-ve-yapilan-calismal (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7ad7ccb1-1c0a-4158-950e-0190c9dbfd16
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 82 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 69 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Son dönemlerde Türkiye genelinde artan orman yangınları, doğal yaşam alanlarını ve ekosistemleri tehdit ederken, aynı zamanda insan yaşamını da tehlikeye atıyor. Diyarbakır-Mardin arasında çıkan yangının ardından 15 yurttaşımız yaşamını yitirirken, ülkenin dört bir yanında irili ufaklı birçok orman yangını daha meydana geldi. Yakın zamanda 14 ilde çıkan yangınlarda, Menderes'te 150, Selçuk'ta 350, Karaman'da 600 olmak üzere en az 1050 hektarlık alan yandı. Bu yangınların nedenleri ve alınması gereken önlemler hakkında detaylı bir değerlendirme yapmak, yangınların önlenmesi ve etkin bir şekilde mücadele edilmesi için büyük önem taşıyor.
Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı kentlerde çıkan yangınlara vaktinde müdahale edilmediği, DEDAŞ'ın elektrik nakil hatlarında gerekli bakım ve onarımları yapmadığı için sıkça yangınlara neden olduğu iddia edilmektedir. Özellikle Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa, Bingöl, Bitlis, Hakkâri, Şırnak, Batman, Adıyaman ve çevresinde çıkan yangınlara müdahalede gecikmeler yaşandığı ve yangınların kontrol altına alınmasında yetersiz kalındığı ayrıca tespit edilmiştir. Bu bölgelerde çıkan yangınların hızlı bir şekilde kontrol altına alınmaması, insan ve hayvan ölümlerine neden olmakla birlikte hem ormanlık alanların hem de yerleşim yerlerinin, ekinlerin ve canlı türlerinin büyük zarar görmesine yol açmıştır. Batı illerinde çıkan yangınlara hava araçlarının (uçak, helikopter vb.) hızlı müdahaleler yapılırken, Kürtlerin yaşadığı coğrafyada yangınlara bahse konu olan araçların gönderilmemesi dikkat ,çekiyor. Bu durum, yangınlarla mücadelede bölgesel farklılıkların olduğuna ilişkin iddiaları maalesef güçlendiriyor. Di
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
23 Haziran 2024'te, seçim bölgem olan Hakkâri kent merkezine 25 kilometre uzaklıkta bulunan Kırıkdağ köyünün yeni mahallesinde bir anız yangını meydana gelmiştir. Rüzgârın etkisiyle hızla büyüyen yangın, kısa sürede yerleşim yerlerine sıçramış ve kırsal Köksalan ve çevresindeki köylere de yayılmıştır. Yangın, bölgedeki yurttaşlarımızın evleriniz, tarım . alanlarına ve doğal yaşam alanlarına ciddi zararlar vermiştir. Yangının etkilerinin tamamen .- ortadan kaldırılması ve mağdur olan yurttaşlarımızın zararlarının tazmin edilmesi amacıyla, kapsamlı bir hasar tespit çalışması yapılması gerekmektedir. Bu çalışmaların ivedilikle tamamlanması ve yurttaşlarımızın uğradığı maddi ve manevi kayıpların bir an önce giderilmesi gerekmektedir.
Orman yangınlarının yüzde 87'si insan kaynaklı olup, bu yangınların yüzde 30'u bireysel ihmallerden kaynaklanıyor. Ancak, orman yangınlarının çıkış nedenlerinin yüzde 47"si hala bilinmiyor. Bu oran, etkin mücadele için yangın nedenlerinin detaylı bir şekilde araştırılması gerektiğini gösteriyor. Bireysel ihmallerin yanı sıra, enerji nakil hatları ve maden tesisleri gibi yapıların da yangınlara sebep olabileceği belirtiliyor. Özellikle enerji nakil hatlarının ormanlardan geçmesine izin verilmemesi gerektiği, yangınların önlenmesi için önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Elektrik nakil hattı yangınlarının sayısal olarak yüzde 4 kadar olduğu söylense de yaktıkları orman alanının, yanan alanların yüzde 20'sini oluşturduğu öne sürülüyor.
Yangınların bir afet olarak ele alınması ve afet riskinin azaltılması gerekiyor. Bu kapsamda, toplumun bilinçlendirilmesi, yangın risk değerlendirmelerinin yapılması, yanıcı maddelerin yoğun olduğu yerlerde yanıcı madde yükünün azaltılması ve teknik personelin eğitilmesi gibi birçok adım atılmalı. Özellikle yangına hassas bölgelerdeki teknik personelin yerlerinin değiştirilmesi, yangın riskini artırabilir. Meteorolojik koşulların yangın riskini artırdığı dönemlerde, yurttaşlara etkili uyarılar yapılması ve bu uyarıların halk tarafından anlaşılmasının sağlanması gerekiyor. Sosyal medya ve internet uyarıları yerine, doğrudan yurttaşlara ulaşan uyarı sistemleri oluşturulmalıdır.
1937 yılından bu yana Türkiye'de 1.9 milyon hektar orman alanı yandı. Son 20 yılda her yıl ortalama 16 bin hektar orman yanıyor. Özellikle son 5 yılda yangın sayılarında ve yanan orman alanı miktarında artış gözlemleniyor. 2023'ten bugüne kadar 4 bin 500 hektar kadar orman alanı yandı. Türkiye Ormancılar Derneği verilerine göre, 2011-2020 yılları arasında toplam 26 bin 311 orman yangını gerçekleşti. Bu yangınların 1468"i kasıtlı olarak çıkarıldı, 8 bin 129'u ihmal ve dikkatsizlik nedeniyle meydana geldi, 12 bin 368inin nedeni bilinmiyor ve 1333'ü kaza sonucu çıktı. 2022 yılında ise 12 bin 798 orman yangını meydana geldi.
Orman Genel Müdürlüğü'nün (OGM) personel sayısının yetersizliği, yangınlarla mücadelede önemli bir sorun teşkil ediyor. Öz Orman İş Sendikası, EYT nedeniyle azalan işçi sayısıyla en az 7 bin 500 yangın işçisinin istihdam edilmesi gerektiğini ifade ediyor. Tarım-Orman İş Sendikası, 2021'de gerçekleştirdiği çalıştayda OGM'nin işletme şefliği sayısını 2 bin 600'e çıkardığını belirtiyor. Ancak norm kadroya göre her şeflikte 5 orman muhafaza memuru olması gerekirken, şu anda toplamda sadece 7 bin 454 orman muhafaza memuru bulunuyor. Ayrıca, yangınla mücadelede geçici işçilerin çalıştırılması ve eğitimli işçilerin eksikliği de ciddi bir problem olarak ortaya çıkıyor.
OGM'nin, yangın söndürme araçlarının yetersiz sayıda ve ekipman açısından eksik olması, yangınlarla mücadelede etkinliği düşürüyor. 1077 yangın söndürme arazözünde en az altı işçi bulunması gerekirken, çoğu zaman bu araçlar iki veya üç işçi ile faaliyet gösteriyor. Ayrıca, OGM'nin lüks makam araçlarına yatırım yapması, kaynakların yangınla mücadeleye yönlendirilmediğini gösteriyor. 2020 yılında Kamu İhale Kanunu'na yapılan ilave düzenleme ile alınan 28 lüks makam aracı, yangınla mücadele için gereken kaynakların başka alanlara harcandığını ortaya koyuyor.
Türkiye'de orman yangınlarının önlenmesi ve etkin bir şekilde söndürülmesi için kapsamlı bir strateji oluşturulmalı. Toplumun bilinçlendirilmesi, yangın risklerinin azaltılması, teknik personelin eğitimi ve yeterli donanım sağlanması, bu stratejinin önemli bileşenleridir. Enerji nakil hatları ve diğer risk faktörlerinin denetimi artırılmalı ve orman yangınlarının nedenlerinin detaylı bir şekilde araştırılması sağlanmalıdır. Bu doğrultuda atılacak adımlar, ormanların korunması ve sürdürülebilir bir çevre için büyük önem taşımaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
1937'den bu yana yangınlardan etkilenen 1.9 milyon hektar orman alanının yeniden ormanlaştırılması için hangi çalışmalar yapılmıştır?
Diyarbakır, Mardin ve çevresinde çıkan yangınlara müdahale süresinin batı illerindeki yangınlarla karşılaştırıldığında neden daha uzun sürdüğü ve bu konuda ne gibi iyileştirmeler planlandığı hakkında bilgi verebilir misiniz?
Diyarbakır, Mardin, Şanlıurfa, Bingöl, Bitlis, Hakkâri, Şırnak, Batman, Adıyaman ve çevresinde çıkan yangınlara müdahalede yaşanan gecikmelerin ve kontrol altına almada yetersiz kalınmasının nedenleri nelerdir?
DEDAŞ'ın elektrik nakil hatlarında gerekli bakım ve onarımları yapmadığı iddiaları nedeniyle çıkan yangınların önlenmesi için Tarım Bakanlığı'nın ne gibi bir planı vardır? Elektrik hatlarının bakım ve onarımı konusunda ilgili kurumlarla ne gibi çalışmalar yürütülmektedir?
23 Haziran 2024'te Hakkâri'nin Kırıkdağ köyünde meydana gelen anız yangını sonrası, bölgedeki tarım alanlarına ve doğal yaşam alanlarına verilen zararın tespit edilmesi amacıyla yürütülen hasar tespit çalışmaları hakkında bilgi verebilir misiniz? Bu çalışmalar ne zaman tamamlanacak ve sonuçları kamuoyu ile ne zaman paylaşılacaktır?
Kırıkdağ köyünde çıkan yangının ardından zarar gören yurttaşlarımızın maddi ve manevi kayıplarının giderilmesi için Bakanlığınız tarafından hangi destek ve yardım programları devreye alınmıştır veya alınacaktır? Bu tür felaketlerin önlenmesi ve gelecekte benzer olayların yaşanmaması için hangi önleyici tedbirler alınacaktır?
Yangınlarla mücadelede kullanılan hava araçlarının (uçak, helikopter vb.) dağılımında bölgesel farklılıklar olduğu iddiaları doğru mudur? Doğru ise, bu farkın nedenleri nelerdir ve eşit bir dağılım sağlamak için hangi adımlar atılacaktır?
Son 20 yılda her yıl ortalama 16 bin hektar orman alanı yanmıştır. Bu süre zarfında yangınların önlenmesi ve söndürülmesi amacıyla ne tür önlemler alınmıştır? Söz konusu alanda kaç hektar ağaçlandırma yapılmıştır?
2023 yılı itibariyle yanan 4 bin 500 hektar orman alanının yeniden ağaçlandırılması için hangi adımlar atılmaktadır?
2011-2020 yılları arasında gerçekleşen 26 bin 311 orman yangınının nedenlerinin belirlenmesi için ne tür araştırmalar yapılmıştır?
Yangınların yüzde 47"sinin çıkış nedeninin bilinmemesi, yangınlarla mücadelede bir zafiyet oluşturmakta mıdır? Bu konuda ne tür çalışmalar yürütülmektedir?
2023-2024 yıllarında gerçekleşen yangınların çıkış nedenleri nelerdir? Bu nedenlerin belirlenmesi amacıyla Bakanlığınızın yürütmüş olduğu bir çalışma var mıdır?
Orman Genel Müdürlüğü, yangın söndürme kapasitesini artırmak için son 5 yılda ne tür yatırımlar yapmıştır? Helikopter ve uçak sayısındaki artış ne kadar etkili olmuştur?
Yangın söndürme çalışmalarında görev alan personelin sayısı ve eğitimi yeterli midir? Özellikle geçici işçilerin eğitimi konusunda ne tür adımlar atılmaktadır veya atılacaktır?
Son 20 yılda yangın söndürme çalışmalarında yaşanan iş kazalarının sayısı nedir? Bu kazaların önlenmesi için ne tür önlemler alınmıştır? Bahse konu olan yangın ve kazalarda yaşamını yitiren insan sayısı kaçtır?
Orman yangınlarının çıkış nedenleri arasında yer alan enerji nakil hatları ve maden tesislerinin yangın riskini azaltmak için ne tür önlemler alınmaktadır?
Orman Genel Müdürlüğü'nün 2020 yılında Kamu İhale Kanunu'na yapılan ilave düzenleme ile satın aldığı 28 lüks makam aracının yangınla mücadele bütçesi üzerindeki etkisi nedir? Bu bütçe, yangın söndürme ekipmanları ve personel alımı için nasıl kullanılabilirdi?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Anayasamızın 169'uncu maddesinde; "Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır. Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir." Hükmü gereğince, orman yangınlarından zarar gören tüm alanlar yılı içerisinde ağaçlandırma çalışmalarına konu edilerek yeniden ormanlaştırılmaktadır. Orman varlığımız 1973 yılında 20,2 milyon hektar iken, ülkemizde 2023 yılı itibariyle orman varlığımız 23,4 milyon hektara yükselmiştir.
2024 yılında ülke genelinde 105 adet helikopter, 27 adet uçak ve 14 adet İnsansız Hava Aracı (İHA) orman yangınlarıyla havadan mücadele kapsamında kullanılmak üzere hazırlanmıştır.
Bakanlığımız tarafından kendi hava gücümüzün oluşturulması kapsamında ise; 2 adet yönetim uçağı ve 20 adet söndürme uçağı ile birlikte toplam 22 adet uçak, 6 adet yönetim ve 3 adet yangın söndürme helikopteri olmak üzere toplam 9 adet helikopter ile 12 adet İnsansız Hava Aracı (İHA) satın alınmış olup ayrıca 8 adet yerli ve milli yangın söndürme helikopteri üretilebilmesi maksadıyla Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ. (TUSAŞ) ile sözleşme imzalanmıştır.
Ayrıca orman yangınlarıyla mücadelede 15.500 yangın işçisi, 4.000 teknik personel, 5.500 orman muhafaza memuru ve yaklaşık 130 bin gönüllü bulunmaktadır.
Ülkemizde orman yangınlarıyla mücadele kapasitemizde son yıllarda ciddi artışlar yaşanmıştır. 2003 yılında ortalama 40 dakikayı bulan orman yangınlarına müdahale süresi 2022 yılı itibarıyla 11 dakikaya kadar düşürülmüştür.
Elektrik iletim hattı izin verilen ormanlık alanlarda izin sahibi kuruma saha teslimi yapılırken iletim hattı güzergahına isabet eden ağaçların üretimi yapılarak saha boşaltılmış vaziyette teslim edilmektedir. Ayrıca, izin verilen alanlarda izin sahiplerinden kesin izin taahhüt senedi alınmakta olup alınan bu senedinin 12'nci maddesinde "İzin sahibi, kendisine teslim edilen orman alanında ve bitişiğindeki ormanların korunmasına, orman yangınlarına karşı gerekli önlemleri almaya ve orman idaresinin direktiflerine uymaya mecburdur. Bu konudaki kusur ve ihmalinden dolayı muhtemel idare zararından orman idaresine karşı sorumlu olacaktır. İdarenin talebi halinde izin sahibi, her türlü makine ve emrinde çalışan işçi ile orman yangınlarının söndürülmesine yardımcı olacaktır." hükmü kapsamında gerekli önlemler alınmaktadır.
İzin süresince de belirlenen bu kriterlere uyulup uyulmadığı hususlarında gerekli kontroller yapılmaktadır.
Valilik bünyesinde oluşturulan il yangınla mücadele komisyonu tarafından her yıl alınan kararlar neticesinde dağıtım hatları için TEDAŞ'ın, iletim hatları için TEİAŞ'ın yapacağı çalışmalar belirlenerek koordinasyon sağlanmakta ve izin verilen enerji nakil hatlarının alt bakımları yangın sezonu öncesinde yaptırılmaktadır.
2023 yılında orman yangınlarından zarar görmüş sahaların tamamı çeşitli silvikültürel yöntemler (tabii gençleştirme, suni gençleştirme, ağaçlandırma, rehabilitasyon, koruma vb.) ile yeniden ormanlaştırılmıştır. Bu sahalara yaklaşık 5 milyon adet fidan dikilmiş, sahada bulunan sağlıklı tohumlardan ve takviye amaçlı ekilen tohumlardan yaklaşık 7 milyon adet fidan çimlenmiştir. Çalışmalarda ağırlıklı olarak kızılçam daha az miktarda da karaçam fidanı ve tohumu kullanılmıştır.
Orman yangınlarıyla mücadele kapsamında;
Strateji Geliştirme Başkanlığı e Orman yangınlarıyla mücadele edecek personel ve gönüllülere teorik ve uygulamalı orman yangınlarıyla mücadele eğitimine tabi tutulmaktadır. Bu kapsamda; orman gönüllüsü olarak görev yapan 216 kişiye ve Uluslararası Ormancılık Eğitim Merkezinde 11.624 personelimize eğitim verilmiştir. Gönüllülere Kişisel Koruyucu Donanım temin edilmiş olup, aktif olarak orman yangın sahasında görev alacak gönüllülerimize (yanmaya dayanıklı elbise, bot) teslim edilmektedir.
Ayrıca |.884 personelimize ileri teknik sürüş eğitimi verilmiştir.
Halkın orman yangınları konusunda daha duyarlı olmasını sağlamak amacıyla yıl boyu bilinçlendirme çalışmaları yapılmaktadır. e Orman yangınlarına karşı alınacak önlemler konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla "Orman Benim" kampanyası başlatılmıştır. Orman yangınlarının önlenmesi ve ormanların atıklardan temizlenmesi konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla yol kenarı ve orman içi katı atık temizlikleri Türkiye genelinde yapılmıştır. e 15.481 köyde334.242 köylü vatandaşımıza, 34.560 çoban, avcı ve arıcıya, 6.345 okulda 667.803 öğrenciye, 259.761 kamu görevlisine ve 25.160 askeri personele orman yangınlarıyla ilgili farkındalık eğitimi verilmiştir. e 2024yılı yangınla mücadele organizasyonunda; 1.686 arazöz, 2.655 ilk müdahale aracı, 831 iş makinesi görev almaktadır. e İnsansız mobil gözetleme kuleleri inşa ederek ülke genelinde orman alanlarının 7/24 esasına göre gözetlendiği 184'ü akıllı, 776 adet gözetleme kulemiz bulunmaktadır.
"e İHA'lar yangın tespiti ve yönetiminde kullanılmaya devam etmektedir.
Karar Destek Sistemi ve Yangın Davranış Modeli ile yangın riski tespiti ve yangın yönetiminde aktif olarak kullanılmaya başlanılmıştır. e Yangın önleme tesisleri (YARDOP) yapılarak ve mevcut tesislerin bakımı tamamlanarak çıkabilecek yangınların büyüme riski azaltılmaya çalışılmaktadır. e Hava ve kara araçlarımızın yangınlara daha kısa sürede ve daha etkin bir şekilde müdahale edebilmesi için inşa edilen havuz ve gölet sayısı 4.744 adede ulaşan, yangın havuz ve göletlerinin bakımları yapılarak, yangın mevsiminde dolu olmasını sağlayacak tedbirler alınmıştır. e Orman köylerine traktörler ile birlikte orman yangınlarda kullanılmak üzere su tankerleri dağıtılmaktadır.
Başta AFAD olmak üzere, Jandarma, Milli Savunma Bakanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü ve Belediyeler ile iş birliği içerisinde çalışmaktadır.
"e Orman yangın riskinin yüksek olduğu alanlarda, en kısa zamanda müdahale edecek şekilde ilk müdahale araçları, arazözler ve ekipler 1.600 farklı noktada konuşlandırılmıştır.
"* Yaklaşık 230 bin km orman yolunun bakımı yapılmış ve bütün yolların açık ve ulaşılabilir olması sağlanmıştır. e Orman Arama Kurtarma Ekipleri (ORKUT) kurulmuştur. Bu ekipler, yangın öncesi ve sonrası kurtarma operasyonlarını yürütmek, orman alanlarındaki arama kurtarma faaliyetlerini koordine etmek ve gerektiğinde diğer afetlere müdahale etmektedirler.
Ayrıca, Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanarak, Bakanlığımız kullanımına sunulan ve orman yangınlarının çıkma olasılığının fazla olduğu bölgelerin günler öncesinden tahmin edilmesine imkân sağlayan MEUS (Meteorolojik Erken Uyarı Sistemi) başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. MEUS sistemi sayesinde yangın çıkma ihtimalinin fazla olduğu günlerde, riskli bölgelerde konuşlu yangınlarla mücadele unsurlarımız teyakkuz durumuna geçirilmekte ve olası orman yangınlarına daha kısa bir zaman periyodunda müdahale Strateji Geliştirme Başkanlığı edilmektedir.
Kazaların önlenmesi amacıyla;
Personele ait kişisel koruyucu donanımların kontrolleri yapılmakta, gerekli görüldüğü durumlarda yenilenmekte, kullanımları ile ilgili bilgi verilmektedir. e İş sağlığı ve güvenliği uzmanı ile beraber iş yeri hekimi tarafından gerekli eğitimler düzenli olarak verilmekte, personelin sağlık durumuyla ilgili kontroller yapılmaktadır. e Yangınla mücadele şube müdürlüklerince gerekli görülen ve standart olarak eğitim planında yer alan tatbikatlar gerçekleştirilmektedir.
"e Yangınla mücadele kapsamında kullanılacak tüm makine ve ekipmanın periyodik kontrolleri gerçekleştirilmektedir.
Yangın yönetim araçları, orman yangınlarında yangın amirinin arazi şartlarında orman yangınlarını günümüz teknolojilerini kullanarak yönetebilmesi ve erken müdahalede etkin olabilmesi için gerekli olan araçlardır. Bu araçların, yangın yönetimine uygun teknolojilerle donatılmış, orman ve arazi şartlarına en uygun araçlar olması önemlidir.
Yangın afeti 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu teminatı kapsamındadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları, TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan