2025-2027 yılları arasında uygulanacak bitkisel üretim desteklerine ilişkin
Kaynak göster
Nejla Demir (DEM Parti), 3 Eylül 2024 tarihinde 7/15988 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 49 gün sonra, 22 Ekim 2024).
Nejla Demir (DEM Parti, Ağrı). “2025-2027 yılları arasında uygulanacak bitkisel üretim desteklerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/15988, 3 Eylül 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-15988-2025-2027-yillari-arasinda-uygulanacak-bitkisel-uretim-desteklerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/16172eb8-9882-42c0-84d1-0191bcee43f2
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 49 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 39 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96'inci ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Nejla DEMİR Ağrı Milletvekili
Bitkisel üretimde uygulanan desteklerle ilgili 5 günde iki kararname yayınlandı. İlk olarak 24 Ağustos 2024 günü 2024 yılı bitkisel üretim desteklerine ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı .yayınlandı. Bu karar ile 2024 üretim yılı ile ilgili destekler yayınlandı. Sorasında 29 Ağustos 2024 tarihli Resmi Gazete'de ise 2025-2027 dönemini kapsayan 3 yıllık bitkisel üretim destekleri açıklandı. Böylece üretim döneminin başlayacağı 1 Eylül'den önce bitkisel üretim destekleri açıklanırken karar ile 2025 üretim yılından itibaren mazot ve gübre desteği tamamen kaldırılmış oldu. Kararnameye göre mazot ve gübre desteği yeni kararnamede yer almıyor. Tarım ve Orman Bakanlığının açıklamasına göre 2025 yılından itibaren mazot ve gübre desteği yerine temel destek ödenecek temel destek ile birlikte planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği verileceği ifade edilmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (9 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Yeni uygulama birçok yönüyle yeni soruları ve kafa karışıklığını beraberinde getirmektedir. Kararnamenin yarattığı kafa karışıklığından dolayı bakanlın bir açıklama yayınladı ancak yayınlanan açıklama ile kamuoyunda sorulan soruları tam anlamıyla cevaplamadığı gibi manipülatif ifadelerde başka bir şey değildir.
Yönetmenliğin eksik ve belirsiz yönlerine bakıldığında;
İ- Bakanlığın; çiftçi eskiden 185 TL alıyorken şimdi 317 TL alıyor iddiası enflasyonist bir ortamda zaten artırılması gereken bir artışı lütuf olarak deklare ediyor. Teknik olarak 2025'teki temel destek daha yüksek gözüküyor ama bu bir aldatmaca çünkü mazot, gübre, elektrik, - işçilik ve diğer maliyetler katbekat fazla artacaktır. Sadece bir dönümdeki buğday ekiminin maliyeti hesaplandığında söz konusu destek bu maliyeti karşılayamayacağı açıkça anlaşılmaktadır.
Destekleme ödemeleri mevcut durumda olduğu gibi üretim yılında değil bir sonraki yılda ödenmeye devam edilecek. Bu şekilde çiftçinin alacağı destek hem enflasyon karşısında erimiş olacak hem de ihtiyacı olduğu dönemde desteğini alamayacaktır. Tarımsal destekler bir yıl sonra ödendiği için enflasyon karşısında hızla eriyor. 2023'te 63,4 milyar lira olan destekler, 2024 için 91,6 milyar liraya çıkarıldı ancak bu artış enflasyon karşısında eridi.
2025 yılı destekleme katsayısı 244 olarak belirlenmiş ancak enflasyonun ve maliyetlerin bu kadar hızlı bir şekilde arttığını göz önüne alındığında bu katsayının sürekli ve gerçekçi bir şekilde güncellenmesi gerekmektedir. Mazot, gübre ve elektrik gibi girdi maliyetleri hızla artıyor. Akaryakıta neredeyse her hafta zam yapılıyor. Örneğin Mazotun litresi bir yılda 24 TLden 44 TI'ye çıktı. Gübre ve ilaç maliyetleri enflasyonun üzerinde arttı. Otoyol ve köprü geçişlerine yapılan yeni zam ulaşım maliyeti olarak ürün fiyatlarına yansıyacak. Gübre, tarım ilacı, tohum, tarım makinalarının fiyatı da hızla artıyor. Girdi maliyetlerinde üreticiler lehine indirimler yapılması gerekiyor. Ayrıca, ÖTV'nin sıfırlanması, KDV'nin de indirilmesi gerekiyor. Dolayısıyla her yıl katsayının güncellenmesi ile ilgili belirsizlik en büyük sorun olacağı anlaşılmaktadır. (Bakanlık her yıl katsayısının bir önceki yılın üretim döneminde güncellenerek açıklanacağını belirtiyor. Ancak bu güncelleme kriterlerinin nasıl olacağına dair açıklayıcı bir husus yok. Örneğin Son 10 yıldır fındıkta alan bazlı destek dekar başına 170 lira olarak ödendi ve bu hiç değişmedi. Dolayısıyla hükümetin geçmiş politikalarına bakıldığında katsayı artışın nasıl olacağına ilişkin bir netliğin olmaması çiftçileri endişelendiren bir durum söz konusu.
Yine Tarım Kanunu'nun yürürlüğe girdiği 2006 yılından bu yana tarımsal destek için GSYH'nin "elinden az bir ödeme yapılamayacağına dair kanun hiç uygulanmaması çiftçinin bu endişeni haklı kılıyor.
Basına yansıdığı gibi gübre ve mazot desteği kaldırıldı iddiası aslında şekilsel olarak doğru çünkü yeni yönetmenlikte gübre ve mazot desteği yok. Ancak bakanlık gübre ve mazot desteğinin temel destek katsayısının içinde olduğunu iddia ediyor. Bakanlığın bilgi notunda; gübre ve mazot desteğinin "025, 9050 ve "0100 olacak şeklinde düzenlendiği iddiası manipülatif olmakla birlikte enflasyon artışı ve diğer maliyetler göz önüne alındığında söz konusu açıklamaların gerçekçi olmadığı açıkça anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda;
2025 yılı destekleme katsayısı 244 olarak belirlenirken hangi kriterler göz önünde bulundurulmuştur? 244 katsayısı içerisinde mazot ve gübre dışında hangi maliyetler bulunmaktadır?
SORULAR
İlgili yönetmenlikte mazot ve gübre desteği olmamasına rağmen gübre ve mazot desteğinin 9425, "050 ve 6100 olabileceğine dair açıklamanızın kaynağı nedir?
Mazot, gübre, elektrik, işçilik ve diğer maliyetler göz önünde alındığında söz konusu desteklemenin yetersiz olduğu açıkça anlaşılmaktadır. Bu "durumda destekleme katsayıları belirlenirken maliyet giderleri nasıl hesaplanmıştır?
2025 yılı destekleme katsayısı 244 olarak belirlenmiş ancak enflasyonun ve maliyetlerin bu kadar hızlı bir şekilde arttığını göz önüne alındığında destekleme katsayının sürekli ve gerçekçi bir şekilde güncellenmesi gerekmektedir. Ancak her yıl katsayının güncellenmesi ile ilgili belirsizlik en büyük sorun olacağı anlaşılmaktadır. Destekleme katsayısı her yıl hangi kriterler dikkate alınarak ârtırılacaktır?
Çiftçinin alacağı desteklemenin bir yıl sonra öderimesi, yapılan desteklemeler enflasyon karşısında destekler hem erimiş olacak hem de ihtiyacı olduğu dönemde desteğini alamayacaktır. Destekleme ödemelerinin üretim yılı içerisinde verilmemesinin gerekçesi nedir? Buna ilişkin bir düzenleme yapılacak mıdır?
ÇKS'ye kayıtlı olup Bakanlıkça belirlenen havzalardaki ürün deseni dışında üretim yapan çiftçilere temel destek verilecek midir? İ
Bakanlıkça tespit edilen su kısıtı olan havzalarda planlama dışında üretim yapan çiftçilere temel destek verilecek midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, bitkisel üretim yapan Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı tüm üreticilerimizin destek alması sağlanmıştır. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Yeni destek modelinde; temel girdi (mazot ve gübre) maliyetlerine göre ürünler kategorilere ayrılarak her kategori için destek katsayısı tespit edilmiş, 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri 244 TI./da olarak belirlenmiştir.
Temel destek kapsamında mazot maliyetinin 9050'si, gübre maliyetinin 9625'i karşılanacaktır. Ayrıca planlama kapsamındaki "arpa, aspir, ayçiçeği (yağlık), buğday, kolza (kanola), fasulye (kuru), mercimek, mısır (dane), nohut, pamuk (kütlü), patates, soğan (kuru), soya ve yem bitkileri" ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave planlama desteği verilecek böylece mazot maliyetinin 90100, gübre maliyetinin 950"si karşılanmış olacaktır. Yer altı su kısıtının bulunduğu sulu tarım arazilerinde planlı üretime uygun üretim yapan üreticilerimizin mazot ve gübre maliyetinin 0100*ü karşılanacaktır.
Buğday ve arpa üreten çiftçilerimiz mevcut durumda dekara 185 TİL mazot ve gübre desteği almakta iken, yeni destek modelinde;
" 317TL temel destek, e 317 TL ilave planlama desteği olmak üzere 634 TL destek alacaktır. e Sukısıtı havzasında ise ilave 342 TL su kısıtı desteği ile üreticilerimizin alacağı toplam destek tutarı 976 TI.*ye kadar çıkacaktır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecek olup ödemeler nakdi olarak yapılacaktır.
ÇKS'ye kayıtlı olan, planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten tüm çiftçilere ve planlama kapsamı dışındaki diğer ürünleri üreten çiftçilerin tamamına temel destek ödenecektir. Üretim planlaması kapsamına alınan 1341 ürünü planlandığı havzasında üreten bütün çifiçilerimize Temel Desteğe ilave olarak Planlama Desteği verilecektir.
Ayrıca Bakanlığımız tarafından yeraltı sularının tarımsal kullanım açısından yetersiz olduğu belirlenen 11 ilin 92 ilçesinde sulu tarım arazilerinde arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilere temel ve planlama desteğine ilave olarak su kısıtı desteği ödenecektir.
İbrahim YUMAKLIBakan