Sayıştayın 2023 yılı Denetim Raporu'nda Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin

Herhangi bir nedenle madencilik faaliyetleri sonlandırılan alanların rehabilite edilmeden terk edilmesi halinde terke ilişkin işlemler Bakanlığımızca gerçekleştirilmemektedir. Bu çerçevede rehabilitasyon yapılması gereken sahalar yasal süreler içinde orman arazilerinde ilgili orman idaresine, diğer alanlarda il özel idareleri veya valiliklere bildirilmekte olup, çevre ile uyum çalışması için gerekli tedbirler bu kurumlar tarafindan yerine getirilmektedir. Gerekli rehabilitasyon çalışmalarını gerçekleştirmemiş olan ruhsat sahiplerine ise Valiliklerce gerekli rücu işlemleri yapılmaktadır.

Öte yandan; maden ve çevre ilişkisini kamuoyuna doğru bir şekilde yansıtabilmek için Türkiye Geneli Rehabilite Edilmiş Sahalar ile Madencilik Sosyal Sorumluluk Çalışmalarının Tespiti Projesi (TÜRMES) hayata geçirilmiştir. Proje kapsamında rehabilite edilmiş ve edilmekte olan maden sahaları görüntülenerek envanteri oluşturulmuş olup, bu çerçevede 2024 yılı Kasım ayı itibarıyla 45 ilde 128 maden sahası üzerinde incelemeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan bu incelemeler neticesinde ise toplam 8.996,90 hektar alanın rehabilite edilerek bu alanlara 20.760.840 ağaç dikildiği, yanı sıra 56 sosyal sorumluluk projesinin de hayata geçirildiği tespit edilmiştir.

Bununla birlikte rehabilitasyon işlemlerinin daha sağlıklı ve sistematik bir şekilde yürütülebilmesi adına konuyla ilgili mevzuat çalışmalarına devam edilmektedir.

Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) arasında 22.09.2022 tarihinde veri paylaşım protokolü imzalanmıştır. Bu kapsamda maden ocaklarına verilen ruhsatlar 4 ayrı gruba ayrılmış olup çok az riskli ruhsatlar 24 ay, az riskli ruhsatlar 12 ay, riskli ruhsatlar 6 ay ve çok riskli ruhsatlar ise 3 ayda bir periyodik olarak denetlenmekte ve gerçekleştirilen bu denetimler neticesinde iş güvenliği kapsamında tespit edilen hususlar ÇSGB ile paylaşılmaktadır.

MAPEĞG'in 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporu'nda bahsi geçen 156 Milyon TL yargılama giderleri, 2010-2011 yıllarında ilgili kurumlarca verilmiş ÇED kararlarının yargı organlarınca iptal edilmesi üzerine katlanılan yargılama giderleri ile avukatlık vekalet ücretlerinden oluşmaktadır. Ancak konuya ilişkin mevzuatta yapılan düzenlemeler, iç kontrol çalışmaları ve iş süreçlerinin gözden geçirilmesi sayesinde dava sayılarında önemli oranda azalma sağlanmıştır.

Maden sahaları hem mühendisler hem de mali uzmanlar eliyle denetlenmekte, yanı sıra teknik personel eliyle yürütülmesi gereken ölçüm, tespit ve/ya denetim gibi uygulamaların tatbikinde de yardımcı personelin katılımı gerekmektedir. Bununla birlikte olağan ya da olağanüstü durumlarda idari, teknik ve üst düzey yönetici ayrımı yapılmaksızın tüm personel afet ve acil durum bölgelerinde görevlendirilebilmekte ve kamu hizmetlerinin etkili, verimli ve zamanında görülebilmesi adına hizmetine ihtiyaç duyulan tüm personel için koruyucu giyim malzemesi ihtiyacı doğabilmektedir. Bu durum muvacehesinde mezkur uygulamanın ilgili işlerde görevlendirilmesi muhtemel tüm personeli kapsayacak şekilde hayata geçirilmesi idarenin işleyişi için zorunluluk oluşturmaktadır.

MAPEG işveren temsilcileri ve yetkili sendika ile oluşturulan komisyonun imza altına aldığı "Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü Memurlarına ve Sözleşmeli Personeline Verilmesi Gereken Koruyucu Giyim Malzemesi Tespit ve Mutabakat Tutanağı" kapsamında koruyucu giyim malzemelerinin ayni olarak verileceği ve nakdi bir yardımda bulunulmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede ilgili malzemenin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında bir kamu şirketi olan Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT) üzerinden temin edilmesine ilişkin MAPEG ile PTT arasında anlaşma imzalanmış olup, koruyucu giyim malzemesi verilmesi öngörülen personele "Koruyucu giyim malzemesi teslim taahhütnamesi" imzalatılmış ve PTT'nin anlaşma yaptığı mağazaların Türkiye çapında bulunan bütün şubelerinden ve anlaşmaya dahil olması halinde bu mağazalardan her bir personel için PTT tarafından tanımlanan hesap üzerinden ilgili malzemelerin ayni olarak teslim alınması sağlanmıştır.

YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN CEVAPLAR O: 283 |! 7/17344

Maden sahalarının ihaleleriyle ilgili olarak; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 30'uncu maddesinin üçüncü fıkrasında, "Maden ruhsat sahasının cinsi, rezervi, bulunduğu bölge, tenörü, istihdam, yatırım, ülke ihtiyaçları ve benzeri hususlar dikkate alınarak şartnamelerde açıkça belirtmek kaydıyla ara ve uç ürün üretme şartını içeren ihaleler yapılabilir. Bu ihalelerde rezervin özellikleri dikkate alınarak ihaleye katılma şartları, taban ihale bedeli, ihale bedelini ödeme şekli ve süresi, üretim süreleri veya tesislerin yatırım süreleri ve diğer hususlar şartnameler ile belirlenebilir." hükmü ile Maden Sahaları İhale Yönetmeliği'nin 17'inci maddesinde, "Taban ihale bedeli, işletme ruhsat taban bedelinden az olmamak kaydıyla Genel Müdürlükçe sahanın ruhsat safhası, konumu, rezerv bilgileri ve piyasa şartları dikkate alınarak belirlenir." hükmü bulunmakta olup, konuya ilişkin iş ve işlemler mezkur mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.

Durum bu olmakla birlikte konuya ilişkin olarak ayrıca Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü'nün buluculuğa esas kaynak raporunda yer alan tenör ve rezervi baz alacak şekilde taban ihale bedeli belirleme metodolojisinin geliştirilmesi, yanı sıra ara/uç ürün şartlı ihale edilen sahalarda görünür rezervin ortaya konması yönünde mevzuat düzenlemesi çalışmaları yapılacaktır. Maden Kanunu'nun Xinci maddesinde IV(c) grubunda yer almakta olup, bu madenlerin ruhsatlandırma işlemleri ilgili hükme göre yürütülmektedir. Yine mezkur Kanun'un 50'nci maddesinde bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra toryum ve uranyum madenlerinin aranması veya işletilmesinin bu Kanun hükümlerine tabi olacağı, üretilen cevherin Devlete veya Cumhurbaşkanınca tespit edilecek yerlere satılacağı açıkça hüküm altına alınmıştır.

Rödovans sözleşmesindeki yükümlülükler Kanunların emredici hükümlerine aykırı olmamak şartıyla, iki taraf arasında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda yer alan sözleşme serbestliği ilkesine göre belirlenmektedir. Bu çerçevede maden ruhsat sahaları ile ilgili uyulması gereken kurallar mevzuatta düzenlenmiş olup, sözleşmeyle bu kuralların daraltılması veya genişletilmesi mümkün değildir.