Sayıştayın 2023 yılı Denetim Raporu'nda Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin
Kaynak göster
Gökhan Günaydın (CHP), 14 Ekim 2024 tarihinde 7/18015 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 80 gün sonra, 2 Ocak 2025).
Gökhan Günaydın (CHP, İstanbul). “Sayıştayın 2023 yılı Denetim Raporu'nda Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/18015, 14 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-18015-sayistayin-2023-yili-denetim-raporu-nda-maden-tetkik-ve-arama-genel-mudurlugu-ile-ilgili-y (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/797d8061-ce64-4e22-85aa-01928f04c60e
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 80 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 72 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını talep ederim.
Saygılarımla. r. Gökhan GÜNAYDIN İstanbul Milletvekili CHP Grup Başkanvekili
Bakanlığınıza bağlı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünde (MTA) Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılan 2023 yılı Denetim Raporunda kuruma yönelik çeşitli bulgular ortaya konmuştur. İlgili denetim raporunda yer alan bulguya göre, MTA, Sayıştayın geçen yılki uyarısına rağmen hatalı muhasebe kayıtlarını sürdürmektedir. Kurumun, hatalı KDV uygulamalarına devam ettiği, bunun sonucunda kurum hesaplarında 2022 sonunda 266 Milyon 739 bin TL'lik, 2023 sonunda ise 90100 civarı artışla 520 milyon 918 bin TL'lik sürdürülemez boyutta "Devreden KDV" oluştuğu tespit edilmiştir. 2022 Denetim raporundaki bu husus yeni raporda da belirtilmiştir. 2023'te 3 milyar 228 milyon TL harcama yapan, 3 milyar 40 milyon TL gelir elde eden MTA'nın yıllar içinde 520,9 milyon TI.>ye varan bu muhasebe kayıt hatası,
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Sayıştaya göre artık sürdürülemez boyuta varmıştır.
Kurumun, kendisine mevzuatla verilen kamu hizmetini gerçekleştirmek için kendi ruhsat sahasında, kendi bütçe imkanlarıyla yaptığı faaliyet katma değer vergisinden istisna, özel sektöre ya da başka bir kamu kurumuna ücret karşılığında sağladığı maden arama faaliyetleri ise katma değer vergisinin doğmasını gerektirmektedir. Ancak, Kurum'un katma döğer vergisi uygulamasında o faaliyetin niteliği dikkate alınmadan, bütün harcamalar KDV'ye tâbiymiş gibi ele alınmaktadır. Bunun sonucu olarak, KDV'nin muhasebeleştirilmesinde kullanılan hesaplar yanlış kullanılmış, mali tablolar 520,9 milyon TL"lik hatalı sonuç üretmiştir.
I SAYIŞTAY (2023). Kamu İdareleri Denetim Raporları, Özel Bütçeli İdareler-B, Maden Tetkik ve Arama Genel
Müdürlüğü. i
Rapora göre, MTA açılan sondaj hizmeti alım ihalelerinde mevzuata aykırı davranmış, uygun olmayan işlemler tespit edilmiştir. Özel firmaların sondaj işini yetiştirememesi halinde ceza ödemesi gerekmektedir, ancak "mücbir sebep" sayılmaması gereken dini bayram günleri de firmaların ceza ödememesi için süre uzatımlarına eklenmiştir. MTA'nın 2023 yılındaki 11 adet sondaj hizmet sözleşmesinin toplam tutarı 127.670.000 TL'dir. Maliyeti zaten yüksek olan sondaj işlerinde ihalelerin şartnamelerinin eksiksiz ve planlı yürümesi için Sayıştay MTA"yı uyarmış, sonradan ortaya çıkabilecek ek maliyetlerin kamuya yük getireceği belirtilmiştir. Zira Sayıştayın son tespitine göre; "Sondaj hizmet alımlarının teknik şartnamesi ile belirlenen sondaj sayısı, derinliği ve konumlarına ilişkin bilgiler ile kabulü yapılan sondaj sayısı, derinliği ve konumlarında farklılıklar olduğu görülmüştür." Bu farklar da sonradan iş artışlarına ve maliyetlere yansımıştır.
Bir önceki yılın raporunda yer alan buluculuk hakkı ile ilgili bilgilerin mali tabloya yansımadığı ve 54 milyon 877 bin TI.lik maden arama ruhsatı ve 19 milyon 796 bin Tlik kalite sertifikasının muhasebe kayıtlarında yer almadığına ilişkin bilgiler, bu yıl mali tablolarda yer almıştır. Buna göre, MTA'nın 2023 başında buluculuk hakkı ve katkı payları gelir tahmini 30 milyon TL iken 2023 sonunda bu gelir kalemi 79 milyon 862 bin TL olmuş, tahminle gerçekleşme arasında 96266 fark ortaya çıkmıştır. Kurumun Maden ve Jeotermal Kaynak Ruhsat Saha Devir Payları yıllık gelir tahmini de 2023 yılında 90192 sapmayla yıl başında 185 milyon TL iken yıl sonunda 355,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Sayıştayın ilgili raporunda yer alan ve daha önceki yıllarda yer almasına karşın akıbeti belirsizliğini koruyan pek çok soru işareti kamuoyuna açıklanmalı ve şeffaflık ilkesi gereğince ortaya konmalıdır.
Buna göre;
SORULAR
Bakanlığınıza bağlı olan MTA'nın denetim raporlarına konu olan, 2023 yılında 520 milyonu aşan, sürdürülemez olduğu tespit edilen devreden KDV uygulamasına ilişkin herhangi bir düzenleme yapılmış mıdır? 2024 yılı için şimdiye kadar kurumun devreden
KDV oranı nedir?
Kurum'un katma değer vergisi uygulamasında gerçekleştirilen faaliyetin niteliği dikkate alınmadan, bütün harcamaları KDV'ye tâbiymiş gibi ele alınmasının nedeni nedir? Ne kadar süredir bu uygulama devam etmektedir?
(LOS
KDVW'nin muhasebeleştirilmesine ilişkin hesapların yanlış olduğu Bakanlığınızca tespit edilmemiş midir? Önceki yıllarda Sayıştay denetim raporlarında yer alan bu husus niçin dikkate alınmadan devam ettirilmiştir?
MTA sondaj alım hizmetlerinde özel firmaların işi yetiştirememesi durumunda cezai yaptırımlarını niçin kısıtlamakta, bayramları da cezai yaptırım dışı kabul etmektedir?
MTA'da 2023 yılında kaç tane sondaj hizmet alımlarının teknik şartnamesinde belirlenen sondaj sayısı, derinliği ve konumlarına ilişkin bilgiler ile kabulü yapılan sondaj sayısı, derinliği ve konumlarında farklılıklar ortaya çıkmıştır? Bunların kaçı maliyetlerde artışa neden olmuştur? Maliyet artışı toplamda kaç TL'dir?
Maden arama ve araştırma faaliyetleri kapsamındaki arazi çalışmalarına başlamadan önce yöre halkının yeterince aydınlatılmaması sebebiyle sorunlar yaşanıyordu. Son iki yılın raporlarından çıkarılan bu konuda adım atılmış mıdır?
Geçen yılki tespite göre; MTA mülkiyetinde bulunan trafoların muhasebe kayıtlarında olmadığı belirlenmişti. Söz konusu trafoların akıbeti ne olmuştur?
Geçen yılki rapora göre; mal ve hizmet üreten kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı ve sermaye taahhütleri hesabı gerçek durumu yansıtmıyordu, 118.7 milyon TL'lik bir hesap hatası görülüyordu. Yeni raporda bu durumun akıbeti belirsizdir. Bu bulgudan hareketle, son iki yılda MTA'nın yurtdışı maden arama faaliyetlerinin kapsamı nedir ve elde edilen sonuçlar nelerdir?
Elektrik Üretim Anonim Şirketinin (EÜAŞ) Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğüne olan para borcunun vade farkının ödenmesinde temerrüde düşüldüğü halde hukuki yollara başvurulmadığından vade farkına ilişkin temerrüt faizinin tahsil edilemediği görülmüştür. Bu konudaki hukuki süreç ne aşamadadır ve güncel durumu nedir?
Taşınır malların hurdaya ayrılmasında ve hurda malların satış işlemlerinde hatalı ve eksik uygulamalar bulunmaktaydı. İlgili Genelge uyarınca yapılan taşınır imha ve hurdaya ayırma işlemleri Taşınır Mal Yönetmeliği'nde belirtilen usullere aykırı olduğu değerlendirilmekteydi. Bu aykırılığa ve hatalı uygulamalara ilişkin güncel durum nedir? İZolş
Geçen yılki raporda kurumun satın alma süreçleri ile ilgili uygulamalarında mevzuata aykırı hususlar ve eksikler vardı. İhale mevzuatına aykırı olan ve AR-GE harcaması adı altında yiyecek, temizlik, kırtasiye alımları istisna kapsamında alınmıştır. Bu harcamaların 2023 yılındaki tutarı ne kadardır?
Geçen yılki raporda sondaj kamplarına gönderilen ve sahada kullanılmak üzere bekletilen kimyasal malzemeler, henüz tüketilmeden çıkış kaydı yapıldığı tespit edilmişti. 2023 yılı Sayıştay denetim raporunda yer almayan bu konunun güncel durumu nedir? MTA'da halen bekletilen kimyasal malzemeler tüketilmeden çıkış kaydı yapılıyor mu?
Geçen yılki rapora göre; MTA ilgili hizmetin yapımında ya da malın tesliminde belli bir süre içeren durumlarda, mal alımında "doğrudan temin" yöntemi kullandığında sözleşme imzalamalıdır. Ancak kurumun bu durumlarda sözleşmesiz, teknik şarinamesiz mal aldığı anlaşılmıştır. Bu konuda bir düzenleme yapılmış mıdır?
Geçen yilki rapora göre; MTA'nın sondaj faaliyetlerinde kullanılan boru-demir çelik malzemelerin kaynak planlaması ve muhafazası konularında eksikler bulunmaktaydı.
Bu bulgu, bu yılki rapordan neden çıkarılmıştır? Eksiklikler giderilmiş midir?
Geçen yılki rapora göre; döviz cinsinden teklif verilen mal alımlarında izlenen süreç nedeniyle kur farkı kurumu zarar ettirmişti. Bu bulgu bu yılki raporda neden yer almamaktadır? Kur farkları 2023 yılı için göz önünde bulundurulmuş mudur?
Sayıştay, saha çalışmalarında, aynı alandaki geçmiş faaliyet bilgilerine erişimin mükerrer emek ve kamu harcamalarını önleme konusunda kritik değerde olduğunu, bu anlamda diğer kurumlarla bilgi erişimi noktasında istenen seviyede olunmadığını tespit etmiştir. MTA 2023 yılında diğer kurumlarla bilgi erişimi noktasında ne gibi düzenlemeler yapmıştır? Herhangi bir düzenleme yapılmadıysa, bu bulgu niçin 2023 yılı denetim raporundan çıkarılmıştır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
İstanbul Milletvekili Sayın Gökhan GÜNAYDIN'ın tarafıma tevcih ettiği 7-18015 esas numaralı yazılı soru önergesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 99 uncu maddesi gereği ekte cevaplandırılmaktadır.
Alparslap3AYRAKTAR
Bilgilerinizi arz ederim.
Bakan
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) 2804 sayılı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Kanunu'nda yer alan; ".. MTA. Enstitüsü ticari usullere göre idare olunur. Bu enstitünün bütün sarfiyat ve muamelatı, Muhasebei Umumiye, Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunlarına ve Divanı Muhasebatın vize ve murakabesine tabi değildir. " hükmüne tabi iken 01.01.2006 tarihinden itibaren 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli 11 sayılı Cetvelde "Özel Bütçeli" bir idare olarak yer alması hasebiyle mali iş ve işlemlerini mezkur Kanun'a göre yürütmeye başlamıştır.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından bulunan jeotermal enerji ve maden sahalarının satışı/devri yapılabildiği için bu işlemlerden KDV tahsilatı gerçekleşmekte, ancak söz konusu KDV tahsilatı, ödenen mal ve hizmet alımlarından doğan ve indirim konusu yapılan KDV'den daha düşük kaldığı hallerde bu durum MTA'nın KDV alacağının doğmasına ve zamanla devreden KDV'nin artmasına neden olmaktadır. Bununla birlikte MTA'nın mali iş ve işlemlerinin denetimi sonrasında yayımlanan Sayıştay Denetim Raporundaki bulguda konuya ilişkin herhangi bir kamu zararı tespitine yer verilmemiştir.
Sondaj hizmet alımlarında dini bayramlar gibi resmi tatil günleri nedeniyle cezasız süre uzatımı yapıldığı ve ihale dokümanlarında mevzuata aykırı düzenlemelere yer verildiği iddiası ile ilgili olarak; Sayıştay Denetim Raporu'nda yer alan bulgu üzerine İdari Şartname ve Sözleşme Tasarısına gerekli hükümler eklenerek dini ve milli bayramların sözleşme süresi içerisinde olduğuna ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Mezkur düzenleme öncesindeki ihalelerde ise gerek ihaleye teklif veren firmaların ihale dokümanında yer alan şartlara göre tekliflerini vermeleri, gerekse de idarenin bu durumun farkındalığı çerçevesinde kamu yararına olacak şekilde teklifleri değerlendirmesi muvacehesinde herhangi bir kaynak israfının olmadığı değerlendirilmektedir. Nitekim her iki hususa ilişkin MTA'nın mali iş ve işlemlerinin denetimi sonrasında yayımlanan Sayıştay Denetim Raporu"ndaki bulguda kamu zararına yönelik herhangi bir tespite yer verilmemiştir.
Sondaj ihale dokümanlarında bulunan sondaj sayısı, derinliği ve konumlarına ilişkin bilgiler ile kabulü yapılan işlere ait fiili durumların uyuşmaması durumu ile ilgili olarak; çalışmalar yüksek doğruluk ve hassasiyetle yapılmasına rağmen yerin derinliklerinin jeolojik anlamda karmaşık bir yapıya ve bilinmezliğe sahip olması önemli bir zorluktur. Konuya ilişkin Sayıştay Raporunda yer alan; "Eğer ki mevcut koşullar ile söz konusu belirsizliklerin giderilmesi mümkün olmaz ise ihale dokümanında sondaj konum, derinlik ve sayılara ilişkin net olmayan esnek bilgilere yer verilmesi uygun olacaktır." önerisine uygun olacak şekilde Sondaj Teknik Şartnamesinde düzenlemeler bulunduğundan MTA'nın mali iş ve işlemlerinin denetimi sonrasında yayımlanan Sayıştay Denetim Raporundaki bulguda konuya ilişkin herhangi bir kamu zararı tespitine yer verilmemiştir.
Yapılacak olan madencilik faaliyetinin çevreye olan etkilerine ilişkin olarak;
MTA adına tahsisli ruhsat sahalarının olduğu illerde, sosyal medya ve basında madenciliğin Devlet eliyle yapılmasının avantajları, maden aramacılığı ve maden işletmeciliği arasındaki faaliyet farklılıkları, iyi madencilik faaliyetlerinin topluma tanıtılması ve sektöre öncülük yapılması amacıyla 2022 yılında MTA tarafından bir komisyon kurulmuş, ayrıca çevre eksenli sosyal çalışmalar kapsamında madenciliğe yönelik faaliyet yürütülen bölgedeki yerel halkla iletişim kurulması sağlanmıştır.
MTA mülkiyetindeki trafolar, Değer Tespit Komisyonu kurularak envanter kayıtlarına alınmış olup, bu trafolar halihazırda aktif olarak kullanılmaktadır.
MTA'nın yurt dışı şirketi olan MTAIC*ye 2022 yılında 218.699.600 TL sermaye artışı taahhüdünde bulunulmuş ve bu sermaye artışının 100.000.000 "TL'si karşılanarak bu işleme ilişkin Sermayeler
Hesabı ve Sermaye Taahhütleri Hesabı'na gerekli kayıtlar yapılmıştır. Önergeye de konu olan GUNAYDIN'IN YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN : DÖNEM ! ESASNO |!
118.699.600 TL tutarındaki rakam ise 2023 yılında MTA tarafindan tahsis edilmiş olup, bu durum muvacehesinde mezkur konu Sayıştay Raporu'nda yer almamıştır.
MTA tarafından KKTC ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nde teknik ekip görevlendirilmiş olup, farklı zamanlarda yapılan çalışmalara ilişkin rapor hazırlanmıştır. Ayrıca, MTAIC tarafından Özbekistan, Sudan ve Nijer deki çalışmalara devam edilmektedir.
Sayıştay Denetim Raporu'na konu olan Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞY'ın MTAya olan borcu 05.12.2023 tarihinde ödenmiştir.
Taşınır malların hurdaya ayrılması ve hurda malların satış işlemlerine ilişkin Sayıştay Denetim Raporu'nda yer alan bulguya ilişkin MTA Taşınır İşlemleri Genelgesi 04.12.2023 tarihinde güncellenmiştir.
MTA'nın AR-GE çalışmaları kapsamındaki harcamalarıyla ilgili olarak; MTA'nın iş programında yer alan araştırma ve geliştirme projelerine yönelik alımların tamamı proje maliyetinde gösterilmekte ve ilgili mali tablolara yansıtılmakta olup, bu çerçevede meri mevzuata uygun olarak yapıldığı değerlendirilen Sayıştay Raporu'ndaki bu husus 2023 yılında tekrar Sayıştay gündemine gelmemiştir.
MTA'nın arazi kamplarındaki çalışmaları için alımı gerçekleştirilen kimyasal malzemelerin alımı ihtiyaç duyulan miktarda yapılmakta olup, bu malzemenin ambardan çıkış kayıtları Taşınır Mal Yönetmeliği ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygun yapılmaktadır.
MTA tarafından yapılan doğrudan temin alımları "4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri doğrultusunda yapılmaktadır.
MTA'nın iş programında yer alan sondaj çalışmaları için alınan borusal malzemelerin büyük kısmı yüksek dayanımlı ve antikorozif özellikte olup, bu malzemeler düşük ve yüksek sıcaklık ile neme karşı dayanıklı olmaları bağlamında açık alanda muhafaza edilebilecek özelliklere sahip bulunmaktadır. Ayrıca bu malzemeler ile diğer sondaj malzeme ve ekipmanlarının daha sağlıklı bir şekilde muhafazası için Türkiye Elektrik Dağıtım ve Anonim Şirketi'nin (TEDAŞ) Gölbaşı yerleşkesinde bulunan . ambarlar MTA tarafından kiralanmıştır.
Döviz cinsinden teklif verilen mal alımlarına ilişkin sözleşmelerde düzenleme yapılmış olup, Sayıştay Denetim Raporunda kur farkından kaynaklı olarak herhangi bir kamu zararı belirtilmemiştir.
MTA adına yürütülen sondajlı maden arama projelerinden elde edilen her türlü sondaja ait karot ve kırıntı Örnekleri ile analizleri yapılmış jeokimya toz şahit numunelerinin arşivlenmesi, değerlendirilmesi, bu numune ve verilerin hizmete sunulması gibi faaliyetler MTA Karot Bilgi Bankası (MTAKBB) bünyesinde gerçekleştirilmektedir. Zengin arşiv kapasitesine sahip olan yapı ile kurum içerisinde veri sunma hizmeti sağlanırken kurum dışından gelen talepler (numune inceleme ve numune temin etme) ise ücretli işler kapsamında karşılanmaktadır.
Mevcut verilerin dijital olarak arşivlenerek incelenebilir ve değerlendirilebilir olması amacıyla MTA Karot Bilgi Bankası Bilişim Sistemi (MTAKBB-BS) oluşturularak internet üzerinden hizmet vermeye başlamıştır.
07/09/2016 tarihli ve 29824 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "6745 Sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 37'nci maddesi ile Türkiye Yerbilimleri Veri ve Karot Bilgi Bankası (TÜVEK) kurulmuş olup, bu kuruluş ile Ülkemizin yerbilimleri alanında üretilen verilerin hafızası olması, madencilik yatırımlarının yönlendirilmesi, sektörün emek, zaman ve ekonomik değerlerinin verimli olarak kullanılması amaçlanmıştır. Bu altyapı sayesinde aynı bölgede mükerrer sondajların önüne geçilmesinin yanı sıra, ilerleyen teknolojik koşullara göre dedeksiyon limitlerinin değişmesi durumunda cevherin ekonomiklik öngörüsünün yapılacak analizler ile tekrar değerlendirilebilmesi GÜNAYDIN'IN YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN ' DÖNEM ! ESASNO !
CEVAPLAR ; 283 o TSOIS sağlanacaktır.
TÜVEK'de depolanacak jeolojik veri ve dokümanların sayısal ortamda arşivlenerek sunulması, TÜVEK hizmet binasına ulaşacak karot sandık ve paletlerinin kimliklendirilerek kayıt altına alınması, analiz otomasyonu ve karotların forklift ile özel hazırlanmış raflara yerleşimi sırasında otomatik adresleme işlemini kapsayan e-Devlet entegrasyonlu çevrimiçi CBS tabanlı yazılım sistemi olan TÜVEK Bilişim Sistemi (TÜVEK-BS) Kasım 2018 tarihinde erişime açılmış ve veri girişine başlanmıştır.