Dicle Nehri üzerinde yapılması planlanan baraj ve HES projesine ilişkin
DEM Parti
Muhatap:
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum Kaynak göster
Mehmet Zeki İrmez (DEM Parti), 3 Ekim 2024 tarihinde 7/18149 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 69 gün sonra, 11 Aralık 2024).
Mehmet Zeki İrmez (DEM Parti, Şırnak). “Dicle Nehri üzerinde yapılması planlanan baraj ve HES projesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/18149, 3 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-18149-dicle-nehri-uzerinde-yapilmasi-planlanan-baraj-ve-hes-projesine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/72daf97a-ec0a-4e50-b798-0192567fe1be
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 69 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın TBMM İçtüzüğü'nün 96'ıncı ve 99uncu maddeleri uyarınca Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. (03.10.2024)
Mefmet Zeki İRMEZ Şırnak Milletvekili
Botan Bölgesi olarak tanımlanan, Şırnak ve ilçelerinin bulunduğu coğrafya yıllardır kamu otoritesini elinde bulunduran, gelmiş geçmiş tüm iktidarlar tarafından bir "tehdit" olarak algılanmış doğası zaptu rapt altına alınmaya çalışılmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Devreye konan çevre yıkımı politikası sonucu termik santraller, güvenlik barajları inşa edilmiş, petrol arama faaliyetleri sonucu Cudi ve Gabar Dağı delik deşik edilmiş, kum ve kömür ocaklarıyla doğal'yaşam tehlikeye sokularak çevreye onarılamaz zararlar verilmiştir.
Son olarak yıllardır dile getirilen, ayrıntılarının kamuoyu ile paylaşılmadığı Dicle Nehri üzerine kurulacak olan Cizre Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES) projesinin hayata geçirilmesi için çeşitli adımlar atılmıştır. Söz konusu barajın Şırnak Merkez'e bağlı Kasrik Beldesi ile Cizre ilçesinin bağlı Kurtuluş Köyü arasında inşa edileceği tarafımıza ulaşan bilgiler arasındadır. Devlet Su İşlerinin (DSİ) inşaat alanı içinde bulunan 255 parseli acele kamulaştırıldığı, barajın yapılacağı köylerde bulunan yurttaşlara şifahen köylerini ve evlerini terk etmeleri gerektiğinin bildirildiği de ortaya çıkmıştır.
Yapılması planlanan Cizre Barajı'nın sınırları içinde kalacağı belirtilen Kasrik Boğazı, 04 Mart 2020 Tarihli ve 31058 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde "Kesin Korunacak Hassas Alan" olarak tescil edilmiştir. İlgili yönetmeliklerde Kesin Korunacak Hassas Alan şu ifadelerle: "Bölgesel, ulusal veya dünya ölçeğinde olağanüstü ekosistemlerin, türlerin, habitat ve jeolojik jeomorfolojik özelliklerin korunduğu, genel olarak insan etkisi olmadan meydana gelmiş, insan faaliyetleri sonucu bozulma veya tahrip olma riski yüksek olan alanlar " tanımlanmıştır.
Kasrik Boğazı ve çevresi doğal sit alanı olmakla birlikte geçmişi M.Ö. 4000 yıllarına dayanan, Asur ve Guti İmparatorluklarının yaşadığı ve içerisinde su bentlerinin, kanalların, köprülerin ve kabartmaların bulunduğu tarihi bir bölgedir. Ayrıca çok sayıda endemik bitki türünün olduğu varlığı tehlike altında bulunan, koruma altındaki hayvanların yaşadığı bir alandır.
Öte yandan su ihtiyacını büyük bir bölümünü Dicle Nehri'nden karşılayan Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde yapılacak baraj sonrası su krizinin açığa çıkacağı, Ortadoğu coğrafyasında halklar arasında büyük sorunların patlak vereceği de hesaba katılması gereken bir başka gerçekliktir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Dicle Nehri üzerinde kurulması planlanan Cizre Barajı ve HES projesi için 2019 yılında düzenlenen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporu yeniden düzenlenecek midir?
Söz konusu barajı kurulacağı bölgede doğaya vereceği zararlar hakkında bakanlığınızın görüşü nedir?
Baraj yapım projesi esnasında Dicle Nehri'nde ve etrafındaki canlı yaşamının tehlikeye gireceğinden haberdar mısınız?
İnşaat sırasında dinamit patlatmak gibi yöntemlerin de kullanılacağı hesaba katıldığında oluşacak olan hava ve toprak kirliliğinin farkında mısınız?
Cizre Barajı'nın bölgenin elektrik ve su ihtiyacını karşılamak dışında güvenlikçi politikaların sonucu mu inşa edilecektir?
Söz konusu Baraj projesinin yaratacağı çevre tahribatında sorumluğu kime ve hangi kuruma aittir?
Köylülerin evlerini terk etmeleri gerektiği bildirimi yapılmış mıdır? Evleri barajın çalışma kapsamı alanına giren köylüler için konut yapılacak mı?
Yapılacak konutlar belirlenmeden köylülere evlerinizi terk edin iddiasına yönelik bir açıklama yapacak mısınız?
Köylülerin geçim kaynakları olan barajın çalışma alanına giren arsalara yönelik bir alternatif oluşturacak mısınız?
Konut talep eden köylülere yönelik nasıl bir çalışma yürütülecektir? Yapılacak konutlar nerde ve ne zaman yapılacaktır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Murat Kurum, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ·
SORULAR:
1. Dicle Nehri üzerinde kurulması planlanan Cizre Barajı ve HES projesi için 2019 yılında düzenlenen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporu yeniden düzenlenecek midir?
2. Söz konusu barajı kurulacağı bölgede doğaya vereceği zararlar hakkında bakanlığınızın görüşü nedir?
3. Baraj yapım projesi esnasında Dicle Nehri'nde ve etrafındaki canlı yaşamının tehlikeye gireceğinden haberdar mısınız?
4. İnşaat sırasında dinamit patlatmak gibi yöntemlerin de kullanılacağı hesaba katıldığında oluşacak olan hava ve toprak kirliliğinin farkında mısınız?
5. Cizre Barajı'nın bölgenin elektrik ve su ihtiyacını karşılamak dışında güvenlikçi politikaların sonucu mu inşa edilecektir?
6. Söz konusu Baraj projesinin yaratacağı çevre tahribatında sorumluğu kime ve hangi kuruma aittir?
7. Köylülerin evlerini terk etmeleri gerektiği bildirimi yapılmış mıdır? Evleri barajın çalışma kapsamı alanına giren köylüler için konut yapılacak mı?
8. Yapılacak konutlar belirlenmeden köylülere evlerinizi terk edin iddiasına yönelik bir açıklama yapacak mısınız?
9. Köylülerin geçim kaynakları olan barajın çalışma alanına giren arsalara yönelik bir alternatif oluşturacak Mısınız?
10. Konut talep eden köylülere yönelik nasıl bir çalışma yürütülecektir? Yapılacak konutlar nerde ve ne zaman yapılacaktır?
CEVAP:
Sözü edilen hususlar; Bakanlığımızın görevler kapsamında incelenmiş olup, 29.07.2022 tarihli ve 31907 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin geçici | inci maddesinde "(/) Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce, ÇED başvuru dosyası/proje tanıtım dosyası il müdürlüğüne ya da Bakanlığa sunulmuş projelere, bu Yönetmeliğin lehte olan hükümleri ve/veya başvuru tarihinde yürürlükte olan Yönetmelik hükümleri uygulanır." hükmü bulunmaktadır.
Bu itibarla; söz konusu projeye 12.06.2019 tarihinde ÇED olumlu kararı verildiğinden, o dönem yürürlükte olan 25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 14. maddesinin dördüncü fıkrası "ÇED Olumlu kararı verilen proje için yedi (7) yıl içinde mücbir sebep bulunmaksızın yatırıma başlanmaması durumunda "ÇED Olumlu" kararı geçersiz sayılır." gereği 7 yıl içerisinde yatırıma başlaması durumunda 12.06.2019 tarihli ve 5553 sayılı ÇED Olumlu Kararı geçerliliğini korumaktadır.
Söz konusu proje Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ Genel Müdürlüğü, 10. Bölge Müdürlüğü tarafından Şırnak İli, Cizre İlçesi, Kurtuluş Köyü, İnci Köyü ve Harbak Köyü sınırları içerisinde sulama suyu temini amacıyla planlanmaktadır. Dicle Nehri üzerinde yer alan ve Türkiye'yi terk etmeden önceki en son mansap tesisi olan Cizre Barajı, HES, sulama ve içme suyu tesisleri projesiyle; Ilısu Barajı'ndan enerjisi alınarak bırakılan akımların yeniden regüle edilerek, Dicle Nehri'nin Ilısu Barajından sonraki yaklaşık 40 metrelik düşüşünden enerji üretilmesi, Nusaybin ve Cizre-İdil ovalarında yer alan tarım arazilerinin pompajla sulanması ve Cizre İlçesinin içme suyu ihtiyacının karşılanması planlanmaktadır.
Madencilik faaliyetlerinin çevresel etkileri toz, gürültü, patlatma vb. olarak sıralanabilir. Bu etkiler modelleme ve ölçümlerle tespit edilerek kanun ve yönetmelikler kapsamında ÇED süreçleri içerisinde değerlendirilmektedir. Buna dair ilgili denetim ve kontroller Bakanlığımız ve İlgili Valiliklerce (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü) her yıl rutin olarak yerine getirilmektedir.
Ayrıca, madencilik faaliyetleri ile ilgili denetim ve kontroller mevzuatları kapsamında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (Maden İşleri Genel Müdürlüğü) tarafından yapılmaktadır.