Müzik eserlerinde madde kullanımını özendiren ve şiddeti normalleştiren içeriklerin denetimine ilişkin

Bakanlığımız İlgili Kurumu Olan Radyo ve Televizyon Üst Kurulundan Alınan Yazıda;

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi ile görevli ve yetkili olup söz konusu denetim 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun temel alınarak yapılmaktadır. İlgili Kanun'un "Yayın Hizmeti İlkeleri" başlıklı 8'inci maddesinin Vinci fıkrasının (h) bendi "Alkol, tütün ürünleri ve uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı madde kullanımı ile kumar oynamayı özendirici nitelikte olamaz.", (m) bendi "Türkçenin, özellikleri ve kuralları bozulmadan doğru, güzel ve anlaşılır şekilde kullanılmasını sağlamak zorundadır; dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilemez." ve (ş) bendi "Şiddeti özendirici veya kanıksatıcı olamaz." hükmünü haizdir. Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinde yer verilen müzik eserleri de Üst Kurulun denetim kapsamı içinde olup gerek şikâyet üzerine gerek Üst Kurul uzmanları tarafından re'sen yapılan denetim sonucunda ihlal niteliği taşıyan durumlar sonucunda rapor düzenlenmektedir. Bu raporlar ve yayın kopyaları Üst Kurulca değerlendirilerek, gerektiğinde aynı Kanun'un 32'nci maddesi hükümlerine göre kuruluşlara uyarı, idari para cezası, program durdurma, katalogdan çıkarma, geçici yayın durdurma ve yayın lisansı iptali şeklinde müeyyideler, hukuki sürecin tamamlanması ile uygulanmaktadır.

Medya hizmet sağlayıcılar, koruyucu sembol sistemi kullanarak izleyicileri program hizmetlerinin içeriği hakkında sesli veya yazılı olarak bilgilendirmektedir. Üst Kurul tarafından düzenlenen "Akıllı İşaretler Uygulama Esas ve İlkeleri"nde, sınıflandırma sisteminin haber bültenleri, spor müsabakaları, dini törenler, ticari iletişim yayınları ile istisnası yer verilen haller hariç olmak üzere canlı yayın dışındaki program türlerine uygulanacağı belirtilmiştir. Ancak, düzenlemelerin mevcut uygulamasında dijital müzik platformlarında yer alan şarkılara yönelik yaş sınırlaması uygulaması bulunmamaktadır.

Günümüzde her yaş grubu birçok medya içeriğine erişebilme imkânına sahiptir. Bu noktada özellikle medyanın çocukların ve gençlerin fiziksel, bilişsel ve sosyal gelişimleri üzerinde olumlu ve olumsuz etkileri olduğu ileri sürülmektedir. Değişen dünyanın yanı sıra medya iletileri de kendine özgü yapılar, dil ve uygulamalar oluşturmakta ve bu unsurlar da değişim göstermektedir. Bu nedenle, söz konusu mecraların daha verimli kullanılmasını, maruz kalınabilecek bazı riskler karşısında farkındalık geliştirilmesini, medya iletileri ve yöntemleri konusunda çocukların ve gençlerin bilgi sahibi olmalarını sağlamak gerekmektedir. Üst Kurulun da desteği ve çalışmaları ile uygulama alanı bulan medya okuryazarlığı, bilinç düzeyini artırmaya yönelik olarak, çeşitli türden (görsel, işitsel, basılı, vb.) medya mesajlarına erişebilme, erişilen medyaları eleştirel bakış açısıyla çözümleyip değerlendirebilme ve kendi medya iletilerini üretebilme becerisidir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu ile Milli Eğitim Bakanlığının 2023 yılında imzaladığı i iş birliği protokolü kapsamında, 15-19 Aralık 2024 tarihlerinde Antalya Öğretmenevi'nde "Medya Okuryazarlığı Eğitici Eğitimi" gerçekleştirilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığında görev yapan 100 öğretmenin katıldığı eğitimlerde medya okuryazarlığı, dijital okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi, siber zorbalıkla başa çıkma ve ekran bağımlılığını önleme konuları hakkında çeşitli etkinlikler uygulamalar üzerinden öğretmenlere aktarılmıştır. Farklı şehirlerden bu eğitime katılan öğretmenlerin eğitim bitiminde şehirlerin dönerek görev yaptıkları okullarda öğrenciler, öğretmenler ve velilere "Medya Okuryazarlığı Eğitici Eğitimi" kapsamında edindikleri bilgileri aktarması o beklenmektedir. Ayrıca RTÜK Başkanlığınca Medya Kullanım Alışkanlıkları üzerine araştırma çalışmaları yapılmaktadır.

Mehmet Nuri ERSOYBakan