Diyarbakır'da hakkında toplatma kararı verilen kitap, dergi ve gazetelere ilişkin
Kaynak göster
Serhat Eren (DEM Parti), 13 Aralık 2024 tarihinde 7/20967 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 223 gün sonra, 24 Temmuz 2025).
Serhat Eren (DEM Parti, Diyarbakır). “Diyarbakır'da hakkında toplatma kararı verilen kitap, dergi ve gazetelere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/20967, 13 Aralık 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-20967-diyarbakir-da-hakkinda-toplatma-karari-verilen-kitap-dergi-ve-gazetelere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f02ff227-9009-45f7-86bc-0193c661a6da
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 223 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)TENM HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ " GRUP BAŞKANLIĞI Tarih BİZ 220 . 90967
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞP'NA
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Aşağıdaki sorularımın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96. ile 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Serhat E Diyarbakır Milletvekili
Son dönemde Diyarbakır'da Mezopotamya Dil ve Kültür Araştırma Derneği (MED-DER), Payiz Pirtük ve Anka Dil ve Sanat Eğitim Kooperatifi gibi kurumlara düzenlenen polis baskınları sonucunda, haklarında toplatma kararı bulunmayan çok sayıda kitap, dergi ve gazeteye el konulmuş ve ardından sulh ceza hakimlikleri tarafından toplatma kararları çıkarılmıştır. Hakimliklerin kararlarında, söz konusu eserlerde "örgüt propagandası yapıldığı", "örgütün betimleyici bir şekilde anlatıldığı" ve "örgütü özendirici ve benimsetici tarzda anlatıldığı" gibi gerekçelere yer verilmiştir. Ancak bu kararların somut bir delil veya bilimsel inceleme raporu temelinde alınıp alınmadığı, ifade ve basın özgürlüğü açısından ciddi bir tartışma konusu oluşturmaktadır.
Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, özellikle İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, ifade ve basın özgürlüğünü güvence altına almaktadır. Kitap, dergi ve gazeteler üzerindeki toplatma kararları, bu özgürlükleri ihlal etmekte ve Anayasa'nın 26. ve 28. maddelerine aykırı bir durum yaratmaktadır. Toplatma kararı verilen eserlerin büyük bir kısmı, Kürt dili, kültürü, tarihi ve ekoloji gibi konulara odaklanmaktadır. Bu durum, Kürt halkının kültürel haklarını hedef alan sistematik bir baskının parçası olarak değerlendirilebilir. Toplatılma kararlarında, eserlerin içeriklerine dair somut bir değerlendirme veya bağımsız bir bilirkişi raporu sunulmamış, yalnızca genel ifadelerle karar alınmıştır. Bu durum, hukukun keyfi uygulandığı kaygılarını ve endişesini artırmaktadır. Özellikle Kürtçe ve Kürt kültürü üzerine yazılmış eserlerin hedef alınması, toplumsal barış ve demokratikleşme sürecine zarar vermektedir.
Bu bağlamda:
SORULAR
Kürt dili, kültürü ve tarihi üzerine yazılmış eserlerin toplatılmasının, Türkiye'nin kültürel çeşitliliğine ve demokratikleşme sürecine etkileri nasıl değerlendirilmektedir?
Toplatılan eserlerin büyük bir kısmının Kürtçe ve Kürt kültürü üzerine olması, bakanlığınızca kültürel haklara yönelik bir tehdit olarak görülmekte midir?
Bakanlığınız, toplatma kararları alınan eserlerin ifade özgürlüğü ve kültürel haklar açısından incelenmesi için herhangi bir girişimde bulunmuş mudur?
Toplatılan eserlerin içeriklerine dair bilimsel ve kültürel bir inceleme yapılmış mıdır? Yapıldıysa bu inceleme raporları kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Kürtçe dilinde eser üreten yazarlar ve yayıncılar, eserlerinin toplatılması nedeniyle maddi ve manevi zarara uğramışsa, bu zararların tazmini için bakanlığınızın bir planı var mıdır?
Türkiye genelinde son 5 yılda kültürel eserlerin toplatılmasıyla ilgili yaşanan artışın gerekçesi nedir? Bu artışın Türkiye'nin uluslararası imajına etkileri bakanlığınızca değerlendirilmiş midir?
Kürt kültürünün korunması ve geliştirilmesi adına bakanlığınızın yürüttüğü projeler var mıdır? Varsa bu projeler nelerdir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü)'ca;
Bakanlığımız, manevi bağlarla birbirine bağlı olarak asırlardır birlikte yaşayan insanlarımızın ortak kültürümüze sağladıkları katkıları vurgulama amacına destekte bulunacak şekilde Kürtçenin klasik edebiyat eserlerini 2010 yılından bu yana yayımlamaktadır.
Bu çerçevede Bakanlığımızca 2025 yılına kadar 17 Kürtçe eser yayımlanmıştır. Bakanlığımızca yayımlanan eserler her yıl düzenli olarak ülkemizin farklı şehirlerindeki 250 halk kütüphanemizin koleksiyonuna dâhil edilmektedir.
Aleksandre Jaba'nın Rusya Milli Kütüphanesi arşivinde kayıtlı bulunan "Aleksandre Jaba Koleksiyonu"nda yer alan 69 Kürtçe eserinin 13 cilt hâlinde Bakanlığımızca, Mardin Artuklu Üniversitesi Yaşayan Diller Enstitüsü ile iş birliği hâlinde yayımlanmasına ilişkin çalışmalara devam edilmektedir.
Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe klasik eserlerimiz çeşitli kurum, kuruluş ve yurt içi ve yurt dışındaki halk kütüphaneleri ve üniversite kütüphaneleri koleksiyonlarına kazandırılmaktadır. Aynı zamanda Bakanlığımız Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren Geleneksel El Sanatları Satış mağazasında ve online satış mağazasında (WWWw.ges.gov.tr) söz konusu kitaplar satışa sunulmaktadır.
Bununla birlikte, Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe klasik eserlerimiz Bakanlığımızca katılım sağlanan uluslararası kitap fuarlarında Bakanlığımız ulusal stantlarında sergilenmekte ve tanıtılmaktadır.
Öte yandan 2022 yılından bu yana Bakanlığımızca yürütülen Kültür Yolu Festivalleri kapsamında, Sur Kültür Yolu Festivali'nde 2 defa ve Van'da 1 defa olmak üzere Bakanlığımızca yayımlanan Kürtçe eserlerin tanıtımı amacıyla kitap tanıtım etkinlikleri düzenlenmiştir.
Bakanlığımız (Telif Hakları Genel MüdürlüğüY'ca;
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereğince kitaplara yapıştırılması zorunlu olan bandrol uygulamasının yegâne amacı telif hakkı ihlalleriyle mücadele etmektir. Bu amaç doğrultusunda, bandrol başvurularında sadece telif hakları bakımından gerekli izinlerin alınıp alınmadığı incelenmekte ve telif izinlerinde sorun bulunmayan bütün başvurular kabul edilmektedir.
Ülkemizde el koyma ve toplatma kararları ancak yargı mercilerince verilmekte olup Bakanlığımızın kitapların içerik denetlemesi veya kitaplara dair yasaklama ve el koyma kararları alması hukuki olarak mümkün değildir.
Mehmet Nuri ERSOYBakan