Gıda güvenliğine yönelik denetim faaliyetlerine ilişkin
Kaynak göster
Selma Aliye Kavaf (DEVA Partisi), 20 Aralık 2024 tarihinde 7/20999 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 95 gün sonra, 25 Mart 2025).
Selma Aliye Kavaf (DEVA Partisi, Manisa). “Gıda güvenliğine yönelik denetim faaliyetlerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/20999, 20 Aralık 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-20999-gida-guvenligine-yonelik-denetim-faaliyetlerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/5f152954-918a-46f5-bd88-0193f3cd4a42
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 95 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 88 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından cevaplandırılmasını arz ederim.
Son dönemde ülkemizde gıda güvenliği alanında yaşanan olaylar, halk sağlığını tehdit eden ciddi bir boyuta ulaşmıştır. Gıda terörü olarak nitelendirilebilecek bu durum, toplumumuzun her kesimini derinden etkilemektedir. Yakın zamanda yaşanan olaylar, sorunun ciddiyetini gözler önüne sermektedir:
Ankara'da gerçekleştirilen bir operasyonda, yaklaşık 1 milyar TL değerinde sahte bal üretiminde kullanılan glikoz, früktoz ve şeker ile 100 bin sahte bal etiketi ele geçirilmiştir. Bu olay, ülkemizin bal üretimindeki itibarına ciddi zarar vermiş ve "Dünyada balı bir arılar yapar bir de Türkler" şeklindeki olumsuz algıyı pekiştirmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (12 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Adana'da tespit edilen 1.5 ton tek tırnaklı hayvan (at, eşek, katır) eti vakası, gıda güvenliği konusundaki denetim eksikliğinin vahim boyutlarını ortaya koymuştur. Daha da endişe verici olan, fail şahısların bu durumu normalize etmeye çalışan tutumları olmuştur.
Antalya'da ele geçirilen 17 ton bozuk tavuk eti ve son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin yeniden etiketlenmesi vakası, sistemik bir sorunun varlığına işaret etmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yayınladığı taklit ve tağşiş listesinde yer alan 586 ürün, sorunun yaygınlığını göstermektedir. Bu ürünlerden 66'sının "sağlığı tehlikeye düşürecek gıdalar" kategorisinde yer alması, durumun vahametini ortaya koymaktadır.
Tespit edilen ihlaller arasında:
Natürel sızma zeytinyağına pamuk yağı karıştırılması e Dana ve kuzu eti yerine at, eşek, katır eti kullanılması
Gıda boyalarıyla yapılan hileler
Antepfıstığı yerine yeşile boyanmış ayçekirdeği kullanılması e Sütürünlerine bitkisel yağ, jelatin, nişasta ve natamisin katılması
Şaraplara etil alkol ilavesi yapılması e Kuru kekiğe yabancı madde karıştırılması gibi ciddi ihlaller bulunmaktadır.
TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara
Bu ihlaller sadece ekonomik kayıplara neden olmamakta, aynı zamanda halk sağlığını doğrudan tehdit etmektedir. Özellikle kanserojen boyalar, izin verilmeyen katkı maddeleri ve sağlığa zararlı kimyasalların gıdalarda kullanılması, toplum sağlığı açısından uzun vadeli riskleri beraberinde getirmektedir.
Gıda güvenliği denetimlerinin sayıca ve nitelik olarak yetersizliği, cezaların caydırıcılıktan uzak olması ve bazı işletmelerin aynı ihlalleri tekrar tekrar gerçekleştirmesi, sistemik sorunların varlığına işaret etmektedir. Bu durum, hem tüketici sağlığını hem de ülkemizin gıda sektöründeki uluslararası itibarını tehlikeye atmaktadır.
Bu kapsamda;
Il. Son beş yılda gıda denetimi yapılan işletme sayısı nedir? Bu denetimlerde kaç işletmeye ceza kesilmiş ve toplam ceza tutarı ne kadardır?
SORULAR
Gıda denetimlerinde görevli personel sayısı kaçtır? Denetim personeli sayısının artırılması yönünde bir planlama var mıdır?
Taklit ve tağşiş yapan işletmelere verilen cezaların caydırıcılığını artırmak için yasal düzenleme yapılması düşünülmekte midir?
4, Gida güvenliği konusunda halkı bilgilendirme ve farkındalık oluşturma çalışmaları nelerdir?
Sahte gıda üretimi ve satışı ile mücadelede uluslararası iş birliği yapılmakta mıdır? Yapılıyorsa hangi ülkeler ve kurumlarla iş birliği yürütülmektedir?
Bakanlığınızın gıda güvenliği konusunda laboratuvar altyapısı yeterli midir? Bu konuda yeni yatırımlar planlanmakta mıdır?
Gıda güvenliği denetimlerinde kullanılan teknolojik altyapı ve ekipmanlar nelerdir? Bu altyapının geliştirilmesi için ne gibi çalışmalar yapılmaktadır?
Sahte gıda üretimi ve satışının önlenmesi için gıda izlenebilirlik sistemleri nasıl güçlendirilecektir?
TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde gıda güvenilirliğinin sağlanması, gıdalarda taklit ve tağşişin önlenmesi, kişilerin sağlığının ve tüketici menfaatlerinin korunması ile sektörde haksız rekabetin engellenmesi amacıyla gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarında resmi kontrol faaliyetleri Bakanlığımızca risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin yıllık program çerçevesinde yürütülmektedir.
Resmi kontrollerin sıklığı "İşletmelerin Riske Dayalı Denetim Sıklığının Belirlemesi Prosedürü" çerçevesinde belirlenmekte olup, herhangi bir risk durumunda bu sıklık artmaktadır.
Ayrıca, resmi kontroller, Bakanlık ve il yıllık numune alma programları ve Ulusal Kalıntı İzleme Planı (UKİP) yanı sıra şüphe, şikâyet, ihbar, TİMER, CİMER ve Alo 174 Gıda Hattı kapsamında şikâyet edilen ürün ve firmalara yönelik olarak da gerçekleştirilmektedir.
Bakanlığımızca 8.000 kontrol görevlisiyle ülkemizdeki işletmeler her yıl en az bir defa denetime tabi tutulmaktadır.
Bakanlığımızın gıda güvenliği konusunda, mevcut laboratuvar sayısı, gerekli analiz kabiliyeti ve personel sayısı yeterlidir.
Gıda güvenilirliğini sağlamaya yönelik olarak Gıda ve Yem Numune Alma Projesi çerçevesinde 2025 yılında numune poşeti, mühür vb. numune alımı ve resmi kontrol faaliyetlerinde kullanılmak üzere 17 milyon TL ödenek ayrılmıştır. Ayrıca bahse konu proje çerçevesinde 100'den fazla aracın soğutucu donanımı yapılmış ve resmi kontrollerde etkinliğin artırılması sağlanmıştır.
Laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıdaları o üreten/ithal eden, kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve/veya satan firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarasını içeren bilgiler Bakanlık resmi internet sitesinde kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
Ayrıca söz konusu internet sitesinde gıda okuryazarlığının öneminin anlaşılması ve yaygınlaştırılması, tüketici bilgi ihtiyaçları da dâhil gıda hakkında bilgilendirme, gıda seçiminde bilincin artırılması ve sürdürülmesine yönelik bilgiler yer almaktadır. Tüketicilerin güvenilir gıdaya ulaşması amacıyla gıda işletmelerinin denetim durumunu takip etmesini sağlamak üzere Gıda İşletmelerinde Karekod Uygulaması hayata geçirilmiştir. Söz konusu hizmet aracılığı ile tüketicilerin menfaatlerinin en üst düzeyde korunması hedeflenmiştir.
Bakanlığımızca, gıdalarla ilgili asgari teknik ve hijyen kriterleri, bitki koruma ürünü ve veteriner ilaç kalıntıları, katkı maddeleri, bulaşanlar, numune alma, ambalajlama, etiketleme, nakliye, depolama esasları ve analiz metotlarını belirleyen Türk Gıda Kodeksi hazırlanmakta ve yayımlanmaktadır. Gıda kodeksi hazırlanırken tüketici sağlığı ve menfaatlerinin korunması temel esastır. Gıda kodeksine aykırı gıda üretilemez, işleme tâbi tutulamaz ve piyasaya arz edilemez.
Tüketicilerin en üst düzeyde korunması amacıyla "Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği"nde değişikliğe gidilmiştir. Yapılan değişiklik ile gıdanın adı ve ürünün net miktarının, tüketicinin gıda satın alırken ilk bakışta görebileceği temel görüş alanında yazılması zorunlu hale getirilmiştir.
2020-2024 yıllarını kapsayan 5 yıllık dönemde toplam 6.684.637 adet denetim TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı gerçekleştirilmiştir. Yine aynı dönemde (2020-2024) yapılan resmi kontroller sonucunda 91.389 adet idari para cezası uygulanmış ve 1.408 adet savcılığa suç duyurusunda bulunulmuştur.
Tüketicinin sağlığının ve menfaatlerinin en üst düzeyde korunması ve ceza maddesinin caydırıcı nitelik kazanması amacıyla 5996 sayılı Kanun'da değişiklik yapan 7255 sayılı "Gıda, Tarım ve Orman Alanında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun" 04.11.2020 tarihli ve 31294 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun'un 30'uncu maddesinde yapılan düzenlemeyle taklit ve tağşiş yapılan gıda maddelerini üreten, piyasaya arz eden gıda işletmecileri ile piyasaya arz eden perakende gıda işletmecilerine yönelik yaptırımlar ağırlaştırılmıştır.
Taklit ve tağşiş yaptığı tespit edilen gıda işletmelerine 2024 yılı itibarıyla 26.242 TL'den 10.499.285 TL'ye kadar değişen idari para cezası, fiilin tekrar edilmesi durumunda belirtilen idari para cezaların alt ve üst sınırlarının bir kat artırılması, savcılığa suç duyurusunda bulunulması, adli para cezası ve gıda sektörü faaliyetinden men gibi caydırıcı yaptırımlar getirilmiştir. Kanunun öngördüğü şekilde idari yaptırım uygulanan işletmelerin sektördeki faaliyetlerinden men edilme kararları ise yargı birimleri tarafından verilmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan