Batman'da Dicle Nehri Havzasında faaliyet gösteren kum ocaklarının hayvancılık faaliyetlerine olan etkilerine ilişkin
Kaynak göster
Sümeyye Boz Çakı (DEM Parti), 22 Ocak 2025 tarihinde 7/22283 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 85 gün sonra, 17 Nisan 2025).
Sümeyye Boz Çakı (DEM Parti, Muş). “Batman'da Dicle Nehri Havzasında faaliyet gösteren kum ocaklarının hayvancılık faaliyetlerine olan etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/22283, 22 Ocak 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-22283-batman-da-dicle-nehri-havzasinda-faaliyet-gosteren-kum-ocaklarinin-hayvancilik-faaliyetler (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/12a74fd5-e302-4776-9c10-019491de13ab
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 85 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 80 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Batman ili Dicle Nehir Havzası'nda hayvancılık yapan yurttaşlar koçerlik geleneğini sürdürmek için mücadele ederken, artan girdi maliyetleri ve mera alanlarının hızla yok edilmesi nedeniyle ciddi zorluklar yaşamaktadır. Bölgede kontrolsüz şekilde açılan kum ocakları, ekosistemi tahrip ederek tarım ve hayvancılık faaliyetlerini sürdürülemez hale getirmektedir. Bu durum, sadece yerel üreticilerin ekonomik durumunu olumsuz etkilemekle kalmayıp, aynı zamanda ekolojik yıkıma (eko kırıma) neden olmakta ve bölge halkının yaşam biçimini tehdit etmektedir.
Kum ocakları nedeniyle mera alanlarının yok edilmesi, Dicle Havzası gibi önemli bir doğal ekosistemin geri döndürülemez şekilde zarar görmesine yol açmaktadır. Bu durum, hem bölgedeki hayvanların beslenme alanlarını daraltmakta hem de tarımsal üretimi sekteye uğratmaktadır. Mera alanlarının kaybı, sadece ekonomik bir sorun değil, aynı zamanda doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını hedef alan politikalar açısından ciddi bir eksikliği de gözler önüne sermektedir.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Koçerlik, yüzlerce yıldır bölgede yaşayan toplulukların hem ekonomik geçim kaynağı hem de kültürel bir mirasıdır. Ancak artan girdi maliyetleri, hayvan yemi, ilaç, arpa ve saman fiyatlarındaki sürekli yükseliş, koçerlerin hayvancılık faaliyetlerini sürdürmesini imkânsız hale getirmektedir. Bu ekonomik yükün yanı sıra, kum ocaklarının yoğunlaşması ile birlikte hayvanların otlatıldığı alanların daralması, geleneksel hayvancılığı tamamen bitirme noktasına getirmiştir.
Türkiye'nin tarım ve hayvancılık sektöründe karşı karşıya olduğu bu tür çevresel ve ekonomik tehditlerin çözümü için kapsamlı politikalar geliştirilmesi, doğal kaynakların korunması ve üreticilerin desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede, koçerlik gibi geleneksel üretim biçimlerinin korunması, hem tarımsal üretimde sürdürülebilirliğin sağlanması hem de ekolojik dengenin korunması açısından hayati bir öneme sahiptir.
Bu Bağlamda:
SORULAR
Dicle Nehir Havzası'nda artan kum ocaklarının neden olduğu çevresel ve ekonomik zararların tespitine ilişkin bir araştırma yapılmış mıdır? Bu konuda bir denetim mekanizması oluşturulmuş mudur?
Hayvancılık faaliyetlerini sürdürmekte zorluk çeken koçerlerin sorunlarına yönelik Bakanlığınız tarafından yürütülen bir destek programı bulunmakta mıdır?
Kum ocaklarının yaygınlaşması nedeniyle mera alanlarının yok olması, hem hayvancılığı hem de tarımsal faaliyetleri olumsuz etkilemektedir. Bu sorunun çözümüne yönelik Bakanlığınızın aldığı veya almayı planladığı önlemler nelerdir?
Hayvan yemi, ilaç, saman ve diğer temel ihtiyaçlara gelen zamların hayvancılık üzerindeki etkilerini azaltmak için Bakanlığınız tarafından herhangi bir teşvik ya da destekleme politikası uygulanmakta mıdır?
Koçerlik gibi geleneksel hayvancılık yöntemlerinin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için Bakanlığınızca yürütülen herhangi bir çalışma mevcut mudur?
Doğuda hayvancılık sektörünün karşı karşıya kaldığı zorlukların giderilmesi ve üreticilerin desteklenmesi için bölgedeki bütün yerel yönetimlerle iş birliği içerisinde bir eylem planı hazırlanması düşünülmekte midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Batman ilinde Dicle Nehri Havzası'nda mera alanlarında 4342 sayılı Mera Kanunu'nun (üncü maddesi istisnaları çerçevesinde son 5 yılda izin verilmiş | adet ariyet ocağı bulunmaktadır. İzin verilen ariyet ocağı Beşiri ilçesinde olup Karayolları 9. Bölge Müdürlüğünün yol yapım çalışmalarında kullanılacaktır. Bununla birlikte, kum ocakları için tahsis amacı değişikliği işlemi yapıldığında geri dönüşüm projesi istenmekte ve sözleşme yapılarak teminat alınmaktadır. Kum ocağının ruhsat süresi dolduğunda tekrardan mera olarak kullanıma açılmaktadır.
Mera, yaylak ve kışlakların kullanımı için Valilik genel emri ile otlatma planları düzenlenerek yayımlanmaktadır. Ayrıca Mera Yönetmeliği'nin 13*üncü maddesinin (b) bendine göre, mera, yaylak ve kışlaklar otlatma mevsimi dikkate alınarak ihale ile göçerlere kiralanabilmektedir.
Diğer taraftan mera, yaylak ve kışlakların ıslah edilerek otlatma kapasitelerinin artırılması, ot kalitesinin iyileştirilmesi, toprak muhafaza tedbirleri uygulanarak erozyonun önlenmesi ve kaliteli kaba yem ihtiyacının karşılanması amacıyla Bakanlığımızca Çayır Mera Islah ve Amenajman Projeleri uygulanmaktadır. Bu kapsamda Batman ilinde 132.750 dekar alanda 26 adet Çayır Mera Islah ve Amenajman Projesi uygulanmıştır.
Ülkemiz koşullarında yapılan hayvancılıkta yem girdi maliyetleri içerisinde kaba yem maliyetleri önemli bir payı oluşturmaktadır. Yem bitkilerinin ekiliş alanlarının arttırılması, girdi maliyetlerinin düşürülmesi, ülkemiz hayvancılığının kaliteli kaba yem ihtiyacımızın karşılanabilmesi, çiftçilerimizin tarım ve hayvancılık faaliyetlerini karlı sürdürebilmeleri, meralar üzerindeki otlatma baskısının azaltılması, çiftçilerimizin daha ucuz ve kaliteli kaba yem elde edebilmeleri ve çeşitli nedenlerden dolayı (iklim değişikliği, afet vb.) artabilecek kaba yem fiyatlarının önüne geçmek amacıyla yem bitkileri ekilişlerine Bakanlığımızca çiftçilerimize destekleme verilmeye devam edilecektir.
Ekiliş veya ekilişleri toplamı en az 5 dekar olan ve ilgili yılın tebliğ hükümlerine uygun olarak üretimde bulunmuş tüm çifiçilerimize o yıla ait dekar başına belirlenen birim destekleme tutarı üzerinden yem bitkileri destekleme ödemesi yapılmaktadır. Yem bitkileri desteklemeleri birim fiyatları 2024 yılında bir önceki yıla göre 90100 oranında artırılmıştır.
Diğer taraftan "2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar" ile yayımlanan yeni destekleme modelinde yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir. Yem bitkisi üreticileri; temel, planlı üretim ve üretimi geliştirme desteği alabilecektir. Böylece yem bitkileri kapsamında alabileceği tüm destekler dikkate alındığında 2025 yılında bir önceki yıla göre W66-80 oranında artış yapılmıştır. Su kısıtı bulunan 11 ilin 52 ilçesinde fiğ ve yem bezelyesine ilave destek verilecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave 9050 planlı üretim desteği ödenecektir.
Avrupa Birliği tarafından aday ve potansiyel aday ülkelere destek olmak amacıyla oluşturulan Katılım Öncesi Yardım Aracı ((PAY'nın kırsal kalkınma bileşeni IPARD, Bakanlığımızın yatırım destekleme araçlarından biridir. Ülkemizde 42 ilde yürütülen IPARD Programı çerçevesinde tarım ve kırsal kalkınma yatırımlarına destek verilmiştir. 2024 yılı itibariyle IPARD III Programı yatırımları için Tüm Türkiye destek kapsamına alınmıştır. IPARD Programı kapsamında 9650-9675 oranları arasında hibe desteği verilmektedir.
Yatırım tedbirlerinden biri olan "Tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar" tedbiri kapsamında, hayvancılık yatırımları ile ilgili IPARD destekleri verilmektedir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Hayvansal üretim (sığır ve manda et ve süt üretimi, küçükbaş hayvan, broyler, hindi ve kaz üretimi ile yumurta tavukçuluğu) için ahır, ağıl yapımı ve modermizasyonuna ile kümes modernizasyonuna hibe desteğiyle birlikte, makina ekipman desteği de verilmektedir.
IPARD Programı destekleri için ilgili tedbirlerin yer aldığı başvuru çağrı dönemlerinde Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu İl Koordinatörlüğü'ne proje başvurusu yapılabilmektedir. IPARD Programı kapsamında destek sunulan projeler ilgili birimler tarafından titizlikle değerlendirilip IPARD Programı kapsamında destek için uygun bulunması halinde faydalanıcılar bilgilendirilmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan