Ülkemizdeki soya üretimine ve Bakanlığın bu konudaki çalışmalarına ilişkin
Kaynak göster
Sadullah Kısacık (Yeni Yol), 28 Ocak 2025 tarihinde 7/22536 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 169 gün sonra, 16 Temmuz 2025).
Sadullah Kısacık (Yeni Yol, Adana). “Ülkemizdeki soya üretimine ve Bakanlığın bu konudaki çalışmalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/22536, 28 Ocak 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-22536-ulkemizdeki-soya-uretimine-ve-bakanligin-bu-konudaki-calismalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7279ece4-3146-4a95-baa0-0194b0d08fb2
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 169 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 167 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96'ncı ve 99uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 28/01/2025
Soya, gıda sanayiinden hayvancılığa, enerji sektöründen ilaç endüstrisine kadar geniş bir yelpazede kullanılan stratejik öneme sahip bir tarım ürünüdür. Farklı sanayi alanlarında çok yönlü olarak değerlendirilen soya, ülkemizde ve Dünya'da hayvan yetiştiriciliğinde baklagil ve tahıl türleri dışında, hem tarımsal üretim hem de hayvan yemi olarak verimliliğiyle öne çıkan alternatif yem bitkilerindendir. Soyanın en önemli özelliği, hayvan yem kaynakları ve diğer bitkilere göre, birim alandan daha fazla ve ucuz protein sağlamasıdır. Soya bu zengin niteliğiyle, büyükbaş ve küçükbaş hayvanlarda besi ve süt üretiminde, kanatlı hayvanlarda da et ve yumurta üretiminde son derece önemli ve etkilidir. Soyanın hayvansal üretimde sahip olduğu verimlilik, tahılda kendine yetmeyen ülkeler için ekonomik anlamda yem üretiminde ihtiyaç duyulan açığı kapatarak önemli bir avantaj sunmakta ve tahıl ürünlerinin insanlara yönelik gıda alanlarında değerlendirmesine de katkı sağlamaktadır. Bakanlığınızın ürün raporlarına göre, Türkiye soya tarımında birim alan verimliliğinde Dünya'da ilk sırada yer almasına rağmen tarımsal üretim sıralamasında gerilerde kalıp, üretimi kendine yeten bir ülke değildir. Bu çelişkili durum, yem endüstrisinin ihtiyaç duyduğu soyanın tedariki konusunda ülkemizi dışa bağımlı kılmakta ve hayvansal üretimimize mali bir yük getirmektedir. Bu bağlamda;
SORULAR
Ülkemizde son yıllarda soya üretiminin düşmesinin sebepleri nelerdir? TBMM Halkla İlişkiler Binası
Kat/ E-614 Bakanlıklar/ Ankara
Dünya ülkelerinin yıllara göre ithalat ve ihracat verileri incelendiğinde Türkiye'nin, stratejik bir öneme sahip olan soyada dışa bağımlı olduğu anlaşılmaktadır. Türkiye'nin soyada dışa bağımlılığını azaltmak ve üretimde kendine yeterliliğini sağlamak için bakanlığınızca yürütülen mevcut çalışmalar nelerdir? Gelecekte bu alanda planlanan projeler ve destek mekanizmaları bulunmakta mıdır?
Soya ürününün tarımsal desteklemeleri düşük olup 60 kuruş olan kg başı destekleme, 5 yıl boyunca aynı kalmış ve son düzenleme ile sadece 80 kuruşa yükseltilmiştir. Soya gibi stratejik ve önemli bir ürünün kg başı tarımsal desteğinin düşük tutulmasının sebepleri nelerdir?
TBMM Halkla İlişkiler Binası 6. Kat / E-614 Bakanlıklar/ Ankara
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizin son beş yıllık ortalama soya fasulyesi üretimi 162 bin tondur. 2024 yılı soya fasulyesi üretimi bir önceki yıla göre 931 artarak 180 bin ton olarak gerçekleşmiştir.
Ülkemizde bitkisel üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, üretim maliyetlerinin karşılanmasına katkıda bulunmak, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı arttırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik olarak, çiftçilere bitkisel üretim desteklemeleri verilmektedir.
Bakanlığımızca yürütülen Havza Bazlı Destekleme Modeli ile ülkemizde arz açığı bulunan, stratejik ve bölgesel önem arz eden, insan ve hayvan beslenmesi bakımından önemli olan 18 ürüne fark ödemesi desteği verilmektedir. Havza bazlı destekleme kapsamında desteklenecek ürünler içerisinde soya için fark ödemesi desteği bulunan 2023 yılında 60 kr./kg olup 2024 yılında ise 9033,3 artışla 80 kr./kg yapılmıştır.
Ayrıca ülkemiz açısında stratejik önemi, insan ve hayvan beslenmesi, gıda güvenliği ve güvencesi, tarıma dayalı sanayinin ham madde ihtiyacı, dış ticaret durumu dikkate alınarak soya ürününün de içerisinde olduğu 13 ürün ve | ürün grubu (Yem Bitkileri) bitkisel üretim planlaması kapsamına alınmıştır.
Bu kapsamda "2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Karar" 29 Ağustos 2024 tarihinde yayımlanmıştır. Tarımsal üretim planlaması ile ilişkilendirilmiş temel girdi (mazot ve gübre) maliyetlerini baz alan sade, etkin ve yönlendirici yeni tarımsal destekleme modeli hayat geçirilmiştir. Söz konusu karar kapsamında; soya üreticilerine toplamda 366 TL temel destek, 366 TL ise planlı üretim desteği olmak üzere toplamda 732 TL destekleme ödemesi yapılacaktır.
Verim ve kaliteyi artırmak için organik tarım, iyi tarım uygulamaları ve katı organik organomineral gübre destekleri de ilave olarak verilecektir.
Diğer taraftan Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi (TAKE) Projesi ile ülke genelinde işlenmeyen, nadasa bırakılan veya işlemeli tarıma uygun olmayan arazilerin değerlendirilmesi, stratejik öneme sahip, arz açığı olan hububat, baklagil ve yağlı tohumlu ürünlerde üretimin artırılması için tohum, fide, fidan gibi girdilerde azami 9475 hibe yolu ile il tarım ve orman müdürlüklerimizce hazırlanan projeler hayata geçirilmektedir.
Söz konusu proje uygulamaları kapsamında soya üretiminin artırılmasına yönelik projelere öncelik verilmektedir.
Türkiye'de "Ülkesel Soya Islahı Projesi" kapsamında farklı bölgelerimizde ıslah projeleri hazırlanmış ve bu projelerle melezleme ve seleksiyon yolu ile yüksek verim verebilecek, protein ve/veya yağ oranı yüksek çeşitler geliştirmek ve bu yolla soya ekiliş alanlarını ve üretimini artırmak hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda Bakanlığımıza bağlı enstitülerimiz tarafından 22 adet soya çeşidi geliştirilmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan