Çiftçilerin desteklenmesine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 104 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 95 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılması hususunda gereğini arz ederim.
Artan maliyetler, düşük fiyat, tarlada kalan ürünler, planlı üretim, destekleme modelindeki değişiklik, ithalat politikası, ihracat yasakları, iklimin etkileri, pestisit, sahte gıdalar, gıda enflasyonu ve daha birçok konu 2024 yılında tarıma damga vuran gelişmeler olmuş ve çiftçimiz bu sorunlar karşısında AKP iktidarı tarafından korunmamıştır.
5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 21. maddesi, tarımsal destekleme programlarının finansmanının GSMH'nin Yol 'inden az olamayacağını hükme bağlamaktadır. Ancak, yıllardır çiftçimize bu oranın altında destekleme yapılmakta ve çiftçilerimizin hak ettikleri destekleri alamamaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (18 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
2024 üretim yılı için çiftçiye vaat edilen buğday için ton başına 1.750 TL, arpa için ton başına 750 TL fark ödemesi yapılacaktı ama bu ödemeler henüz yapılmadı. Çiftçilerin yeniden ekim yapabilmesi için gübre, mazot ve ilaç almak için bu fark ödemelerine ihtiyacı vardır.
Bitkisel üretimde ise mısır, ayçiçeği başta olmak üzere sıfır gümrükle veya düşük ithalat vergileri ile ithalat politikası sürdürüldüğü için çiftçimiz zor günler yaşamış ve ürünü tarlada kalmış ve AKP tarım politikaları yüzünden mağdur olmuştur.
Balıkesir başta olmak üzere sezonda domates fiyatını 3,25. TI"den sözleşmeye bağlamasına rağmen domates fiyatı 1,5 TI.*ye kadar düşmüş domates üreticisinin ürünü tarlada kalmış ve mağdur olmuştur.
Diğer yandan yine başta Balıkesir olmak üzere mısır üreten çiftçimiz de mağdur olmuştur. Cumhurbaşkanlığı kararıyla I milyon ton mısır ithalatı için gümrük vergisinin
0130'dan "o 5'e düşürülmesi ile ise 10,60 TL olan mısır fiyatları üretim maliyetinin bile altı olan 7,5 TL"ye kadar düşmüştür.
Çifiçimiz AKP iktidarının tarım politikaları nedeniyle taahhütlerinin karşılığı olan ödemeleri bile alamamıştır. Bu gecikmeler, çiftçilerimizin üretim planlamalarını ve finansal durumlarını olumsuz etkilemektedir.
Borç yiğidin kamçısıdır derler doğru ama birine borçlu kalmak yiğidin sancısıdır.
Çiftçimiz AKP iktidarında borcu artan en önemli kesimlerden biri olmuştur. Üretim maliyetlerinin yüksekliği ve destek ödemelerinin gecikmesi nedeniyle çiftçilerimiz, borçlarını ödemek için imece usulüyle birbirlerine destek olmakta ve yeni krediler almak zorunda kalmaktadır. Bu durum, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından endişe vericidir.
Bu bağlamda;
Tarım Kanunu'nun 21. maddesi gereği çiftçimizin hak ettiği desteklemeleri zamanında ödeyecek misiniz? 2025 yılına girdiğimiz halde ödenmeyen 2024 yılı mazot ve gübre desteklemelerini ne zaman ödeyeceksiniz? Gecikmeler nedeniyle destekleme bedelleri ile ödeme yaptığınız tarihe kadar olan sürede enflasyon nedeniyle yaşanan ekonomik kayıpları karşılamak için bir çalışmanız olacak mıdır?
Çiftçimizin yeniden üretim yapabilmesi için maliyetlerini karşılayabilecek desteklere ihtiyacı varken fark ödemelerini bile alamamış olması mağduriyetlerini katlamaktadır. Bu mağduriyetlerin giderilmesi için fark ödemelerini çiftçilerimize ne zaman yapacaksınız? Geciken fark ödemelerini enflasyon karşındaki kaybını telafi etmek için çalışmanız olacak mıdır? hesaplarına ne zaman yatırılması planlanmaktadır?
Tarım sektöründe üretim döngüsü uzun bir süreçtir. Çifiçiler, yılın başında gübre, mazot, ilaç ve tohum gibi girdiler yüzünden maliyetlerini öngörmekte zorlanmakta, ilgili kurum ve kuruluşların taban fiyatını açıklaması geciktiğinde de zarar ederek mağduriyet yaşamaktadır. Ancak devlet tarafından belirlenen taban fiyatların erkenden açıklanması durumunda, çiftçiler önlerini daha net görebilir ve üretim süreçlerini daha sağlam bir temele oturtabilirler. Üretim planlaması ve girdi maliyetlerini karşılayabilme taban fiyatlar önceden bilindiğinde, çiftçilerin finansal planlamalarını daha sağlıklı yapabilecekken taban fiyatların erken açıklanması için Bakanlığınız neden gerekli çalışmaları yapmamaktadır?
Çiftçilerimizin; tarlasını sürmek, ekinini biçmek, harmanını kaldırmak, mısırını, fındığını, zeytinini toplamak vb. işlerini görmek için İMECE usulü yani toplumsal dayanışma geleneğimizi artık bankadan çektiği krediyi ya da Tarım Kredi Kooperatifinden aldığı borcunu ödemek için yapmaktadır. Çiftçilerimiz borcu borçla döndürmek zorunda kalmış ve borç sarmalında kurtulamamaktadır. Borç ve icra kıskacındaki çiftçilerimizin tarımsal üretime devam edebilmeleri için hangi çalışmayı yapacaksınız?
Türkiye genelinde toplam kaç çiftçinin banka ve Tarım Kredi Kooperatiflerine borcu bulunmaktadır? Bu borçların toplam tutarı nedir?
Son beş yıl içinde çiftçilerin borç miktarında nasıl bir değişim yaşanmıştır? Borç miktarındaki yıllık artış oranları nedir?
Çiftçilerin borçlarını ödeyememesi nedeniyle banka ve kooperatifler tarafından icra takibine alınan çiftçi sayısı kaçtır?
Çiftçilerin borçlarını yapılandırmaya yönelik Bakanlığınız tarafından hayata geçirilen veya planlanan herhangi bir destek programı bulunmakta mıdır?
Tarımsal üretimde sürdürülebilirliği sağlamak adına, çiftçilerin krediye erişimini kolaylaştırmak veya faiz yükünü azaltmak için herhangi bir çalışma yapılmakta mıdır?
SORULAR
Çiftçilerin üretime devam edebilmesi için tarımsal girdilere (mazot, gübre, tohum, ilaç vb.) yönelik maliyetleri azaltıcı tedbirler alınacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.
Bakanlığımız tarafından üreticilere;
Bitkisel üretim,
Hayvansal üretim,
Kırsal kalkınma,
Su ürünleri üretimi ve
Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.
2024 Yılında Yapılacak Tarımsal Desteklemeler ile Diğer Bazı Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 24.08.2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu Karar ile ürünler bazında çiftçilerimizin bir önceki yıla göre mazot ve gübre desteğinde yapılan artışın yanında sertifikalı tohum kullanım desteği kapsamında aspirde 9050, kolzada 9033, yer fıstığında 9632, arpa, buğday, çavdar, tritikale, yulaf, çeltik, nohut, kuru fasulye, mercimek, patates ve yoncada 9430, korunga, fiğ, soya ve yem bezelyesinde 9429, susamda 9625 oranında artış yapılmıştır. Sertifikalı/standart fidan kullanım desteği bir önceki yıla göre standart fidan için 960 artışla 400 TL/da, sertifikalı fidan için 9025-67 oranında artışla 1.000 TU/da olarak ödenmektedir. Bir önceki yılana göre yem bitkileri desteklemeleri 96100, organik tarım ve iyi tarım uygulamaları desteklemeleri 7048-67, katı organik-organomineral gübre desteği ise 9033 artırılmıştır. Bütün destekler üreticilerimize nakdi olarak ödenmektedir.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir.
Yeni destekleme modeliyle;
İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Strateji Geliştirme Başkanlığı
Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir.
• Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.
"e Çifiçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olan, planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten tüm çiftçilere ve planlama kapsamı dışındaki diğer ürünleri üreten çiftçilerin tamamına temel destek ödenecektir. Böylece stratejik ürünlerin mazot maliyetinin 9050'si ve gübre maliyetinin 9425'i karşılanacaktır. Planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave olarak planlı üretim desteği verilerek, mazot maliyetinin 96100'ü ve gübre maliyetinin 7o50"si karşılanacaktır. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize ise gübre maliyetinin kalan 9050'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin 94100'ü desteklenecektir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir.
Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup, tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çifiçilere ilave 9050 planlı üretim desteği ödenecektir.
Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.
Biyolojik ve biyoteknik mücadele desteği, patates siğili desteği, lisanslı depolarda muhafaza edilen ürünler için kira desteği (Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin "075'i oranında), bitkisel üretim sigortası, hasar fazlası, çay budama tazminatı ve masrafı destekleri de devam edecektir.
2025 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesinden tarım sektörüne 706 milyar lira kaynak ayrılmıştır. Bunun 135 milyar lirası tarımsal destek programları için Bakanlığımız bütçesinden ayrılan miktardır.
Bakanlığımızca 2021 yılından itibaren ülke genelinde işlenmeyen ve nadasa bırakılan arazilerde gerek bitkisel üretimin artırılması gerekse kuraklığa dayanıklı çeşitlerin ekilişlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik azami 9075 ayni desteğin sağlandığı "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" yürütülmektedir.
Proje kapsamında uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak uygun çeşitlerle hububat, baklagil Strateji Geliştirme Başkanlığı ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır.
Tarımsal desteğin türüne bağlı olarak desteklerin ödeme zamanı değişmektedir. Sertifikalı tohum kullanım, çiğ süt, tiftik, ipek böceği, besilik erkek sığır, hayvan gen kaynakları, hayvan hastalıkları tazminatı gibi destekler yılı içinde ödenmektedir. Ayrıca hububat, baklagil, dane mısır desteklerinin ödemelerine üretim yılı içinde de başlanabilmektedir.
Üretim, kontrol ve destek başvuru sürecinin tamamlanması, ürün satışının gerçekleşmesi gibi nedenler ile bazı desteklerin üretim yılı içinde ödenmesi mümkün olmamaktadır.
Bakanlığımız tarafından yapılan tarımsal destekleme ödemeleri için Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa göre tahsis edilen bütçenin kullanımı; Bakanlığımız teklifi doğrultusunda, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmektedir.
8858 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın 4'üncü maddesi, birinci fıkrası kapsamında 2024 yılı hububat desteği ödemeleri deprem illerinden başlanarak yapılmıştır. Bu kapsamda aralık ayında 3,1 milyar TL ödeme gerçekleştirilmiştir. 2025 yılı ocak-mart ayları arasında ödemelere devam edilmiş ve 22,5 milyar TI, ödeme yapılmıştır. 2 Mayıs 2025 tarihi itibarıyla toplamda 28,2 milyar TL ödeme gerçekleştirilmiş olup bunun 25,1 milyar TL*si 2025 yılında ödenmiştir. Hububat desteği ödemelerinin büyük çoğunluğu tamamlanmış olup baklagil ve dane mısır desteği ödemeleri devam etmektedir.
Mazot ve gübre desteği ödemelerine ise 28 Mart 2025 tarihi itibarıyla başlanılmış ve nisan ayı itibarıyla tamamlanmış olup toplam ödeme tutarı 26,6 milyar TL'dir.
Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9025-90100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TL'ye kadar sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TLye kadar 9650-94100 aralığında faiz/kar payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir.
Bu kapsamdaki işletme kredi/finansmanlarının belirli bir kısmı ayni olarak tahsis edilmekte, bu tutar akaryakıt, gübre, tohum, fide, ilaç, veterinerlik hizmeti, yem, aşı ve benzeri tarımsal girdilerin alımına yönelik kullandırılmaktadır.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Karar'ın 4'üncü maddesi "Doğal afetler nedeniyle kredilerin ertelenmesi/taksitlendirilmesi" başlığında; "Kararlar kapsamında kullandırılan krediler, krediye konu ürünlerin/varlıkların 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında meydana gelebilecek doğal afetlerden etkilendiğinin tespit edilmesi halinde aşağıdaki usul ve esaslar kapsamında kalmak kaydıyla, Banka ve TKK''nın kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/ taksit tarihinden itibaren ertelenebilir ya da taksitlendirilebilir." hükmü yer almaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan