Fırat Nehri'nde yapılan kültür balıkçılığının çevresel etkilerine ilişkin
Kaynak göster
Orhan Sarıbal (CHP), 13 Şubat 2025 tarihinde 7/24166 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 96 gün sonra, 20 Mayıs 2025).
Orhan Sarıbal (CHP, Bursa). “Fırat Nehri'nde yapılan kültür balıkçılığının çevresel etkilerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/24166, 13 Şubat 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-24166-firat-nehri-nde-yapilan-kultur-balikciliginin-cevresel-etkilerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/40329358-9bff-432c-b4eb-0195048bdfb1
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 96 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 88 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ji Sarıbal Bursa Milletvekili
Fırat Nehri üzerinde bulunan Karkamış Baraj Havzası ve Gürçay Mevkii'nde tatlı su balıkçılığı için ruhsatlandırılan tesislerde, izin verilen miktarın üzerinde üretim yapıldığı ve yoğun kültür balıkçılığı faaliyetleri nedeniyle bölgenin ekosisteminin ciddi şekilde zarar gördüğü belirtilmektedir. Özellikle Fırat Nehri'ne özgü doğal türlerin popülasyonlarında ciddi azalmalar olduğu, Fırat kaplumbağası başta olmak üzere birçok endemik canlının yok olma tehdidiyle karşı karşıya olduğu belirtilmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (7 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bölgedeki yoğun kültür balıkçılığı faaliyetleriyle birlikte kontrolsüz balık avcılığı, ruhsatsız kafeslerin kullanımı, üretim tonajının izin verilenin üzerinde olması ve atık yönetimi gibi konuların ciddi çevresel sorunlara yol açtığı tespit edilmiştir. Aynı
• — zamanda, buradaki suların tarımsal sulama ve içme suyu kaynağı olarak kullanıldığı düşünüldüğünde, halk sağlığı açısından da ciddi riskler oluşmaktadır.
Bu çerçevede:
Karkamış Baraj Havzası ve Gürçay Mevkii'nde faaliyet gösteren kültür balıkçılığı tesislerinin güncel ruhsatlandırma durumu nedir? Mevcut üretim miktarı ruhsat sınırları içinde midir?
Bölgedeki balık çiftliklerinin çevresel etkilerini incelemek amacıyla Bakanlığınız veya ilgili kurumlar tarafından herhangi bir denetim yapılmış mıdır? Yapıldıysa, bu denetim sonucunda hazırlanan raporun sonuçları nedir?
Fırat Nehri'ne özgü doğal türlerin (Turna, Sazan, Kefal, Tatlısu kefali, Siraz, Gümüş balığı, Kızılkanat, Sudak, Levrek, Kaya balığı, doğal alabalık, fark balığı, şabut balığı ve Fırat kaplumbağası) popülasyonlarının azaldığı tespit edilmiş midir? Bu konuda herhangi bir bilimsel çalışma yapılmış mıdır?
Fırat kaplumbağası Dicle ve Fırat nehirlerinin boyunca, Türkiye ve Suriye'nin bazı bölgelerinde de bulunmaktadır. Bazı avcıların ağlarını yırtma tehlikesini önlemek amacıyla kaplumbağayı öldürmeye başvurması nedeniyle nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan sürüngenler arasındadır. Fırat kaplumbağasının sayısındaki sürekli azalma nedeniyle, Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği 24.166
SORULAR
(IUCN), onu nesli tükenme tehlikesi altında olan türlerin listesi olan "Kırmızı Liste"ye dahil etmiştir. Bu konuda Bakanlığınızca bir çalışma yapılmakta mıdır?
Fırat Nehri'nin ekosistemini ve biyoçeşitliliğini korumak amacıyla Bakanlığınız tarafından alınan önlemler nelerdir? Kültür balıkçılığı faaliyetlerinin çevreye zarar vermeyecek şekilde düzenlenmesi için yeni denetim ve düzenlemeler yapılması planlanmakta mıdır?
Bölgedeki balık ölümleri ve yem atıklarının içme suyu ve sulama suyu kaynaklarına etkisi araştırılmış mıdır? Bu konuda Sağlık Bakanlığı veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile ortak bir çalışma yürütülmekte midir?
6Bölgedeki balıkçılık faaliyetlerinin kooperatifleşme modeli ile düzenlenerek kontrolsüz ve aşırı avlanmanın önüne geçilmesi için Bakanlığınızın bir çalışması var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Karkamış Baraj Gölünde 42 adet su ürünleri yetiştiriciliği tesisi bulunmakta olup bu tesislerin onaylı proje kapasitesi 19.044 ton/yıl'dır. Tesislerin üretimleri onaylı proje kapasitelerinde belirtilen sınırlar içerisinde gerçekleştirilmektedir.
Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yönetmeliği'nin "Çevresel Etki ve Koruma ile İlgili Alınacak Önlemler" başlıklı 22'nci maddesi gereği su ürünleri yetiştiricilik tesislerinin projelerinde Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin ilgili hükümlerine uygunluk şartı aranmaktadır. Mezkur madde kapsamında tesis sahipleri kuruluş ve işletme aşamasında çevreyi koruyacak tedbirleri almak zorundadır. Karkamış Baraj Gölü'ndeki tesislerde yapılan denetim ve kontrollerde herhangi bir olumsuz durum bildirilmemiştir.
Ayrıca, Bakanlığımızca 2024 yılı aralık ayı içerisinde yapılan denetimlerde Karkamış Taşkın Ovası Sulak Alanı Tampon Bölge sınırları içerisinde faaliyet gösteren balıkçılık tesislerinin Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği hükümlerine ve "Sulak Alan Faaliyet İzin Belgesi" başvurusu sırasında alınan taahhütte uygun şekilde çalıştıkları tespit edilmiştir.
Bakanlığımız Su Ürünleri Araştırma Enstitüleri tarafından Fırat nehri havzası genelinde yer alan baraj göllerinde balık stoklarının durumu ve sucul fauna belirlenmesi amacıyla çok sayıda proje çalışması yürütülmüştür. Mevcut türlerden sazan, tatlısu kefali, siraz ve şabut balıkları enstitü tarafından üretimi yapılarak elde edilen yavru balıklar doğal stokların devamlılığı için balıklandırma amacıyla salınmaktadır. Yürütülen çalışmalarda doğal türlerin popülasyonlarının baraj gölü havzalarında ilk yapım aşamasında etkilenmekle birlikte, Atatürk Barajı, Keban Barajı ve Karakaya Barajı gibi büyük su kütlelerinde besin ve üreme koşulları nedeniyle sürdürülebilir şekilde stokların avlanabilir düzeyde devam ettiği belirlenmiştir. Yürütülen proje çalışmaları aşağıda belirtilmektedir:
Keban Baraj Gölü Balık Faunasının Tespiti (2008-2010) e" Keban, Karakaya ve Atatürk Baraj Göllerinde Ekonomik Balık Türlerinin Bazı Populasyon Parametrelerinin Araştırılması (2009-2015) e Yukarı Fırat Havzası Yüzeysel Sularının Kalite ve Yetiştiricilik Açısından Araştırılması e Keban Baraj Gölü Kerevit (Astacus leptodactylus) Populasyon Büyüklüğünün Tahmini ve İzlenmesi e Güneydoğu Anadolu Bölgesi Sülük Faunası ve Ekonomik Öneminin Araştırılması e Uzunçayır Baraj Gölü (Tunceli) Balık Populasyonlarının Üreme Biyolojileri ve Stok Analizleri Üzerine Bir Araştırma e Göllerde Su Kalitesinin Gerçek Zamanlı İzlenmesi e Bölge İç Su Rezervuarlarında (Hazar Gölü ve Karakaya Baraj Gölü ) Indekslere Bağlı Olarak Verimliliğin Tespiti ve Bölge Bazında Modellemesi Üzerine Bir Araştırma
Fırat Nehri'nin ekosistemini ve biyoçeşitliliğini korumak amacıyla, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında kurulmuş bilimsel komisyonlar çalışmalar yapmaktadır. Bu komisyonlar tarafından su yapısı özelinde tedbirler önerilmektedir. Bu kapsamda, Bakanlığımızca 2022-2024 yılları arasında kurulan bilimsel komisyon tavsiyeleri doğrultusunda, Karasu Nehri ile birleşerek Fırat Nehri"ni oluşturan Murat Nehri üzerindeki su yapılarının memba ve mansap yönlerinden olmak üzere toplam 300.000 adet siraz balığı yavrusu su kaynağına bırakılmıştır. Karkamış Baraj Gölü'nde ise 1.027.500 adet yavru sazan balığı ile balıklandırma yapılmıştır.
Hayalet Ağ Projesi kapsamında Fırat Nehri'nin geçtiği illerdeki 65 farklı lokasyonda yaklaşık 121.987.000 m? alan taranarak, 190.727 m? ağ ve 210 adet sepet, algarna ve benzeri terkedilmiş av aracı akarsuyumuzdan temizlenmiştir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Karkamış Baraj Havzası ve Gürçay Mevkii'nde ciddi balık ölümleri olduğuna dair Bakanlığımıza gelen bir ihbar olmamıştır. Balık ölümlerinin gerçekleşmesi halinde ivedilikle olay yerine ulaşılarak denetim gerçekleştirilmekte, su ve balık numuneleri alınmakta ve ayrıca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bilgi verilmektedir.
Karkamış Baraj Gölü'nde bulunan izleme istasyonumuzdan yılda 2 dönem su numuneleri alınarak 12 adet parametre açısından izleme yapılmaktadır. Yapılan analizlerde sonuçlar Su Ürünleri Yönetmeliği açısından uygun çıkmıştır.
Su ürünleri avcılığıyla ilgili karar alma süreçlerinde, balıkçılıkla ilgili politikalar oluşturulurken birlik ve kooperatifler ile diğer sektör paydaşlarından ulaşan görüşler Bakanlığımızca değerlendirilmektedir. Bu görüşlerde Balıkçılık ve Su Ürünleri İstişare Kurulu ile Balıkçılık ve Su Ürünleri Danışma Kurulu'nda gündeme getirilmekte ve balıkçılık politikalarıyla ilgili karar alma süreçlerinde Kooperatif ve birliklerin aktif rol oynaması sağlanmaktadır.
Fırat Nehri Havzası'nda yaşayan popülasyonun sürdürülebilirliği ve yaşam alanlarının korunmasına yönelik 2016-2020 yıllarını kapsayan "Fırat Kaplumbağası Tür Eylem Planı" hazırlanmıştır. 2020-2023 yıllarında ilgili eylem planı revize edilmiştir. Bu kapsamda 2024-2028 yıllarını kapsayacak türe yönelik koruma çalışmaları belirlenmiş olup Bakanlığımızca yürütülmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan