Şanlıurfa'daki antep fıstığı üreticilerinin sorunlarına ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Tanal (CHP), 14 Mart 2025 tarihinde 7/25730 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 109 gün sonra, 1 Temmuz 2025).
Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa). “Şanlıurfa'daki antep fıstığı üreticilerinin sorunlarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/25730, 14 Mart 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-25730-sanliurfa-daki-antep-fistigi-ureticilerinin-sorunlarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ff00281f-050b-491a-a01f-0195a42f7b13
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 109 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 99 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)olarak. cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98 ve T.B.M.M. İçtüzüğünün 96. ve 99. nfaddeleri gereğince talep ederim. 11.03.2025
Tarım sektörü, Türkiye'nin ekonomik ve sosyal kalkınmasında stratejik/öneme sahiptir. Ancak tarımsal üretimde yer alan çiftçilerimiz, hukuki güvenceden ve devlet desteklerinden yeterince faydalanamamaktadır. Anayasa'nın 45. maddesi, "Devlet, tarım arazileri ile çiftçiyi koruyucu ve destekleyici tedbirleri alır" hükmünü içermesine rağmen, özellikle Urfa fıstığı, Antep fıstığı ve Siirt fıstığı yaygın isimleriyle bilinen sert kabuklu yeşil fıstık üretiminde dünya çapında bir lider olma potansiyeline sahip Şanlıurfa'da üreticiler, birçok yapısal ve hukuki sorunla karşı karşıyadır.
Şanlıurfa, 2024 yılı verilerine göre Türkiye'nin en büyük fıstık üreticisi konumuna gelmiştir. Ancak üreticilerimizin yaşadığı fiyat istikrarsızlığı, alım garantisi eksikliği, depolama yetersizliği ve ihracatta yaşanan sorunlar, tarım hukuku çerçevesinde devletin yükümlülüklerini yerine getirmediğini göstermektedir. Çiftçilerin hakları yasalarla korunmasına rağmen, devletin tarım politikalarındaki eksiklikler, üreticileri aracılara, büyük sermaye gruplarına bağımlı hale getirmektedir.
Bu kapsamda sorularımın cevaplandırılması gerekmektedir:
SORULAR
Yaygın ismiyle Urfa fistığı, Antep fıstığı ve Siirt fıstığı olarak adlandırılan sert kabuklu yeşil fıstık üreticilerinin korunması için devlet tarafından belirlenmiş bir taban fiyat uygulaması var mıdır? Şayet yoksa yeşil fıstık ürününe yönelik taban fiyat belirlenmesi için bir çalışma yürütülmekte midir?
Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), hububat, bakliyat ve fındık gibi ürünlerde devlet destekli alım yaparken, Türkiye'nin en büyük fistık üreticisi olan Şanlıurfa'da, fistik üreticilerine neden alım garantisi vermemektedir? TMO'nun fistık alımı yapması için herhangi bir düzenleme yapılması planlanmakta mıdır?
Üreticilerin düşük fiyatlarla aracılara mahkum olmasını engellemek için Şanlıurfa" da "Fıstık Borsası" kurulmasına yönelik bir çalışma var mıdır?
Şanlıurfa'daki fistik üreticilerinin ürünlerini uzun vadeli değerlendirebilmesi için lisanslı depoculuk sisteminin geliştirilmesi adına Tarım ve Orman Bakanlığı'nın herhangi bir çalışması var mıdır? Üreticilerin hasat sonrası ürünlerini düşük fiyatlarla satmasını önlemek için TMO garantili soğuk hava depoları kurulacak mıdır?
Fıstık üreticilerinin tarımsal desteklerden adil bir şekilde faydalanabilmesi için Tarım Kanunu kapsamında ek bir teşvik programı oluşturulması planlanmakta mıdır? Üreticilerin girdi maliyetlerini azaltmak adına mazot, gübre ve ilaç desteklerinin artırılmasına yönelik bir düzenleme yapılacak mıdır?
Şanlıurfa, Türkiye'nin en büyük fistık üreticisi olmasına rağmen, bu alanda bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetleri yetersizdir. Fıstık hastalıkları, iklim değişikliği ve verim artışı konularında bilimsel çalışmaların yürütülebilmesi için Şanlıurfa'da bir "Urfa Fıstığı Araştırma Enstitüsü" kurulması planlanmakta mıdır? Bu konuda bir çalışma başlatılmış mıdır?
Urfa fıstığı, Antep fıstığı, Siirt fıstığı isimleriyle adlandırılan fistıkta hastalıklarla mücadele, verimlilik artırma ve yeni fıstık türleri geliştirme amacıyla devlet tarafından desteklenen AR-GE projeleri var mıdır? Bakanlık, üreticilere yönelik bilimsel ve teknik destek sağlayacak uygulamaları artıracak mıdır?
Şanlıurfa*dan doğrudan ihracat yapılabilmesi ve fıstık ihracatçılarının rekabet gücünü artırabilmesi için lojistik destekler ve teşvikler sağlanacak mıdır? İhracat sürecini kolaylaştırmak adına Bakanlık tarafından herhangi bir çalışma yürütülmekte midir?
Anayasa'nın 167. maddesi uyarınca, devletin piyasalarda fiyat istikrarını sağlaması gerekmektedir. Yeşil fıstık ürününde fiyat dalgalanmalarının önüne geçmek adına fiyat denetimi yapacak bağımsız bir kurul veya düzenleyici mekanizma oluşturulması düşünülmekte midir?
Çiftçilerin gelirini güvence altına alacak bir tarım sigortası sistemi oluşturulması planlanmakta mıdır? Kuraklık, don, zararlılar gibi doğal afetler karşısında fıstık üreticilerine özel bir sigorta fonu oluşturulması için herhangi bir çalışma yapılacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) başta hububat ve bakliyat olmak üzere görev alanına giren ürün piyasalarını yakından takip ederek, piyasa regülasyonuna destek sağlamakta ve gerektiğinde Cumhurbaşkanı Kararı ile hububat ve bakliyat dışındaki diğer tarım ürünleri ile ilgili verilecek görevi yürütmek, afyon ve uyuşturucu maddelere konulan devlet tekelini işletmektir. Hâlihazırda TMO'nun Antep fistığı ürününde müdahale görevi bulunmamaktadır.
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.
Bakanlığımız tarafından üreticilere; e Bitkisel üretim, e Hayvansal üretim, e Kırsal kalkınma, e Su ürünleri üretimi ve e Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.
Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı
Yeni destekleme modeliyle; e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. e Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çifiçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Yeni destekleme modelinde üretim maliyetine göre ürünler kate gorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TL'dir. Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.
Antep fıstığı ürününe 244 TI./da temel destek verilecektir.
Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı olan, planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten tüm çiftçilere ve planlama kapsamı dışındaki diğer ürünleri üreten çiftçilerin tamamına temel destek ödenecektir. Böylece stratejik ürünlerin mazot maliyetinin 9650'si ve gübre maliyetinin 9025'i karşılanacaktır. Planlama kapsamındaki ürünleri havzasında üreten çiftçilere temel desteğe ilave olarak planlı üretim desteği verilerek, mazot maliyetinin 9100"ü ve gübre maliyetinin 7o50'si karşılanacaktır. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize ise gübre maliyetinin kalan 9650'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin "0100'ü desteklenecektir.
Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir: Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave 9650 planlı üretim desteği ödenecektir.
Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.
Üreticilerin tarımsal üretime yönelik kredi/finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla, 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024- 31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9425-9100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Üreticilerimiz temel bitkisel ve temel hayvansal üretim konularında 300.000 TLye kadar sıfır faizli, 300.000 TL'nin üzerindeki kredilerde ise 10 milyon TL'ye kadar "050-9100 aralığında faiz/kar payı destekli kredi/finansman kullanabilmektedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Antep fıstığı ürünü Devlet Destekli Tarım Sigortaları Sisteminde teminat kapsamında olup dolu, firtina, hortum, yangın, deprem, heyelan, taşıt çarpması, sel ve su baskını ve don riski teminat altındadır.
Ülkemizde uygulanmakta olan TARSİM sigorta sisteminde Antep fıstığı ürününe "050-9467 arasında devlet prim desteği sağlanmaktadır.
Lisanslı depoculuk ile ilgili tüm iş ve işlemler 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülmektedir. Bakanlığımızca lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması amacıyla ürünlerini lisanslı depolarda muhafaza eden Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı üretici ve örgütlerine kira, nakliye ve analiz ücreti desteği verilmektedir.
Antep fistığı ürününü lisanslı depolarda muhafaza edenlere Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen kira ücret tarifesinin 9675 i oranında kira desteği sağlanmaktadır.
Bakanlığımızca 81 ilde 2006 yılından bu yana uygulanmakta olan Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında soğuk hava deposu konusuna yönelik yatırımlar çerçevesinde programa alınarak yükümlülüklerini yerine getiren yatırımcılara 9050 hibe desteği verilmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan