Limon ihracatının durdurulması kararına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 146 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ıncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Ğ. TAT
Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı'nın ortak kararıyla, 8 Nisan 2025 tarihinden itibaren limon ihracatının geçici olarak durdurulduğu açıklanmıştır. Alınan bu kararın gerekçesi olarak, başta Mersin,.Adana ve Hatay olmak üzere turunçgil üretiminde önemli yere sahip bölgelerde meydana gelen zirai don olaylarının ardından yaşanan arz daralması ve iç piyasada limon temininde yaşanabilecek problemler gösterilmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (9 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak, söz konusu kararın ani ve ön bilgilendirme yapılmadan alınmış olması, depolardaki limonun 9670'ine sahip olan üretici ve ihracatçıyı hazırlıksız yakalamış, ciddi ekonomik kayıplara neden olmuştur. Tatım sektörü doğası gereği planlama ve öngörülebilirliğe ihtiyaç duyar. İhracatın bir gecede durdurulması, hem ürününü pazara sunmaya hazırlanan çiftçileri hem de uluslararası anlaşmalara göre yükümlülüğü bulunan ihracatçıları zor durumda bırakmıştır.
Bununla birlikte bahsi geçen karar sosyal yaşam ve istihdam üzerinde ciddi etkiler yaratmaktadır. Limon, özellikle Akdeniz bölgesinde binlerce ailenin geçim kaynağını oluşturmakta olup bahçe işçileri, toplayıcılar, ambalaj işçileri, nakliye çalışanları, hal komisyoncuları ve ihracat firmalarında görevli binlerce çalışan, zincirleme biçimde bu süreçten etkilenmektedir.
T.C. Ticaret Bakanlığı'nın HKS (Hal Kayıt Sistemi) verilerine göre şu anda 317.000 ton limon stoku bulunduğu beyan edilmektedir. Ancak sektörde faaliyet gösteren üretici ve ihracatçıların saha gözlemlerine göre, gerçek stok miktarının bu verinin en az 100 ila 150 bin
1:1: 03124205950
© Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kar E-308 Çankaya / ANKARA ton üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Öte yandan, yeni sezon hasadına yaklaşık beş aylık bir süre kalmıştır.
Türkiye'de aylık limon tüketiminin yaklaşık 20 bin ton olduğu göz önüne alındığında, önümüzdeki süreçte 100 bin ton civarında bir iç tüketim olacağı öngörülebilir. Bu hesaba göre, stokta kalan yüz binlerce ton limon, ihracat yapılamazsa piyasada ciddi bir arz fazlasına ve çürümeye yol açacak, bu da doğrudan ürün fiyatlarının çökmesine, üreticinin zararına, iş gücünün kaybına ve zincirleme ekonomik zarara neden olacaktır.
Bu sürecin daha az zararla atlatılması ve sektörün dengeli biçimde regüle edilmesi için bazı çözüm önerileri kamuoyunda sıkça dillendirilmektedir. Bunlar arasında: e Mevcut stokların en fazla yarısı kadarına ihracat izni verilmesi, e Sınırlı, kademeli ve kontrollü ihracat modeliyle piyasanın yumuşak geçişle yönetilmesi, e Gerekirse kısa vadede 1—2 aylık sınırlı ithalat izniyle iç piyasada fiyat artışının önlenmesi, gibi politikalar gündeme getirilmektedir.
Son olarak bu kararın ne kadar süreceği, hangi kriterlere göre tekrar değerlendirmeye alınacağı gibi sorular yanıtsızdır. Tarımsal üretimle geçinen binlerce ailenin gelir kaybı yaşamasının yanı sıra, Türkiye'nin uluslararası pazarlarda güvenilir tedarikçi olarak algısı da bu tür politikalarla zedelenmektedir. Sektör temsilcileri ve üretici örgütleri, alınan kararın gerekçeleri, yöntemi ve etkileri konusunda daha şeffaf ve katılımcı bir süreç işletilmesini talep etmektedir. Kamuoyunun ve özellikle üretici kesimin doğru şekilde bilgilendirilmemesi, tarımsal üretim güvenliği açısından da risk teşkil etmektedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
8 Nisan 2025 tarihli limon ihracat yasağı kararı, hangi veri analizlerine ve hangi resmi raporlara dayandırılmıştır? Bu veriler kamuoyuyla paylaşılmış mıdır?
Kararalınmadan önce limon üreticileri, ihracatçılar, tarım birlikleri ve meslek odalarıyla istişare yapılmış mıdır?
Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA
İhracatın durdurulmasına yönelik geçiş süreci veya önceden uyarı sistemi neden işletilmemiştir? Üretici ve ihracatçılara bu kararın bildirilmesi için ne kadar süre tanınmıştır?
Limon ihracat yasağı süresince iç piyasada fiyatlar nasıl seyretmiştir? İç piyasa arzı ve fiyat dengesiyle ilgili Bakanlığınızın yürüttüğü bir izleme mekanizması mevcut mudur?
Don olaylarından etkilenen limon üreticileri için herhangi bir zarar tespit çalışması yapılmış mıdır? Yapıldıysa bu üreticilerin desteklenmesi için nasıl bir planlama yapılmaktadır?
Bu kararın Türkiye'nin ihracat anlaşmaları kapsamında yaratabileceği olası güven ve prestij kayıpları Bakanlığınızca değerlendirilmiş midir? Bu konudaki uluslararası risk yönetimi nedir?
Limon ihracatı yasağının kaldırılması için hangi kriterler esas alınacaktır? Yasak hangi süreyle sınırlı tutulmuştur?
İhracat yasağı nedeniyle ürünleri ellerinde kalan üreticiler için alım garantisi, destekleme primi, TMO müdahalesi ya da özel kredi destekleri gibi mekanizmaların devreye alınması planlanmakta mıdır?
Limon ihracatının durdurulması kararı sonrası, limon işleme, paketleme ve taşıma zincirlerinde çalışan işçilerin işten çıkarıldığına veya ücret alamadığına dair Bakanlığınıza ulaşan bilgiler var mıdır?
Sezonluk tarım işçileri ile limon üretim bölgelerinde çalışan gündelik emekçilerin gelir kayıpları hesaplanmış mıdır? Bu kesimlere yönelik bir sosyal destek mekanizması öngörülmekte midir?
İhracat yasakları nedeniyle istihdam kaybı yaşayan limon sektöründeki işletmelere, istihdamı koruyucu teşvik ya da destek verilmesi planlanmakta mıdır?
Limon üretiminden geçimini sağlayan ailelerin sosyal yardım sistemine başvuru sayılarında artış gözlemlenmiş midir? Bu durumun izlenmesine dair bir sosyal etki değerlendirme süreci başlatılmış mıdır?
Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bakanlığımızca, stratejik ürünlerde yurt içi ve yurt dışı gelişmelerin izlenmesi, üretim ve fiyat dalgalanmalarının takibi, tarımsal piyasalarda manipülasyonların önlenmesi, krizlere karşı hazırlıklı olma ve anında müdahale mekanizmalarının geliştirilmesi amacıyla kapsamlı analizler yapılmakta, gerekli tedbir önerileri geliştirilmektedir. Bu doğrultuda, ihtiyaç duyulan önlemler ivedilikle hayata geçirilmektedir.
Bu çerçevede, belirlenen stratejik ürünler Bakanlığımızın ilgili birimlerinden alınan verilerle sürekli izlenmekte; yurt içi ve yurt dışındaki gelişmeler günlük olarak takip edilmektedir. Normal akıştan sapma tespit edilmesi durumunda gerekli yönlendirmeler yapılmaktadır.
Diğer taraftan, ülke genelinde yeterli ve güvenilir gıdaya fiziksel, sosyal ve ekonomik erişimin sürekli olarak sağlanması amacıyla zaman zaman uygulanan dış ticaret tedbirlerinde (örneğin, stratejik ürünlerde ihracat kısıtları, ithalat vergi düzenlemeleri ve tarife kontenjanı uygulamaları) Bakanlığımızın görüşleri talep edilmesi halinde Ticaret Bakanlığı ile paylaşılmakta olup anılan iş ve işlemler Ticaret Bakanlığınca yürütülmektedir.
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9067 oranında devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; "5 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 905 oranında "peşin ödeme indirimi", 9010 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize "05 oranında "genç çiftçi indirimi" ve 905 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9010 ila "015 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 9010 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9625 ile 9035'i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
Bakanlığımız Kırsal Kalkınma Yatırımları kapsamında sisleme makinesi, ısıtma sistemleri, don pervanesi, sulama sistemleri gibi don ve doluyu önleme ile gölgelemeye yönelik file ve/veya plastik/polimer örtü ile çiftçi bilgilendirme sistemlerine (zirai don, aşırı yağış, dolu vb.) ilişkin projelere 9050 hibe oranında destek verilmektedir.
Bakanlığımız zarar gören üreticilerimizin zararlarının telafi edilmesi, üretimde devamlılığın ve gıda güvenliğinin sağlanması amacıyla çalışmalarına devam etmektedir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren 9025 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar "020 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Ayrıca, TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.
İbrahim YUMAKLIBakan