6 Şubat 2023 tarihli depremlerde yıkılan binalarla ilgili yürütülen davaların akıbetine ilişkin

İLİŞKİN SORULAR VE CEVABI

SORULAR

1) 6 Şubat depremlerinde yıkılan binalara ilişkin olarak kaç müteahhit, şantiye şefi, yapı denetim yetkilisi ve kamu görevlisi hakkında soruşturma açılmıştır? Şu ana kadar kaç kişi hakkında iddianame düzenlenmiştir?

2) Alya Uçar Apartmanı'nın yıkılmasıyla ilgili olarak asli kusurlu olduğu tespit edilen yapı denetim firması yetkililerinin iddianamede yer almamasının sebebi nedir? Bu konuda ek soruşturma başlatılması düşünülmekte midir?

3) Deprem bölgelerinde binaların ruhsat ve denetim süreçlerinde yaşanan eksikliklerin tespit edilmesi ve gelecekte benzer felaketlerin önlenmesi adına bakanlığınızca hangi önlemler alınmıştır? 4) 6 Şubat depremleri sonrası yıkılan binaların denetiminde ihmali olan kamu görevlileri hakkında yürütülen soruşturmaların son durumu nedir?

5) Gelecekte benzer felaketlerin yaşanmaması için yapı denetim sisteminde reform yapılması planlanmakta mıdır? Özellikle yapı ruhsatı veren belediyelerin ve denetim firmalarının sorumluluklarının artırılmasına yönelik bir çalışma var mıdır?

6) Deprem sonrası ayakta kalan ve ağır hasar almayan yapıların belirlenmesi için bağımsız bir denetim mekanizması oluşturulması düşünülmekte midir?

7) Deprem riski taşıyan bölgelerde, mevcut yapıların depreme dayanıklılığını artırmak için bakanlığınız tarafından yeni teşvik, destek veya zorunlu denetim mekanizmaları getirilmesi planlanmakta mıdır?

CEVAP

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8 inci maddesi kapsamında nâzım ve uygulama imar plânlarını hazırlayıp onaylamak, 21 inci maddesi kapsamında yapı ruhsatı düzenlemek ve 30 uncu maddesi kapsamında yapı tamamen bittiği takdirde tamamının ve kısmen kullanılması mümkün olan kısımları tamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi için yapı kullanma izni düzenlemek, anılan Kanun ve ilgili mevzuatı kapsamında diğer (uygulamaları yürütmek belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde belediyelerin, bu alanlar dışında ise Valiliklerin görevidir.

Kanunun 28 inci maddesinde ise bu Kanun kapsamındaki mimarlık, mühendislik ve planlama Hizmetine ilişkin harita, plan, etüt, proje ve eklerinin düzenlenmesi ve bunların yerine getirilmesinin Uzmanlık alanlarına uygun meslek mensuplarına yaptırılmasının zorunlu olduğu, yapı müteahhidi ve Şantiye şefinin; yapıyı, tesisatı ve malzemeleriyle birlikte bu Kanuna, ilgili diğer mevzuata, uygulama imar planına, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere, standartlara ve teknik şartnamelere uygun olarak inşa etmekle, fenni mesullerin ise (Oyapının uygun olarak inşa edilmesini denetlemekle görevli olduğu hüküm altına alınmıştır. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanuna tabi olmayan yapıların inşasında yapı denetimi görevinin İmar Kanunu uyarınca mimar-mühendis unvanlı fenni mesullerce üstlenilmesi, 4708 sayılı Kanuna tabi yapılarda ise aynı Kanun kapsamında kalan yapı denetim firmaları ve bünyelerindeki denetçi mimar-mühendislerce üstlenilmesi gerekmektedir.

Yapı kullanma izin belgesi düzenlenmesi işlemlerine ilişkin olarak Kanunun "Yapı Kullanma İzni" Başlıklı 30 uncu maddesinde, mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanılmasında fen bakımından mahzur görülmediğinin tespitinin gerektiği;

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 64'üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, mal sahibinin Müracaatı üzerine ruhsat vermeye yetkili idarenin, yapının ruhsat ve eklerine, fen ve sağlık kurallarına uygun olarak tamamlanıp tamamlanmadığını belirleyeceği; 12'nci fıkrasında ise yapının ruhsat ve eki Projelerine uygun olarak yasal süresi içinde tamamlandığının ilgili idare tarafından fenni mesuller ve yapı Sahibi ile birlikte belgelenmiş olması gerektiği hüküm altına alınmış olup; bu kapsamda yapı kullanma izin belgesi idaresince düzenlenmekte; yapının ruhsata bağlanması ve iskân alma sürecinde uyulması gereken ilke ve esasları belirlemek suretiyle düzenleyici rolü bulunan Bakanlığımızın, yapı kullanma izin belgesi düzenlenmesi işlemlerinde bir dâhili bulunmamaktadır.

3194 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı kapsamında, ilgili idareler yapı ruhsatı düzenlenerek inşasına izin verilen yapıların denetimlerini yaparak ruhsata uygun olarak inşasını sağlamakla yükümlüdür. Bu denetim görevi belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde belediyelerin, bu alanlar dışında ise Valiliklerin görevi olup ilgili idarelerce bu amaçla, belirli dönemlerde ruhsat düzenlenen yapıların, ruhsatın yasal süresi bakımından ve mevzuata, imar planına, projelere uygunluk bakımından kontrollerinin yapılması gerekmektedir.

İlgili idareler yapı ruhsatı düzenlenerek inşasına izin verilen yapıların denetimlerini yapmakla yükümlüdürler. Bu amaçla belirli dönemlerde ruhsat düzenlenen yapıların; ruhsatın yasal süresi bakımından ve mevzuata, imar planına, projelere uygunluk bakımından kontrollerinin yapılması gerekmektedir. Yapının denetim sorumlularının ve diğer teknik görevliler ile yapı sahibi ve müteahhidin sorumlulukları ilgili idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır. İlgili yerel idarelerin hizmet kusuru var ise bunu denetleme yetkisi 5393 sayılı Belediye Kanunu ve | nolu Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Dokuzuncu Bölümü hükümleri uyarınca İçişleri Bakanlığı uhdesindedir.

Ayrıca; deprem sebebiyle Bakanlığımızca 12.05.2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1 inci maddesi ile Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 5 inci maddesine otuzuncu fıkra hükümleri eklenmiştir.

Diğer taraftan, 13/8/2001 tarihinden itibaren 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun 19 pilot ilde uygulamaya konulmuştur. Kanunun uygulaması 1/1/2011 tarihinden itibaren ise 81 il geneline yayılmıştır.

2001 yılı öncesinde yapılar dörtlü TUS (Teknik Uygulama Sorumluluğu) da denilen fenni mesullük sistemiyle denetlenmekteydi. 2001 yılında yapılan değişiklikle bu yapıların şahıslar eliyle değil Bakanlığımızdan izin belgesi almış yapı denetimi faaliyeti dışında başkaca bir ticari faaliyette bulunamayan ve bünyesinde en az beş yıllık mesleki deneyime sahip denetçi mimar ve mühendisleri barındıran kurumsal firmalarca denetlenmesi sağlanmıştır.

Yapı denetim kuruluşlarının görev ve sorumlulukları 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 2 nci maddesi ile Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinin 5 inci maddesi hükümleri başta olmak üzere ilgili mevzuatta açıklanmış olup, yapı denetim kuruluşları söz konusu görev ve sorumluluklarını eksiksiz yerine getirmekle yükümlüdür.

Buna göre yapı denetim kuruluşları, proje müelliflerince hazırlanan uygulama projelerinin ve hesaplarının, mühendislik ve mimarlık proje düzenleme esaslarına, imar planına, imar yönetmeliklerine ve diğer mevzuata, şartname ve standartlara göre kontrol ederek uygunluk görüşü vermek ve inşa aşamasının da ruhsat ve eki onaylı projeler ile mevzuata ve standartlara uygun olarak denetlenmesinden sorumludur. Bu kapsamda; yapı denetim sisteminin fenni mesullük sistemine göre denetimde iyileşme getirdiği yadsınamaz bir gerçektir.

30 Ocak 2024 tarihinde Bakanlığımızca (Yapı İşleri Genel Müdürlüğü) yapı denetim sektöründe yaşanan sorunların ve bunlara ilişkin çözüm önerilerinin dile getirildiği yapı denetim sektörünün paydaşları olan yapı denetim kuruluşları, müteahhit dernek ve federasyonları, hazır beton birliği, prefabrik birliği, meslek odaları, il müdürlüklerimiz ve ilgili idarelerin temsilcilerinin katılımı ile bir çalıştay düzenlenmiş, söz konusu çalıştayda ortaya konulan çözüm önerileri ve son depremlerin ortaya koyduğu sonuçlar da göz önünde bulundurulmuş ve son düzenleme 5/12/2024 tarihli ve 7534 sayılı Kanun ile yapılmıştır. Söz konusu Kanun değişikliği ile yapı denetim süreçlerinin iyileştirilmesi amaçlanmış ve uygulamada oluşabilecek aksaklıkların önlenmesi için yeni idari yaptırımlar düzenlenmiştir.

Bakanlığımızca yapı denetim faaliyetlerinin gereklerine uygun ve sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesi ve sistemin etkin bir şekilde ifa edilebilmesine yönelik çalışmalara ara verilmeksizin devam edilmektedir.

Ayrıca; 6 Şubat 2023 tarihli depremlerin etkilemiş olduğu 11 ilimizde bugüne kadar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerimizce 3745 adet şantiye denetimi yapılmış, söz konusu denetimler sonucunda; denetim sorumluluğunu 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunda yer alan hükümlere göre yerine getirmediği anlaşılan yapı denetim kuruluşları hakkında 210 adet "1 yıl süre ile yeni iş almaktan men" cezası ve 411 adet idari para cezası olmak üzere toplamda 621 adet idari müeyyide tesis edilmiş, ayrıca yapı denetim kuruluşlarına söz konusu cezaların verilmesine sebebiyet veren denetçi mimar ve denetçi mühendisler ile diğer teknik personel hakkında gerekli idari işlemler tesis edilmiştir. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun'un 9 uncu maddesi uyarınca da yeni iş almaktan men cezasına ilişkin fiilde kabahati bulunan yaklaşık 1511 sorumlu (yapı denetim kuruluş yetkilisi, denetçi, yardımcı kontrol elemanı, müteahhit, şantiye şefi, proje müellifi) hakkında suç duyurusunda bulunulmuştur.