Yaş çay alım fiyatlarına ilişkin
Kaynak göster
Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi), 14 Mayıs 2025 tarihinde 7/28270 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 112 gün sonra, 3 Eylül 2025).
Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi, İstanbul). “Yaş çay alım fiyatlarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/28270, 14 Mayıs 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-28270-yas-cay-alim-fiyatlarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/85d7b5de-6411-4422-a0e7-0196d2d9a9c4
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 112 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımı T.C. Tarım ve Orman Bakanı Sn. İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüğünün 96'ncı maddeleri gereğince saygılarımla talep ederim.
Türkiye'de Rize,Artvin, Trabzon ve Giresun başta olmak üzere Doğu Karadeniz Bölgesinde geçimini çay tarımı ile sağlayan yüzbinlerce üretici bulunmaktadır. Bölge ekonomisine ve geçimini çay ile sağlayan üretici için mayıs ayında açıklanan yaş çay alım fiyatları büyük önem taşımaktadır. Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı sosyal medya hesabından yaptığı duyuruda, "2024 yılında yaş çay rekoltesi 1 milyon 430 bin ton olarak gerçekleşmiştir. ÇAYKUR 2024 yılında 49 yaş çay fabrikasında 783 bin ton yaş çay almış olup, bu yıl da ortalama aynı miktarda alım yapmayı hedeflemekte olduklarını ve 2024 yılında 19 olan yaş çay bedeli 2025 yılı için 25,44 TL olarak belirlediklerini açıklamıştır. Ancak Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı tarafından açıklanan yaş çay alım fiyatları beklentilerin çok altında kalmıştır. Açıklanan kilogram başı fiyat, son bir yılda gübre, işçilik, mazot ve diğer tarımsal girdi maliyetlerinde yaşanan yüksek artışlar dikkate alındığında üreticiyi zarara uğratmaktadır. Karadeniz Bölgesi'nde ortalama 1 milyon insan çay tarımıyla geçimini sağlıyor. Dünden bugüne çay üreticilerinin, yıllardır fiyat belirleme konusunda yaşadıkları sıkıntılar, geçmişte olduğu gibi bugün de ekonomik ve sosyal açıdan ciddi bir krizin içinde olduklarını göstermektedir. Çay üretiminin yalnızca üreticileri değil bölgedeki işçilerden kadınlara, mevsimlik işçilerden, esnafa kadar geniş bir kesimi etkilemektedir. İstikrarlı ve güven veren tarım politikalarının eksikliği üreticiyi zor durumda bıraktığı gibi üreticinin çay tarım üretiminden uzaklaşmasına neden olacaktır. Üreticiye yeterli refahı sağlamayan, maliyetin altında kalan fiyat politikaları ciddi ekonomik ve sosyal sorunlara yol açacaktır.
Bu bağlamda;
SORULAR
2025 yılı yaş çay alım fiyatları üretici maliyetlerini karşılamadığı açık şekilde görüldüğü halde alım fiyatları hangi kriterlere göre belirlenmiştir?
Enflasyonda yaşanan artış nedeniyle girdi maliyetleri katlanarak artarken yaş çay alım fiyatında bu artışın görülmemesinin gerekçesi nedir?
2025 yılı için belirlenen yaş çay alım fiyatları beklentilerin çok altında kalması nedeniyle üreticinin zararını karşılamak adına Bakanlığınız bir destekleme programı planlamakta mıdır?
2025 yılı için belirlenen yaş çay alım fiyatı beklentinin çok altında kalması nedeniyle Karadeniz Bölgesi'nde bundan sonraki yıllar için çay üretiminde yaşanabilecek düşüşe karşı
Bakanlığınızın planladığı herhangi bir eylem planı var mıdır?
Bakanlığınızın yaşanan mağduriyeti gidermek adına açıklanan fiyatın yeniden gözden geçirilmesi veya revize edilmesine yönelik bir çalışması var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesini sağlamak amaçlarıyla, üreticilerimize tarımsal desteklemeler verilmekte, hibe programları uygulanmakta ve projeler yürütülmektedir.
Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.
Bakanlığımız tarafından üreticilere;
"e Bitkisel üretim, e Hayvansal üretim, " Kırsal kalkınma, e Su ürünleri üretimi ve e Tarımsal araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) olmak üzere 5 ana başlık altında tarımsal destekler verilmektedir.
Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gtuplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, ülke ihtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir.
Yeni destekleme modeliyle;
" Bitkisel üretim destekleri ilk defa 3 yıllık olarak ve üretim döneminden önce açıklanmıştır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
" Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, daha yönlendirici, etkin ve öngörülebilir hâle getirilmiştir. e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamu kuruluşları tarafından ıslah edilen milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır.
" Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir.
" Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Yeni destekleme modelinde üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2025 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 244 TL'dir.
Bu kapsamda çay üreticilerine 2025 üretim yılında dekara 366 TL temel destek ödemesi yapılacaktır. Ayrıca üretimi geliştirme desteği kapsamında organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.
5285 sayılı Kaliteli Çay Yaprağı Temini Amacıyla Budamaya Tabi Tutulan Çaylıklar Nedeniyle Üreticilerin Uğradığı Gelir Kaybının Tazminine Dair Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında kaliteli çay yaprağı temini amacıyla gençleştirme budamasına tabi tutulan çaylıklara "Çay Budama Tazminatı Desteği" ödemesi yapılmaktadır.
Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR), ülke tarım politikalarına uygun olarak çay tarımına katkı sağlayan, serbest piyasa şartlarında her türlü çay ürününü üreten ve pazarlayan, piyasada dengeleyici rol üstlenen iktisadi devlet teşekkülüdür.
ÇAYKUR, yaş çay alım fiyatını genel yatırım ve finansman programındaki ilkeler çerçevesinde üretim maliyetleri dikkate alınarak üreticisini mağdur etmeyecek şekilde belirlemektedir.
2025 yılı yaş çay alım fiyatı tüm parametreler dikkate alınarak 25,44 TI./kg olarak açıklanmıştır.
İbrahim YUMAKLIBakan