Yaş çay alım fiyatlarına ilişkin
Kaynak göster
Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi), 13 Mayıs 2026 tarihinde 7/44602 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 106 gün sonra, 27 Ağustos 2026).
Doğan Bekin (Yeniden Refah Partisi, İstanbul). “Yaş çay alım fiyatlarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/44602, 13 Mayıs 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-44602-yas-cay-alim-fiyatlarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/fce9737d-656e-4f2d-bccf-019e26c440fc
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 106 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 98 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın T.C. Tarım ve Orman Bakanı Sn. İbrahim YUMAKTI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98. ve Türkiye Büyük Millet Meclisi içtüzüğünün 96'ncı maddeleri gereğince saygılarımla talep ederim.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2026 yılı yaş çay alım fiyatına ilişkin yapılan açıklamada, 2025 yılında yaş çay rekoltesi 1 milyon 340 bin ton olarak gerçekleşmiş olup 2025 yılında 49 yaş çay fabrikasında 823 bin ton yaş çay alımı yapıldığı belirtilmiştir. 2026 yıllında da ortalama aym miktarda alım yapmasının hedeflendiği ve 2025 yılında 25.44 TL olan yaş çay alım bedelinin 2026 yılı için 35 TL olarak belirlendiği kamuoyu ile paylaşılmıştır. Doğu Karadeniz ekonomisinin can damarı, bölgenin önemli geçim kaynağı olan çayın 2026 yılı alım fiyatının destekleme primiyle birlikte en az 45 TL olarak belirlenmesini üreticilerimiz beklerken açıklanan fiyat maalesef geçen yıllarda olduğu gibi bu yılda çay üreticilerimizde hayal kırıklığına neden olmuştur. Tarımsal üretimde mazot, gübre ve işçilik gibi girdi maliyetleri oldukça yüksek olup bu masraflar hemen her ay artış göstermektedir. Tarımda girdi maliyetleri yıllık % 43 artmışken 2026 yılı için açıklanan yaş çay alım bedeli geçen yıla göre % 37.6 artırılmıştır. Bu nedenle çay üreticisi de girdi maliyetlerindeki artış oranını oran dikkate alarak alım fiyatının belirlenmesini beklemektedir. Son yıllarda çay bahçelerinin bölünmesiyle kişi başına düşen çay geliri azalmış olmasına rağmen halen Doğu Karadeniz Bölgesinin en önemli
gelir kaynağının başında çay geliri gelmektedir. Bu nedenle çay üretimi ile ilgili alınacak kararlar ve atılacak adımlar oldukça önem arz etmektedir. Çay üretiminde belirsizlikler ortadan kaldırılmalı, açıklanan yaş çay alım fiyatı revize edilmeli ve yaş çay alımı yapan işletmelerin taban fiyatın altında alım yapmaması için üreticimiz mutlaka korunmalıdır. Bu hususta da çay taban fiyatının altında alımı engelleyecek yasal düzenlemenin de bir an evvel yapılması gerekmektedir. Çay üreticilerimizin 45 TL'nin altında çay fiyatını kabul etmeyeceğini, üreticinin zarar edeceği ve ilerleyen yıllarda bu üretim dalından çıkmaların yaşanabileceği unutulmamalıdır.
Bu bağlamda;
SORULAR
ÇAYKUR'un çay alımlarında kota ve kontenjan uygulaması nedeniyle çaylarını düşük fiyata özel sektör firmalarına satmak zorunda kalan üreticilerimizin mağduriyetlerini giderecek, emeklerinin karşılığını almalarını sağlayacak bir çalışmanız var mıdır?
ÇAYKUR fabrikalarında kapasite artırımına yönelik bir çalışmanız var mıdır? Varsa bu çalışmalar nelerdir?
Çay üreticilerimize çay alımı için verilen randevularda yığılma yaşanmış mıdır? Yığılma yaşanmış ise bu durumu yönetemeyenler ile ilgili bir işlem başlatılmış mıdır?
Çay üreticilerimize çay alımı için kullanılan randevu sistemini geliştirecek, değiştirecek veya daha etkin yönetimini sağlayacak bir sistem geliştirmeyi düşünmekte misiniz?
Açıklanan çay alım fiyatının altında bir alımın özel sektör tarafından yapılmaması için Bakanlığınızca yürütülen bir çalışma var mıdır?
Çay üreticilerimizin en azından maliyetlerini biraz daha düşürmek adına üretilen çayların ÇAYKUR ile üretici arasında yapılacak sözleşmeli üretim modeli ile üretilmesi, ÇAYKUR tarafından hasat edilmesi ve fabrikalara taşınması gibi farklı üretim modellerinin geliştirilmesine yönelik çalışmanız var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
ÇAYKUR, ülke tarım politikalarına uygun olarak çay tarımına katkı sağlayan, serbest piyasa şartlarında her türlü çay ürününü üreten ve pazarlayan, piyasada dengeleyici rol üstlenen kamu iktisadi teşekkülüdür.
Bu kapsamda ÇAYKUR; çay tarımını geliştirmek ve çay sektörünü regüle etmek amacıyla önemli görevler üstlenmektedir.
ÇAYKUR ile üreticiler arasında sözleşme bulunmaktadır. Bununla birlikte üreticiler ÇAYKUR'a veya özel sektöre ürünlerini satmakta serbesttir. 2025 yılında hasat edilen yaş çayın %6l'ini ÇAYKUR, %39'unu özel sektör satın almıştır. Son yıllarda yapılan kapasite artışları ile birlikte ÇAYKUR'un günlük çay işleme kapasitesi 9.250 tona çıkarılmıştır. Yapılmakta olan modernizasyon çalışmaları ile kapasite artırım çalışmaları devam etmektedir. Özel sektörün kapasitesi ise 10.000 tonun üzerindedir.
Özel sektörün açıklanan yaş çay alım fiyatının altında alım yapmasını önlemek ve üreticilerin alın terini korumak amacıyla ÇAYKUR yaptığı yatırımlarla kapasitesini arttırmıştır. Yapılan bu yatırımların olumlu etkisi son yıllarda görülmektedir. Örneğin 2025 yılında, özel sektör firmalarının yaş çay alım fiyatını düşürmesi ve ödeme vadesini uzatması nedeniyle, üreticilerimiz yoğun olarak ÇAYKUR'a yönelmiştir. ÇAYKUR'un aldığı yerinde ve hızlı tedbirlerle çay fabrikalarının kapasitelerinin üzerinde üretim yapmaları sağlanmış, oluşan izdiham önlenmiş, üreticilerimizin mağdur olmasına izin verilmemiştir.
Randevulu alım sistemi yaş çay alımlarında uzun yıllar elde edilen tecrübeler sonucunda geliştirilen ve genel kabul gören üretici isteklerini karşılamaya yönelik bir uygulamadır. Bu sistem günlük çay işleme kapasitesinin çok üzerine çıktığı durumlarda geçici olarak uygulanan dinamik bir sistem olup üretici taleplerine göre gerekli değerlendirmeler yapılarak güncellenmektedir.
ÇAYKUR, tüm imkânlarını zorlayarak üreticilerden daha fazla ve eşit miktarlarda programlı yaş çay alımı yapabilmek için yaş çay alımlarında kota uygulamaktadır. Kota uygulamasında tüm üreticiler, çaylık alanları nispetinde belirlenen kota miktarı doğrultusunda eşit miktarda çay satabilmektedir. ÇAYKUR üretici lehine yüksek miktarda kota belirlemektedir. 2025 yılında dekara 2.000 kg kota uygulanmıştır. Üreticilerimiz ÇAYKUR'a kotanın çok altında dekar başına ortalama 1.174 kg yaş çay satmıştır. 2026 yaş çay alım kampanyasında da 1. sürgün ve 2. sürgün dönemi için ayrı ayrı üreticilere dekara 700 kg kota uygulanmaktadır. 2026 yılı yaş çay alım fiyatları tüm parametreler dikkate alınarak 35 TL/kg olarak açıklanmıştır. 8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Yeni destekleme modelinde üretim maliyetine göre ürünler kategorilere ayrılmış ve her kategori için destek katsayısı belirlenmiştir. 2026 üretim yılı için destek katsayı değeri dekara 310 TL'dir. Bu kapsamda çay üreticilerine 2026 üretim yılında dekara 465 TL temel destek ödemesi yapılacaktır. Ayrıca üretimi geliştirme desteği kapsamında organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.
5285 sayılı Kaliteli Çay Yaprağı Temini Amacıyla Budamaya Tabi Tutulan Çaylıklar Nedeniyle Üreticilerin Uğradığı Gelir Kaybının Tazminine Dair Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında kaliteli çay yaprağı temini amacıyla gençleştirme budamasına tabi tutulan çaylıklara "Çay Budama Tazminatı Desteği" ödemesi yapılmaktadır.
Bununla birlikte, 2026 üretim yılı için belirlenen destek katsayı değeri olan dekara 310 TL'nin mazot ve gübre fiyatlarındaki artışa bağlı olarak güncelleme çalışmaları devam etmektedir. Akaryakıt fiyatlarındaki küresel dalgalanmaların üretici maliyetlerine yansımasını azaltmak amacıyla 12.08.2026 tarihli ve 11606 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile motorinde ÖTV tutarı 13-31 Ağustos 2026 tarihleri arasında uygulanmayacak şekilde (0 TL/litre) düzenlenmiş olup devam eden süreçte ise kademeli bir geçiş takvimi belirlenmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan