Sahte ürün ticaretiyle mücadeleye ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 82 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96 ve 99'uncu maddelerine uygun olarak, Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanı Ömer BOLAT tarafından yazılı olarak yanıtlanması için gereğinin yapılmasını arz ederim.
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ile Avrupa Birliği Fikri Mülkiyet Ofisi'nin (EUIPO) 2025 yılında yayımladığı "Küresel Ticarette Sahtecilik" raporunda, Türkiye'nin küresel sahte ürün ticaretinde endişe verici bir konuma geldiği belirtilmektedir. Rapor, Türkiye'nin sahte ürün ihracatına en yatkın ülkeler arasında Çin'in ardından ikinci sırada yer aldığını ortaya koymaktadır. AB'ye gönderilen sahte ürünlerin yüzde 22'si Türkiye'den gitmektedir.
Bu durum, ülke ekonomisi ve itibarı açısından ciddi bir sorun teşkil ederken, raporda altı çizilen bir başka endişe verici boyut ise sağlık ve güvenlik riski taşıyan ürünlerin sahteciliğidir. İlaç, "takviye sağlık ürünleri" ve gıda sahteciliği, doğrudan halk sağlığını tehdit eden önemli bir sorundur. Özellikle sahte ilaçların piyasada bulunması, hastaların hayatını tehlikeye atan, telafisi imkânsız sonuçlara yol açabilecek bir risktir. Giyim ve ayakkabı gibi ürünlerin yanı sıra, doğrudan insan sağlığını etkileyen ilaç, kozmetik ve gıda gibi ürünlerde sahteciliğin yaygınlaştığı anlaşılmaktadır. Sahte ürün üreticilerinin, dijital platformları, reklamları ve intenet sitelerini kullanarak tüketicilere hızla ulaşabildiği ve bu durumun hem ülke ekonomisine hem de tüketici haklarına ciddi zararlar verdiği açıktır. Bu tablo, sahte ürün ticaretiyle mücadelenin ne kadar kritik olduğunu ve mevcut denetim ve yaptırım mekanizmalarının yeterliliğini sorgulamayı gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda;
SORULAR
Bakanlığınız, OECD ve EUIPO'nun Türkiye'yi sahte ürün ihracatında dünyada ikinci sıraya koyan raporundan haberdar mıdır? Bakanlığınızın kendi verilerinde, sahte ilaçların ve diğer sağlık riski taşıyan ürünlerin (kozmetik, takviye ürün, gıda vb.) payı nedir?
Türkiye'nin sahte ürün, özellikle de sahte ilaç üretim ve ticaretinde bu denli üst sıralarda yer almasının temel nedenleri Bakanlığınızca analiz edilmiş midir?
Prof. Dr. Kayıhan PALA
Doğrudan halk sağlığını tehdit eden sahte ilaçların üretim, depolama ve dağıtım zincirlerinin çökertilmesine yönelik Sağlık Bakanlığı ile koordineli olarak ne tür özel denetimler ve operasyonlar yapılmaktadır? Bu konuda 2020, 2021, 2022, 2023, 2024 ve 2025 yıllarında ne kadar sahte ilaç ele geçirilmiştir?
Sahte ilaçların ve sağlık riski taşıyan diğer sahte ürünlerin özellikle internet siteleri, sosyal medya platformları ve çevrimiçi pazar yerleri üzerinden satışının engellenmesine yönelik Bakanlığınızın yürüttüğü çalışmalar var mıdır?
Gümrüklerde sahte ilaçların ve diğer riskli ürünlerin ülkeye girişinin ve ülkeden çıkışının engellenmesi adına ne gibi özel teknolojik (ilaç takip sistemleri vb.) ve idari tedbirler alınmaktadır? Bu konudaki denetimlerin etkinliği ne düzeydedir?
Vatandaşları sahte ilaç ve gıda takviyelerinin tehlikeleri konusunda bilinçlendirmek ve orijinal ürünleri sahtelerinden ayırt etmelerine yardımcı olmak için ne tür bilgilendirme kampanyaları ve kamu spotları düzenlenmektedir? Tüketicilerin güvenilir olmayan kaynaklardan ilaç ve gıda takviyesi temin etmesini önlemeye yönelik ne gibi çalışmalar yapılmaktadır?
Mevcut yasal düzenlemeler ve cezai yaptırımlar, sahte ilaç ticareti gibi halk sağlığını doğrudan tehdit eden bir suçla mücadelede yeterince caydırıcı mıdır? Bu suçlara yönelik cezaların artırılması gündemde midir?
Sahte ilaç ticaretinin küresel bir sorun olduğu göz önüne alındığında, bu konuda ilaçların üretildiği veya transit geçtiği ülkelerle ve Dünya Sağlık Örgütü gibi uluslararası kuruluşlarla ne tür iş birlikleri yapılmaktadır?
Bakanlığınız, sahte ürünlerle mücadelenin genelinde ve özellikle sahte ilaçlarla mücadele özelinde önümüzdeki dönem için hangi somut hedefleri belirlemiştir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgi (o : 13.06.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1643995 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Bursa Milletvekili Sayın Kayıhan PALA tarafından verilen 7129032 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan
TİCARET BAKANLIĞI
Bursa Milletvekili Sayın Kayıhan PALA'ya Ait 7/29032 Sayılı Yazılı Soru Önergesine
İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 9) 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerine göre, ilaçlar ve diğer beşeri tıbbi ürünlerle, tıbbi cihazlar ve kozmetik ürünler gibi ürünlerin denetim yetkisi, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna (TİTCK) verilmiştir. Benzer şekilde, gıdalar ve takviye edici gıdaların üretimi ve pazarlanmasına ilişkin hususlar, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve bu kanuna dayanarak hazırlanan diğer alt mevzuat hükümleri uyarınca Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından düzenlenmektedir. Bu bağlamda ilaçlar ve takviye edici gıdaların üretimi ve pazarlanması ile ilgili süreçler Bakanlığımız yetkisinde bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu ile 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun kapsamında, ilaçların internet veya diğer herhangi bir elektronik ortamda satışı açıkça yasaklanmıştır. Bu doğrultuda, TİTCK tarafından yürütülen denetim faaliyetleri kapsamında, internet üzerinden ilaç satışının tespiti hâlinde, ilgili içeriğe erişimin engellenmesine karar verilmektedir. Ayrıca, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca hukuka aykırı içerikten haberdar olan elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların bu içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırarak hukuka aykırı hususu, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Sahte ürünlere ilişkin olarak; belirli bir marka veya tasarım hakkının ihlali 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca suç olarak nitelendirilmiş olup, ürünlerin taklit olup olmadığına dair karar verilmesi yetkisinin görevli mahkemelerde olduğu anılan Kanunda belirtilmiştir.
Bununla birlikte, sahte ürünlere karşı tüketicilerin korunması amacıyla elektronik ticarete konu ürünlerin reklam ve tanıtımları Reklam Kurulu aracılığıyla incelemekte, tespit edilen aykırılıklara reklamların durdurulması, erişimin engellenmesi ve idari para cezası yaptırımları uygulanmaktadır. Bununla birlikte, tüketicilere yönelik takviye edici gıdalar konusunda (o hazırlanan (bilgilendirici (Oorapor (Bakanlığımızın intenet © sitesinde (https://ticaret.gov.tr/duyurular/2023-takviye-edici-gida-reklamlari-raporu) yayınlanmıştır.
Öte yandan, 7 Mayıs 2025 tarihinde "Mapping Global Trade in Fakes 2025" başlığı ile yayınlanan mezkur raporda; ülkemizin daha önce, kaynak ülke listesinde daha üst sıralarda yer aldığı ancak son verilere göre, 2020 yılına kıyasla 2021 yılında durdurulan sahte eşyanın toplam kıymeti bakımından ülkemizin payında bir düşüş olduğu; Türkiye'nin durdurulan sahte eşyanın kaynak ülke listesinde öne çıkmasının, bir ölçüde stratejik coğrafi konumuna ve modem lojistik altyapısına atfedilebileceği belirtilmiştir. Ülkemizde; 2023 yılında Türk gümrük idarelerince fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal ettiğine ilişkin şüphe bulunması üzerine durdurulan eşyanın yaklaşık 90 43*ünü ilaçlar, vücut bakım malzemeleri (parfümler, kozmetikler ve diğer), gıda maddeleri ve alkollü ve diğer içecekler i ürün grupları oluşturmaktadır.
İlaçların serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması halinde; "Sağlık Bakanlığınca Denetlenen Bazı Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/20)" kapsamında Ek-1/A'da yer alan bu ürünlerin karşılarında belirtilen amaçlarla kullanılmak üzere ithal edildiği durumlarda insan sağlığı ve güvenliği yönünden uygunluğu, "Kontrol Belgesi" ile belgelenmekte ve ithalatçı veya temsilcisi tarafından gümrük beyannamesinin tescili sırasında ilgili gümrük idaresine sunulmaktadır.
Diğer taraftan; "İhracı Yasak ve Ön İzne Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ (İhracat: 96/3 1)"in 2 nolu eki "İhracı Ön İzne Bağlı Mallar Listesi"nin 3 üncü sırasında belirtilen eşyanın ihracı, Sağlık Bakanlığı'nın ön iznine tabi olup bu maddelerin ihracı aşamasında TİTCK tarafından izin belgeleri (Kontrole Tabi Maddelerin İhracına Mahsus Ruhsatname - İhraç Permisi) düzenlenmektedir.
Öte yandan; gümrük mevzuatı uyarınca, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması kapsamında, söz konusu hakları ihlal ettiğinden şüphe edilen eşyanın tespiti halinde gümrük idaresince bahse konu eşya, hak sahibince gerekli yasal işlemlerin başlatılabilmesini teminen alıkonulmakta veya gümrük işlemleri durdurulmaktadır. Ayrıca gümrük memurlarının sahtecilikle mücadelede farkındalığını ve bilgi kapasitesini artırmak adına her yıl hak sahipleri ile iş birliği içerisinde gerçekleştirilen hizmet içi eğitimlere, ilaç sektörü temsilcileri de katılmakta ve eğitimlerde kurulan sergi alanları sayesinde gümrük memurlarının sahte ve orijinal eşyaları fiziken incelemesine imkan verilmektedir. Sahte eşyanın gümrüklerde durdurulmasına yönelik gümrük personelinin bilgi ve tecrübesinin artırılması amacıyla eğitim fdaliyetlerine devam edilmesi planlanmaktadır.
Diğer taraftan, Bakanlığımız Gümrük Muhafaza birimlerince yürütülen kaçakçılıkla mücadele faaliyetleri kapsamında, 2024 yılında toplam 307 olayda, 285.370.623 TL değerinde, 2020-2025 (ilk 6 ay) yılları arasında ise toplam 1.253 olayda 782,4 milyon TL değerinde tıbbi malzeme ve ilaç cinsi kaçak eşya ele geçirilmiştir.
Kaçakçılıkla etkin mücadele amacıyla, kara sınır kapıları ve limanlarda X-Ray araç/konteyner tarama sistemleri, CT, bagaj ve kargo X-Ray cihazları, "yutucu kurye"lerin taşıdığı maddeleri tespit eden vücut tarama cihazı, uyuşturucu ve kimyasal madde tespit, videoskop, yoğunluk ölçüm cihazları ile dedektör ve asayiş köpekleri aktif olarak kullanılmaktadır. Riskli ürünlerin tespiti için ileri analiz ve hedefleme sistemleri kullanılmakta, personel düzenli olarak eğitilmekte ve yasal altyapı güçlendirilmektedir. Alo 136 İhbar Hattı ise hızlı müdahale amacıyla etkin şekilde hizmet vermektedir.
İlaç ve tıbbi malzeme kaçakçılığının nedenleri, güzergâhları ve yöntemleri analiz edilerek gerekli önlemler alınmakta olup, sahte ilaç kaçakçılığına karşı ulusal ve uluslararası bilgi ve istihbarat paylaşımına dayalı çalışmalar yürütülmekte; Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) koordinasyonundaki uluslararası operasyonlara aktif katılım sağlanmaktadır.
Son olarak, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda eşya ayrımı yapılmaksızın kaçakçılık fiili sayılan eylemlere yönelik yaptırımlar, 3. maddede, nitelikli haller ise 4. maddede düzenlenmiştir.