Hakkari ilinin içme suyu ihtiyacına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 130 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Öznur Bartin
Yıllardır Hakkâri'de yaşayan yurttaşlarımız, temel bir insan hakkı olan temiz içme suyuna erişimde ciddi zorluklar yaşamaktadır. Kent merkezinden kırsal yerleşimlere kadar çok geniş bir coğrafyada içme suyu ihtiyacı, dağlardan gelen kaynak ve dere sularıyla karşılanmakta; ancak bu sular hiçbir arıtma işlemine tabi tutulmadan doğrudan hanelere verilmektedir. Gerekli altyapının kurulmaması, çağdaş arıtma sistemlerinin eksikliği ve su kalitesine ilişkin şeffaf. verilerin paylaşılmaması, bu durumu yalnızca bir altyapı sorunu değil, aynı zamanda bir halk sağlığı krizi haline getirmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Uzun yıllardır sessizce sürdürülen bu ihmalkârlık, yalnızca teknik bir eksiklikle değil; aynı zamanda halkı, özellikle de dezavantajlı bölgelerde yaşayan yurttaşları, yaşam hakkı, sağlık hakkı ve çevre hakkı gibi temel haklardan mahrum bırakmak anlamına gelmektedir. Anayasa'da güvence altına alınan bu haklara ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerine rağmen Hakkâri halkı, hâlâ içilebilir nitelikte suya erişememektedir.
Suyun ticarileştirildiği, doğanın ve insan sağlığının piyasa koşullarına teslim edildiği mevcut anlayışa karşı; bizler, yaşamı esas alan bir su politikasını savunuyoruz. Su; metalaştırılacak, ayrımcılıkla dağıtılacak bir kaynak değil; her yurttaşın eşit ve koşulsuz erişmesi gereken kamusal bir haktır. Hakkâri'de yaşanan bu sorun, çevresel adaletsizlikle birleşerek toplumsal eşitsizliği daha da derinleştirmekte; bölgeler arası uçurumu büyütmektedir.
Konuyla ilgili Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın doğrudan sorumluluğu bulunmaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun gibi çeşitli yasal düzenlemeler ile ilgili yönetmelikler, içme suyu temini, kalitesi, arıtılması ve denetlenmesi konularında idareye açık yükümlülükler getirmektedir. Bu mevzuat hükümlerine rağmen gerekli yatırımların yapılmaması ve var olan sorunlara müdahale edilmemesi, açık bir idari sorumsuzluk örneğidir.
Hakkâri halkının; çocukların, yaşlıların, kadınların, hastaların her gün maruz kaldığı bu sağlıksız su gerçeği, yalnızca yerel idarelerin değil, merkezi yönetimin de ihmaliyle büyümüştür. Suyun politik bir baskı aracına dönüştürülmesine karşıyız. Hakkâri'deki yurttaşlarımızın en doğal hakkı olan sağlıklı suya erişimi, bir lütuf değil, devletin asli yükümlülüğüdür.
Bu bağlamda, söz konusu halk sağlığı tehdidinin giderilmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın üzerlerine düşen sorumlulukları gecikmeksizin yerine getirmesi, gerekli teknik, idari ve mali adımları ivedilikle atması ve kamuoyunu açık şekilde bilgilendirmesi hayati önemdedir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Hakkâri ili genelinde içme suyu olarak kullanılan doğal kaynakların (kaynak suları, dereler vb.) listesi nedir? Bu suların düzenli analizleri yapılıyor mu? Halka açık biçimde paylaşılmış mıdır?
Söz konusu su kaynaklarında tespit edilen mikrobiyolojik ve kimyasal risk unsurlarına dair son 5 yıl içinde yapılan tespitler nelerdir? Bu tespitlere karşı alınan önlemler nelerdir?
Hakkâri'de içme suyu hatlarının kaçında arıtma sistemi bulunmaktadır? Bu sistemlerin aktif ve etkin çalışıp çalışmadığı denetlenmekte midir?
Arıtmasız biçimde şebekeye verilen sularda insan sağlığını tehdit edebilecek bakteriyel ya da parazitik unsurlar tespit edilmiş midir? Tespit edildiyse, yurttaşlar bilgilendirilmiş midir?
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın, Hakkâri'de içilebilir nitelikte içme suyu teminini sağlamak üzere son 5 yılda yürüttüğü projeler hangileridir? Bu projelerin ne kadarı tamamlanmış ne kadarı iptal edilmiştir?
Hakkâri'deki köy ve mezralarda yaşayan yurttaşların içme suyu ihtiyacını karşılayabilmesi için merkezi bütçeden sağlanan ödenekler ve yatırımlar nelerdir? Bu kaynaklar adil biçimde dağıtılmış mıdır?
Hakkâri'de yaşayan yurttaşların içme suyuna yönelik talepleriyle ilgili Bakanlığınıza ulaşan şikâyet ya da başvurular var mıdır? Bu başvurulara verilen yanıtlar ve sonuçlar nelerdir?
Bakanlığınız, Hakkâri'de yaşayan halkın temiz içme suyuna ücretsiz ve sürekli erişimini sağlamak üzere yerel yönetimlerle birlikte herhangi bir eşgüdümlü program yürütmekte midir? Eğer hayırsa, bu konuda bir planlama yapılmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Hakkâri ili genelinde içme suyu olarak kullanılan doğal kaynaklar (kaynak suları, dereler vb.); Helil Deresi, Golan, Berçelan, Yukarı otluca içme suyu ve Çimenli kaynaktır.
Bakanlığımız Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü mevcut veya planlanan içme suyu projelerinin kaynak sularından düzenli aralıklarla numuneler alıp, su kalite analizlerine tâbi tutmaktadır. Hâlihazırda işletilen tesislerin kullandığı kaynak sularında, herhangi bir risk unsuruna rastlanılmamış olup rastlanması durumunda ise bu riskleri bertaraf etmek için arıtma tesisleri kullanılmaktadır.
Ayrıca içme suyu kaynaklarının rutin kontrolleri, il sağlık müdürlüğüne bağlı halk sağlığı laboratuvarlarınca yapılmaktadır. Gerekli görülmesi halinde önlemler ise ilgili belediyeler tarafından alınmaktadır.
Hakkâri ilinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğümüz (DSİ) tarafından inşa edilerek işletmeye alınan Hakkâri İli Yüksekova İçme Suyu Arıtma Tesisi 2021 yılında tamamlanarak işletmeye hazır hale getirilmiş ve ilgili belediyeye devredilmiştir.
İçme suyu tesisleri projelendirilirken DSİ tarafından kullanılacak kaynak suyunun kalite analizi yapılmaktadır. Analiz sonuçlarına göre suyun halk sağlığını tehdit etmeyecek kalitede olması göz önünde bulundurulmaktadır.
DSİ tarafından yapılan içme suyu işleri kapsamında kullanılan suyun insan sağlığını tehdit edebilecek unsurlara sahip olmasıyla ilgili Bakanlı gımıza bildirilmiş bir tespit yoktur.
İlde son 5 yılda yapımı tamamlanan içme suyu işleri aşağıda yer almaktadır.
• Hakkâri Yüksekova İçme Suyu Tesisleri: Bu iş kapsamında, Yüksekova İçme Suyu Arıtma Tesisi bulunmakta olup 2021 yılında hizmete alınmıştır. e Hakkâri Mevcut Kaptaj Yapıları Yenilemesi: Bu iş kapsamında, Golan ve Yukarı Otluca kaynaklarında kaçaklar önlenerek, yıllık 4,76 milyon m3 su sisteme dahil edilmiştir ve 2024 yılında hizmete alınmıştır. se Hakkâri İçme Suyu Tesisleri Proje Yapımı: Bu iş kapsamında, Hakkâri iline su temin eden 6 adet kuyudan alınacak suyun terfili, Şeyhmusa Deresi mevcut isale hattından alınacak suyun da cazibeli olarak 25.000 m/gün kapasiteli olarak planlanan arıtma tesisine ve arıtılan suyun da mevcut DM$8 deposuna cazibeli olarak götürülmesi için gerekli içme suyu tesislerinin projeleri hazırlanacak olup çalışmaları devam etmektedir. e Hakkâri Helil Kaynakları Acil İçme Suyu Tesisleri Proje Yapımı; bu iş kapsamında, Hakkâri il merkezinin acil içme suyu ihtiyacının Helil ve Çimenli kaynaklarından karşılanması maksadıyla gerekli içme suyu tesislerinin projelerinin hazırlanması ve bu iki kaynaktan projelendirilen tesislerin teknik ve ekonomik yönden mukayesesinin yapılarak, en uygun çözümün belirlenmesine yönelik proje çalışmaları devam etmektedir ve ilde iptal edilen herhangi bir proje bulunmamaktadır.
DSİ'nin içme suyu temini tesisi yatırımlarını yapabilmesi ve bu yatırımların kapsamı 1053 sayılı Belediye Teşkilatı Olan Yerleşim Yerlerine İçme, Kullanma ve Endüstri Suyu Temini Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Kanundan da anlaşılacağı üzere belediye teşkilatı olmayan yerlerde kanunen DSİ tarafından bir çalışma yapılamamakta olup bu tür talepler il özel idarelerinin sorumluluğundadır. Belediye teşkilatı olan yerlerde ise sorumluluk DSİ ve İller Bankası A.Ş. (İLBANK A.Ş.) tarafından üstlenilmiştir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
2025 Yılı Yatırım Programı'nda, ilde devam eden iki adet içme suyu projesi ve iki adet içme suyu arıtma tesisi olmak üzere toplam dört adet proje bulunmaktadır.
İçme suyu taleplerinin tamamına yakını Hakkâri Valiliği, Hakkâri Belediye Başkanlığı ve ilçe belediye başkanlıkları tarafından iletilmekte olup talepler doğrultusunda gerekli proje çalışmaları yapılmaktadır.
İçme suyu talebi, kalitesi ve tesisleri konularında Hakkâri Belediye Başkanlığı ve diğer ilçe belediyeleriyle iş birliği yapılmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan