Bitlis ilindeki tütün üreticilerinin sorunlarına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 104 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98" inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Bitlis tütünü, yüzyıllardır kentin merkez köyleriyle Hizan, Güroymak, Mutki ve Ahlat ilçelerinde geleneksel yöntemlerle üretilen, aromatik yapısı ve doğal işlenme biçimiyle tanınan yerli bir üründür. Ancak 4733 sayılı yasa ile getirilen ruhsat zorunluluğu, sözleşmeli üretim dayatması ve bağımsız üretimin "kaçakçılık" kapsamında değerlendirilmesi, Bitlisli üreticileri ekonomik ve hukuki bir çıkmaza sürüklemiştir. Yerli üreticiye herhangi bir destek politikası sunulmaması, yaptırımlar ve cezalar tütün üretiminin kültürel ve sosyoekonomik sürdürülebilirliğini tehdit etmekte, üreticiyi küresel tekelci sermayenin insafına bırakmaktadır.
Bitlis tütünü, dünya tütün pazarında özellikle sigara harmanlarında aroma verici olarak kullanılan "oriental" tütünler sınıfına girer. Bu sınıfa giren tütünler uluslararası sigara üreticileri tarafından "flavor tobacco" olarak kabul edilmekte ve özellikle Amerikan harmanlarında katkı maddesi kullanılmadan aroma sağlamak amacıyla tercih edilmektedir.
Çok uluslu şirketlerin (BAT, JTI, PMI vb.) Türkiye pazarında tütün harmanı yaparken Bitlis ve çevre illerde üretilen tütünleri aroma kalitesi açısından değerlendirdiği bilinmektedir. Ancak devletin destekleme politikası olmaması, ihracat organizasyonlarının yetersizliği ve üretimin suç sayılması gibi nedenlerle Bitlis tütünü küresel pazarda hak ettiği değeri bulamamaktadır. Bitlis tütünü, dünya tütün literatüründe özel ve kıymetli bir yer edinmiş aromatik bir tür olmasına rağmen, uygulanan neoliberal tarım ve piyasa politikaları nedeniyle ekonomik ve kültürel potansiyelini tam anlamıyla kullanamamaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Bitlis'te tütün üretimi yapan üretici sayısı ve üretim miktarı yıllara göre nasıldır? Son 10 yılın verileri nelerdir? Bitlis'te geçimini tütün üretiminden sağlayan kişi sayısı kaçtır?
Bitlis'te tütün üretimi yapan çiftçilerin ne kadarı sözleşmeli üretim kapsamındadır? Sözleşme dışında üretim yapanların sayısı ve bu üreticilere uygulanan cezai yaptırımlar nelerdir? |
4733 sayılı yasa kapsamında Bitlis'te bugüne kadar kaç üretici hakkında "kaçak üretim" gerekçesiyle idari veya cezai işlem yapılmıştır? El konulan ürün miktarı ne kadardır?
Bakanlığınızın Bitlis tütününe yönelik herhangi bir kalkınma programı, destekleme alımı, prim uygulaması ya da kooperatifleşme teşviki mevcut mudur? |
Bitlis tütününün bölgeye özgü aromatik yapısı, üretim yöntemi ve kültürel niteliği dikkate alındığında; bu ürünün "coğrafi işaret" alarak tescillenmesi için Bakanlığınız veya bağlı kurumlar tarafından başlatılmış herhangi bir süreç var mıdır? Bu yönde bir çalışma yapılmamışsa, Bitlis tütününün hem ekonomik hem de kültürel korunması amacıyla coğrafi işaret tescili için neden bir girişimde bulunulmamıştır?
Bakanlığınız verilerine göre son 15 yılda tütün ithalat miktarı nasıl değişiklik göstermiştir? Bitlis tütününün "oriental tobacco" (doğulu tütün) olarak uluslararası sigara harmanlarında değerlendirildiği göz önüne alındığında, bu ürünün ihracat potansiyelinden faydalanmak amacıyla bakanlığınızın yürüttüğü herhangi bir program bulunmakta mıdır?
Bakanlığınızın Bitlisli tütün üreticilerinin doğrudan pazara erişimini sağlayacak, kooperatifleşme ve yerel satış imkanlarını güçlendirecek alternatif modeller üzerine herhangi bir çalışması var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tütün ve tütün mamullerinin üretimine, iç ve dış alım ve satımına ilişkin usul ve esaslar 4733 sayılı Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'la düzenlenmiştir. Üretilen tütünlerin alım satımı 4733 sayılı Kanun'un 6'ncı maddesinde yer alan "Üretici tütünleri yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemiyle alınır ve satılır." şeklindeki hükme istinaden Bakanlığımız tarafından "Tütün Ticareti Yetki Belgesi" verilmiş gerçek veya tüzel kişilerle üreticiler arasında akdedilen "Tütün Üretim ve Alım-Satım Sözleşmesi" hükümleri doğrultusunda veya düzenlenen açık artırma merkezlerinde gerçekleşmektedir.
Bitlis ilinde 2025 üretim yılında tütün yetiştiren Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı 18 çiftçi bulunmaktadır.
Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığımız, sözleşmeli üretime konu tütünler ile açık artırma yöntemiyle satılması için ziraat odaları tarafından bildirilen tütünlerin kayıt ve takibini yapmakta olup son on yıl içinde Bitlis ilinde sözleşmeli üretime konu; 2017 yılında 9 üretici tarafından 8.571 kg, 2018 yılında 6 üretici tarafında 6.400 kg, 2020 yılında 3 üretici tarafından 2,487 kg, 2021 yılında 6 üretici tarafından 4.737 kg, 2022 yılında 4 üretici tarafından 3.055 kg, 2023 yılında 8 üretici tarafından 10.691 kg ve 2024 yılında 4 üretici tarafından 36.145 kg tütün üretimi gerçekleştirilmiştir.
Aynı süre içinde açık artırma yöntemiyle satılması amacıyla ziraat odaları tarafından bir bildirim yapılmamıştır.
Dış ticarete ilişkin veriler, il ve yıl bazında tarımsal üretime ilişkin veriler düzenli olarak TÜİK"in kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
4733 sayılı Kanun'da tütün üretimine sınırlama veya yasaklama getiren herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Tütün üretimi yaptığı için üreticilere herhangi bir idari yaptırım uygulanmamaktadır.
Bitlis gibi tek başına içilebilir tütün çeşitleriyle ilgili olarak üreticilerin kooperatif kurabilmesi ve kurdukları kooperatifler aracılığıyla üretecekleri yaprak tütünleri pazarlayabilmeleri ve bu yaprak tütünlerden ilgili mevzuat çerçevesinde elde edecekleri sarmalık kıyılmış tütün mamullerini ticarete konu edebilmeleri için 4733 sayılı Kanun'un 6'ncı maddesinin onbirinci fıkrasında "Tek başına kıyılıp içilebilme vasfına sahip tütün çeşitlerinin üretildiği Tarım ve Orman Bakanlığınca belirlenen merkezlerdeki tütün üreticilerinin bir araya gelerek kurduğu kooperatiflere, müracaatları halinde Bakanlık tarafından tütün ticareti yetki belgesi ve sarmalık kıyılmış tütün tesisi kurulması için yetki verilir. Bu kooperatifler ihtiyaç duydukları tütünü sözleşmeli olarak temin edebilecekleri gibi sözleşme dışı üretilmiş tütünleri de Bakanlığa bildirmek kaydı ile satın alabilirler. Bakanlığın izni ile tütün iç ve dış ticareti ve sarmalık kıyılmış tütün üretim ve ticaretini yapabilirler." şeklinde düzenleme yürürlüğe konulmuştur.
Bitlis tütününün coğrafi işaret tesciline yönelik Bakanlığımız veya bağlı kurumlar tarafından başlatılmış bir süreç bulunmamaktadır. Coğrafi işaret tescili için; üretici grupları, coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yetkili dernek, vakıf ve kooperatiflere ürünün tek bir üreticisi varsa, bu durumu ispat etmesi şartıyla ilgili üretici Türk Patent ve Marka Kurumu'na müracaat edebilmektedir. Tescil başvuru sürecinde başvuru sahibinin talebi halinde Bakanlığımızca teknik destek sağlanmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan