2002'den bu yana YİD modeliyle gerçekleştirilen projelere dair çeşitli verilere ilişkin
Kaynak göster
Talat Dinçer (CHP), 1 Temmuz 2025 tarihinde 7/30319 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 94 gün sonra, 3 Ekim 2025).
Talat Dinçer (CHP, Mersin). “2002'den bu yana YİD modeliyle gerçekleştirilen projelere dair çeşitli verilere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30319, 1 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30319-2002-den-bu-yana-yid-modeliyle-gerceklestirilen-projelere-dair-cesitli-verilere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0f379bfa-0148-4783-94be-0197caff8002
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 94 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)T.B.M.M.
CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı
Gerekçenin tamamını göster (7 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
İCHP sn: 12341 30319
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞP'NA
Aşağıdaki sorularımı Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Sayın Abdulkadir URALOĞLU tarafından Anayasa'nın 98. Ve TBMM İçtüzüpü'nün 96. Maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.26/06/2025
AKP iktidarları döneminde yoğun şekilde kullanılan Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli, başlangıçta kamu yatırımlarının özel sektör eliyle hızla yapılması ve kamu bütçesine yük getirmemesi açısından savunulmuştur. Ancak uygulamada, belirli firmalara verilen ayrıcalıklı şartlar, araç, yolcu veya hizmet garantileri, döviz bazlı sözleşmeler, enflasyon endeksli ödemeler ve işletme süresi uzatımları ile kamunun sırtına büyük mali yükler bindirilmiştir.
En dikkat çekici örneklerden biri olan Osmangazi Köprüsü, bu modeli ve yarattığı kamu zararını açıkça gözler önüne sermektedir. 1,5 milyar dolara mal edilen köprü için şirkete verilen günlük 40 bin araç geçiş garantisi, araç başı 55 dolar ödeme ile 2025 itibarıyla günde 2,2 milyon dolar, yılda yaklaşık 800 milyon dolar, toplamda ise 15,5 ila 17 milyar dolar arasında garanti ödemesi yapılmasını içermektedir.
Söz konusu şirketin köprüyü beklenen süreden önce hizmete alması, kalan yapım süresinin işletme süresine eklenmesiyle birlikte işletme süresi 21 yıla çıkarılmış, şirketin alacağı garanti ödemeleri daha da artmıştır. Üstelik bu garanti ödemeleri, Türkiye Cumhuriyeti Hazine"sinden karşılanmaktadır. Sözleşmelerin kamuoyundan gizlenmesi, şeffaflık eksikliği Aynı firmaların sürekli olarak bu projelerde yer alması dolar ve enflasyon garantileriyle özel şirketlerin kazançlarının garanti altına alınması Gerçekleşmeyen yolcu, araç, tedavi sayısı için Hazine'den yapılan milyarlarca dolarlık ödemeler Bu projelerin kamuya ait olması gereken gelir kaynaklarını uzun yıllar özel şirketlere devretmesi düşündürücü olup bu konunun ilgili bakanlığı tarafından sorularımızın cevaplandırılmasını arz ederim. aaşaYu Pe PEP
Bu bilgiler doğrultusunda;
SORULAR
2002 yılından bugüne kadar kaç YİD projesi yapılmıştır?
Bu projelerin toplam yatırım maliyeti, garanti yükümlülükleri ve işletme süreleri nedir? Hangi firmalara hangi projeler verilmiştir?
Bu firmalarla yapılan sözleşmelerin detayları nelerdir?
Projeler karşılığında Hazine'den yapılan toplam ödeme tutarı nedir?
Osmangazi Köprüsü gibi projelerde kamu zararı hesaplanmış mıdır?
Osmangazi Köprüsü için verilen günlük 40 bin araç geçiş garantisine 2025 yılı itibarıyla ne oranda uyulmuştur? Garanti altında olmayan araç geçiş sayısı nedir?
2016 yılından bu yana Osmangazi Köprüsü için Hazine'den toplam ne kadar ödeme yapılmıştır? 2025 sonuna kadar bu rakamın ulaşacağı tahmini tutar nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Abdulkadir Uraloğlu, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı ·
2002 yılından bugüne kadar Bakanlığımızca toplam 34 proje, Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle hayata geçirilmiş olup, 3996 sayılı "Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Kamu Özel İşbirliği Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun" uyarınca Kamu Özel İşbirliği kapsamında yapılan ve Görevli Şirket tarafından işletilen projelerde; İdare ile Görevli Şirket arasında imzalanan ve özel hukuk hükümlerine tabi sözleşme uyarınca, işletmeye açılan YİD projelerindeki tüm iş ve işlemler; mevzuatına uygun olarak, uygulama sözleşmelerinde yer alan hükümler çerçevesinde yürütülmektedir.
Diğer yandan; Kıyı Yapıları YİD projelerine hazineden herhangi bir ödeme veya garanti verilmemekle birlikte aksine söz konusu yat limanı ve limanlardan her yıl kullanım bedeli ve hasılat payı alınarak Kamuya aktarılmaktadır.
2023 yılının son çeyreğinden itibaren Avrasya Tüneli'nden gerçekleşen trafik İdare tarafından garanti edilen araç geçiş sayısını geçmiş olup, garanti ödemesi yapılmamaktadır. Ayrıca; Osmangazi Köprüsü'nden 2024 yılında geçen ortalama eşdeğer günlük trafik sayısı 64.000'e ulaşmış ve garanti edilen ortalama eşdeğer günlük trafik sayısının oldukça üzerine çıkmıştır. Yine trafiğe önemli katkı sağlayan Yavuz Sultan Selim Köprüsü'nden 2024 yılı itibariyle geçen ortalama eşdeğer günlük trafik sayısı 152.000'e ulaşmış olup garanti edilen ortalama eşdeğer günlük trafik sayısına oldukça yaklaşmıştır.
Abdulkadir URALOĞLUBakan