Ardahan ilinde hayvan üreticilerine verilen desteklere ilişkin
Kaynak göster
Özgür Erdem İncesu (CHP), 17 Temmuz 2025 tarihinde 7/30991 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 111 gün sonra, 5 Kasım 2025).
Özgür Erdem İncesu (CHP, Ardahan). “Ardahan ilinde hayvan üreticilerine verilen desteklere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/30991, 17 Temmuz 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-30991-ardahan-ilinde-hayvan-ureticilerine-verilen-desteklere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/0a3af741-8fe2-44ad-bdd9-019818782892
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 111 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96'ncı ve
99'uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 14.07.2025
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Özür/EKrdem İNCESU Ardahan Milletvekili
Ardahan ili, Türkiye'nin önemli mera hayvancılığı merkezlerinden biri olmasına rağmen, 2024 yılı itibarıyla hayvancılıkta ciddi yapısal sorunlarla karşı karşıyadır. Tarım ve Orman Bakanlığı ile meslek kuruluşlarının saha verilerine göre:
Ardahan'da buzağı ölüm oranı 924'tür. Bu oran, Türkiye ortalamasının (4012) iki katından fazladır.
Kısırlık oranı 9648'e çıkmış, doğurganlık çağındaki dişi hayvanların yarıya yakını gebelik sağlayamaz hale gelmiştir.
Bu durumun yarattığı doğrudan ve dolaylı ekonomik kaybın yıllık karşılığı yaklaşık 7 milyar TL olarak hesaplanmaktadır.
Ardahan'da yalnızca 52 veteriner hekimin 350 bin büyükbaş hayvana hizmet vermeye çalışması, sağlık hizmetlerine erişimi ciddi şekilde sınırlamaktadır. Aşı, bakım, suni tohumlama ve beslenme gibi temel üretim alanlarında yaşanan sorunlar, bu olumsuz tabloyu derinleştirmektedir.
Hayvancılık desteklerinin yetersizliği ve kırsal altyapının zayıflığı da üreticilerin sürdürülebilir hayvancılık yapmalarını zorlaştırmaktadır. Bu tablo yalnızca Ardahan için değil, Doğu Anadolu Bölgesi'nin tamamı için ciddi bir hayvansal üretim sorunu oluşturmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
2024 yılı itibarıyla Ardahan ilinde tespit edilen buzağı ölüm oranı nedir? Son 5 yılın karşılaştırmalı verileri nelerdir?
Aynı yıl içerisinde Ardahan'daki dişi hayvanlarda tespit edilen kısırlık oranı nedir? Bu oran Türkiye ortalamasıyla nasıl kıyaslanmaktadır?
Ardahan'da buzağı ölümlerine ve kısırlığa neden olan başlıca sağlık ve bakım sorunları nelerdir? m,
Bu sorunların çözümüne yönelik Bakanlığınızca yürütülen projeler veyâ uygulamaya konulan özel destek programları var mıdır?
Ardahan'da görev yapan veteriner hekim sayısı yeterli midir? Hayvan başına düşen veteriner oranı nedir? Bu oran Türkiye ortalamasının ne kadar altındadır?
2024 yılı itibarıyla Ardahan'daki hayvancılık faaliyetlerine sağlanan toplam destek tutarı nedir? Bu desteklerin dağılımı nasıldır?
Ardahan'da üreticilere yönelik suni tohumlama, aşılama ve bakım hizmetlerinin geliştirilmesi için Bakanlığınızın yeni bir planlaması bulunmakta mıdır?
Bölgedeki hayvansal üretim kaybının ekonomik boyutu konusunda Bakanlığınızca yapılan bir hesaplama veya etki analizi çalışması var mıdır?
Ardahan ve çevre illerdeki hayvancılık faaliyetlerinin korunması ve geliştirilmesi adına
Bakanlığınızın uzun vadeli bir strateji planı mevcut mudur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Hayvancılıkta sürdürülebilirliğin sağlanması, geliştirilmesi, verimliliğin artırılması, üreticinin korunması, hayvansal ürün piyasalarında istikrarın sağlanarak tüketicinin yeterli ve sağlıklı gıdaya erişimi Bakanlığımızın öncelikleri arasında yer almaktadır.
8760 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında hayvansal üretim, su ürünleri üretimi, tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Hayvansal üretimde yeni destekleme programı temel hayvancılık ve ürün geliştirme destekleri olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. e Temel hayvancılık destekleri; büyükbaş hayvancılık, küçükbaş hayvancılık, atık, arıcılık ve ipek böceği faaliyetlerinin desteklenmesinden oluşmaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan yetiştiricilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca suni tohumlama, soy kütüğü, yerli sperma, ari işletme, sürü yöneticisi (çoban) gibi verimlilik kriterlerine ilave destek sağlanmaktadır. e Ürün geliştirme destekleri; çiğ süt, besilik erkek sığır (karkas), tiftik üretimi desteklerini kapsamaktadır. Aile işletmeleri, genç ve kadın yetiştiriciler, birinci derece örgüt üyesi ile planlama bölgeleri gibi yönlendirici kriterleri sağlayan üreticilere temel destek tutarına ilave destek verilmektedir. Ayrıca ari işletme, kendi tankında soğutma, örgüt üzerinden pazarlama, karkas ağırlığı, kaliteli tiftik ve sözleşmeli üretim gibi verimlilik kriterlerine ilave destek verilmektedir.
Yeni destekleme modeli ile ilk defa;
" Oğlak ve kuzuya temel destek ödemesi, e Genç ve kadın yetiştiriciye ilave destek, " Aile işletmelerine temel destek oranında ilave destek, " Doğduğu aile işletmesinden kesime giden erkek sığırlara ilave destek, e Gezginci arıcılık yapanlara ilave destek ve " Birinci derece örgüt üyesi yetiştiricilere ilave destek verilmektedir.
Ayrıca planlı üretim bölgelerinde uygun üretim yapanlara ilave destek ve her buzağıya temel destek ödemesi yapmak suretiyle üreten herkesin destek alması sağlanmaktadır.
10395 sayılı 2024-2026 Yıllarında Yapılacak Hayvancılık Desteklemelerine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar 14.09.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Karar ile 01.01.2025 tarihinden geçerli olmak üzere hayvancılık desteklerinde aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.
"e Büyükbaş hayvancılık destekleri kapsamında buzağılar için bir önceki yıla göre 9040 artışla hayvan başına 1.400 TL, malaklar için 90180 artışla hayvan başına 2.800 TL'ye çıkarılmıştır.
Strateji Geliştirme Başkanlığı e Küçükbaş hayvancılık destekleri kuzu/oğlaklar için ise bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla hayvan başına 300 TLye çıkarılmıştır. e Çoban desteği, küçükbaş hayvancılıkta 300 TL olan temel desteğin 1,8 katı olmak üzere 150 baş üzerinden 81.000 TL olarak ödenecektir. e Arıcılık desteği, üretici/yetiştirici örgütlerine üye üreticilere arılı kovan başına temel destek bir önceki yıla göre 9040 artışla 140 TL'ye, üye olmayanlara 9625 artışla 100 TL'ye çıkarılmıştır. e İpek böceği temel desteği bir önceki yıla göre "610 artırılarak kilogram başına 1.100 TLye, tiftik üretimi temel desteği 90100 artışla kilogram başına 160 TLye çıkarılmıştır. e Bakanlıkça programlanan aşı uygulamaları sonrasında oluşan atıklar için büyükbaş ve küçükbaş hayvan sahiplerine verilen temel destekleme tutarı, bir önceki yıla göre 90100 artırılmıştır. e Su ürünleri yetiştiriciliği yapan işletmelere, ürettikleri türler ve üretim şekline göre yapılan temel destek oranları artırılmıştır. e Hayvan gen kaynakları birim destek tutarları artırılmış, Ankara keçisine ilave destek verilecektir.
"e Hayvan ve sürü sağlığı desteği kapsamında, hayvan tanımlama araçlarıyla bazı aşı bedelleri de destek kapsamına alınmıştır. e Marmara Denizi'ne kıyısı olan 7 ilde, müsilajdan etkilenen balıkçı gemilerine, gemi başına ilave küçük ölçekli balıkçılık desteği verilecektir. e Su ürünleri desteğinde, üretici örgütlerinin etkinliğini artırmak amacıyla birlik ve tanıtım kesinti oranları 902'den 903'e çıkarılmıştır.
Besilik materyal üretimini artırmak amacıyla Ağrı, Ardahan, Artvin, Bayburt, Bingöl, Bitlis, Elâzığ, Erzincan, Erzurum, Gümüşhane, Hakkâri, Iğdır, Kars, Malatya, Muş, Sivas, Şırnak, Tunceli, Van illeri besilik materyal üretim planlama bölgesi olarak belirlenmiştir.
Yeni destekleme modeli ile birlikte hayvancılık işletmelerinin ekonomik açıdan güçlü, dirençli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşması hedefiyle sübvansiyonlu kredilerde; kadınlara, gençlere ve planlı üretim bölgelerine ilave indirim uygulanmaktadır. Bu sayede geleceğimizin teminatı gençlerimiz ve ailemizin temel direği olan kadınlarımızın üretimde kalmalarına imkân sağlanmış olmaktadır.
Çevresel faktörler, doğum koşullarında hijyen eksikliği, bakım eksikliği ve doğan yavrunun yeterince kolostrum alamaması buzağı ölümlerinin başlıca nedenleridir.
Bakanlığımızın 2024-2028 yıllarında uygulanacak "Hayvancılık Yol Haritası" kapsamında buzağı kayıplarını azaltmak amacıyla yıllık 200.000 büyükbaş gebe hayvana il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz teknik personellerince septisemi aşısı yapılmaktadır.
Kırmızı ette yerli üretimi artırmayı ve ithalatı azaltmayı amaçlayan "Kırsalda Bereket, Hayvancılığa Destek Projesi" hayata geçirilmiştir. Aynı zamanda projeyle kırsaldaki aile işletmelerinin güçlendirilmesi amaçlanmıştır.
Ülke genelinde yürütülmekte olan "Hayvancılığın Geliştirilmesi Projesi" kapsamında Ardahan ilinde hazırlanan alt projelere bütçe imkânları doğrultusunda destek verilmektedir. Strateji Geliştirme Başkanlığı
Ardahan iline 2024 yılında "Küçükbaş Hayvancılık Çoban Refahını Geliştirme Projesi" için 675.000 TL, "Posof İzole Bölge İçerisindeki Arıcılara Arılı Kovan Desteği Projesi" için 232.500 TL olmak üzere toplam 907.500 TL destek sağlanmıştır.
Ardahan iline 2024 yılında anaç koyun keçi desteği, sürü büyütme ve yenileme desteği, buzağı desteği, arıcılık desteği, manda desteği, malak desteği, çoban desteği, atık desteği, hastalıklardan ari işletme desteği, hayvan gen kaynakları desteği, çiğ süt desteği, büyükbaş hayvan besi desteği, küçük ölçekli balıkçılığın desteklenmesi ve hastalıklardan ari hayvan tazminatı destek kalemlerinden toplam 165.586.297 TL hayvancılık desteği ödemesi yapılmıştır.
Ardahan ilinde 2002-2024 döneminde büyükbaş hayvan varlığı 9432,8 ve küçükbaş hayvan varlığı "0347,4 artış göstermiştir.
Bakanlığımız birimleri için her yıl düzenli olarak norm kadro çalışması yapılmakta ve personel ihtiyacı tespit edilmektedir. Personel ihtiyacı dikkate alınarak kadro durumuna ve Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS) sonucuna göre alım yapılmaktadır. Ardahan ilinde 67 veteriner hekim görev yapmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan