İnternet altyapısının geliştirilmesine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 42 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu tarafından Anayasanın 98. ve TBMM içtüzüğünün 96. Maddelerine göre yazılı olarak yanıtlandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Barış BEKTAŞ Ko illetvekili
İnternet, günümüzde yalnızca dijital bir lüks değil; eğitim, sağlık, ekonomi, kamu hizmetleri ve sosyal hayatın temel altyapılarından biri olarak kabul edilmektedir. Hızlı ve kesintisiz internet bağlantısı; bilgiye erişim, uzaktan eğitim, e-ticaret, dijital kamu hizmetleri, yapay zekâ uygulamaları ve daha birçok alan için vazgeçilmezdir. Dolayısıyla internet hızının düşük olması, bireylerin ve işletmelerin dijital çağda rekabet edebilme kapasitesini doğrudan etkilemekte; bilgiye erişim eşitsizliğini derinleştirmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ocak 2025 tarihli Speedtest Global Index raporuna göre Türkiye, sabit internet hızında 49,11 Mbps ortalama ile 153 ülke arasında ancak 101. sırada yer alabilmiştir. Küresel sabit internet hız ortalaması 97,61 Mbps seviyesindeyken, Türkiye'nin upload (yükleme) ortalaması yalnızca 14,36 Mbps'tir. Mobil internette de Türkiye 66,04 Mbps ortalaması ile 104 ülke arasında 58. sırada kalmış, dünya ortalaması olan 91,24 Mbps'nin oldukça gerisinde seyretmiştir. Türkiye bu göstergelerle Bangladeş, Fildişi Sahili gibi ülkelerin dahi gerisinde kalmaktadır.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) 2024 yılı 3. Çeyrek Pazar Verileri Raporu'na göre ülkedeki fiber altyapı uzunluğu sadece 588 bin kilometreye ulaşabilmiş, sabit internet abonelerinin yalnızca *038,1'i fiber hat üzerinden hizmet alabilmektedir. Abonelerin 9050'den fazlası hâlen eski xDSL altyapısını kullanmaktadır.
Fiber altyapının yavaş gelişmesinde Türk Telekom'un yıllardır sahip olduğu tekelci imtiyaz hakkı önemli bir etken olarak öne çıkmaktadır. Diğer servis sağlayıcıların fiber hizmet verebilmesi için Türk Telekom'un altyapısına bağımlı kalması, sektörde rekabeti kısıtlamakta ve fiyatları yukarı çekmektedir. Bu durum hem teknolojik ilerlemeyi hem de vatandaşların kaliteli ve uygun fiyatlı internet hizmetine erişimini sınırlandırmaktadır.
Ayrıca Aralık 2020 tarihli yasal değişiklikle fiber kazı izinlerinin büyükşehirlerden alınarak ilçe belediyelerine devredilmesi, özellikle metropollerde fiber yaygınlığını ciddi ölçüde yavaşlatmıştır. Yatırım ve bürokrasi arasındaki dengenin bozulması, dijital kalkınma açısından risk teşkil etmektedir.
Fiber Gelişmişlik Endeksi 2024 verilerine göre Türkiye, dünyada 93 ülke arasında ancak 61. sırada yer almakta ve "orta gelişmişlikte" sayılmaktadır. Avrupa Birliği ve OECD ülkeleriyle kıyaslandığında bu durum hem dijital eşitlik açısından hem de ulusal ekonomik rekabet gücü bakımından ciddi bir geriliktir. Tüm bu yapısal sorunlara rağmen Türkiye'de internet fiyatları, asgari ücretle kıyaslandığında birçok Avrupa ülkesinden daha pahalıdır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Türkiye?de sabit internet kullanıcılarının teknolojiye göre dağılımı nasıldır? Fiber altyapıdan yararlanan abone oranı nedir? Son 5 yıldaki değişim nasıl seyretmiştir?
Fiber altyapının il ve ilçe bazlı dağılımı nasıldır? Kişi başına düşen fiber altyapı uzunluğu en düşük olan 10 il hangileridir?
2020 yılında çıkarılan düzenleme ile fiber kazı izinlerinin ilçe belediyelerine devredilmesinin ardından fiber yayılım hızında bir yavaşlama yaşanmış mıdır? Yaşandıysa bu konuda hangi önlemler alınmıştır?
Türk Telekom'un fiber altyapı imtiyaz hakkının 2026'da sona ereceği göz önüne alındığında, bu sürecin yeniden yapılandırılmasına dair bakanlığınızın stratejisi nedir? Türk Telekom'a yatırım yükümlülüğü getirilecek midir?
Diğer internet servis sağlayıcılarının (TurkNet, Vodafone, Superonline vb.) bağımsız fiber altyapı yatırımlarını artırmaları için teşvik mekanizması kurulması planlanmakta mıdır?
Türkiye'de sabit internet pazarında rekabet ortamının iyileştirilmesi için bugüne kadar atılan somut adımlar nelerdir?
Sabit internet hizmetlerinde "altyapıyı işleten ile hizmeti satan şirketin aynı olması" durumunun rekabeti engellediği eleştirilerine katılıyor musunuz? Bu durumu gidermek için yapısal düzenleme planınız var mıdır?
Türkiye genelinde asgari ücretle kıyaslandığında sabit internet fiyatlarının alım gücüne oranı nedir? AB ortalamasıyla kıyaslandığında Türkiye hangi sırada yer almaktadır?
5.5G teknolojisinin yaygınlaştırılması için yapılan çalışmalar nelerdir? 2026 yılında bu teknolojinin tüm yurtta hizmete açılacağı yönündeki beyanların alt yapısal ve ekonomik karşılığı nedir?
5G ve 3.5G geçişi için kamu-özel sektör işbirliği modelleri, yatırım planları ve yerli üretim hedefleri hakkında bilgi verir misiniz?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Abdulkadir Uraloğlu, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı ·
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve ilgili diğer mevzuat kapsamında kamu hizmeti niteliğinde kabul edilen mobil elektronik haberleşme hizmetleri, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanlığı (BİK) tarafından yetkilendirilen işletmeciler marifetiyle yürütülmektedir.
BTK Başkanlığı tarafından 2024 yılının başında alınan bir kararla "Türk Telekom Tarafından Fiber Yatırımı Yapılan Binalarda, Son Kullanıcıların Bakır Altyapıdan Eve Kadar Fiber Altyapıya Dönüşüm Süreci" dokümanı onaylanmış ve Türk Telekom'un bakır şebekelerinin fiber şebekeye dönüşümünde izlenecek yol belirlenmiştir.
2024 yılı yıl sonu itibarıyla Türkiye'de toplam sabit genişbant abone sayısı 20,5 milyon seviyesine ulaşmıştır. Bu abonelerin 10,1 milyonu xDSL, 1,47 milyonu kablo, 8,1 milyonu fiber altyapı üzerinden hizmet almakta olup, kalan kısmı diğer teknolojilerden yararlanmaktadır. Fiber internet abonelerin, toplam sabit genişbant aboneleri içerindeki payı son 5 yıl içerisinde iki katına çıkarak 9022'den 9640'a yükselmiştir. Türkiye'de 2019 yılında yaklaşık 390.000 olan fiber optik altyapı uzunluğu 2024 yılında 617.000 km'ye ulaşmıştır.
Mobil elektronik haberleşme hizmetleri sunan işletmecilerin belirli hizmet kalemleri için tüketicilere uygulayabilecekleri azami ücretler; "Mobil Elektronik Haberleşme Hizmetleri Azami Ücret Tarifesi" kapsamında BTK Başkanlığınca belirli aralıklarla belirlenmektedir. Mobil şebeke işletmecileri ise; 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun "Tarifelerin Düzenlenmesi" başlıklı 13'üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendine göre ilgili mevzuat ve BTK Başkanlığı düzenlemelerine aykırı olmayacak şekilde uygulayacakları tarifeleri serbestçe belirlemektedirler.
Ortalama internet fiyatlarının karşılaştırıldığı araştırmalara göre ülkemiz genel olarak söz konusu hizmetin göreceli olarak daha uygun fiyatlarla sunulduğu ülkeler arasında yer almaktadır. Birleşik Krallık merkezli Cable Co. Firması tarafından 2023 yılında yapılan ve aralarında ülkemizin de bulunduğu 225 ülkenin yer aldığı çalışmada; Ülkemiz, aylık ortalama genişbant paket maliyeti ucuzluğu bakımından küresel düzeyde 18'inci sırada yer almaktadır. Fransa 81'inci, Almanya 90'ıncı, Birleşik Krallık 96'ncı, Japonya 95'inci, İspanya 76'ncı, Yunanistan 88'inci ve ABD ise 155'inci sırada yer almaktadır. Pek çok sektör hakkında araştırma sonuçları yayımlayan Numbeo'nun,96 ülkenin 60 Mbps ve üzeri hızlardaki limitsiz internet paketlerinin fiyatlarını derleyerek yaptığı araştırmasındaki sıralamaya göre ise; ülkemiz, en ucuz internet hizmeti veren 11'inci ülke konumundadır.
Diğer taraftan, 2013 yılında sabit genişbant abonelerin 9671'i 4-10 Mbps hız seviyesinde internet paketi alırken, bugün itibariyle abonelerin yaklaşık 9038'i 10-24 Mbps, 9036'sı 24-30 Mbps hızında internet paketini kullanmaktadır. 50 Mbps üzeri hızlardaki bağlantıları tercih eden abonelerin oranı ise 9024 olarak gerçekleşmiştir.
5G'ye yönelik geçiş süreci ile ilgili olarak; Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığınca belirlenen Orta Vadeli Program (2025-2027)da "Dijital dönüşüme geçişin desteklenmesi" temel başlığı altında 5G yol haritasının belirlenmesi ve uygulama planının hazırlanması kapsamında, 2025 yılı içerisinde 5G'ye yönelik ihalenin yapılması ve 2026 yılında 5G hizmetinin sunulmaya başlanması planlanmaktadır. İşletmeciler, 5G teknolojisini test etmek ve bu teknolojiye yönelik tecrübe kazanmak amacıyla kendi belirledikleri lokasyonlarda BTK Başkanlığından test ve deneme izni talep etmekte olup halihazırda farklı lokasyonda işletmecilerin test çalışmaları devam etmektedir.
Abdulkadir URALOĞLUBakan