Elazığ'da yaşanan içme suyu sorununa ilişkin

Elazığ ilinde mevcut durumda su ihtiyacı, yer altı suyu (YAS) kuyuları ile Hamzabey Barajı'ndan karşılanmaktadır. Elazığ Hamzabey (Baltaşı) Barajı, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından içme suyu amaçlı inşa edilerek 18.10.2018 tarihinde su tutulmuş, 2020 yılında şehre barajdan su verilmeye başlanmıştır. Elazığ il merkezinin içme suyu ihtiyacı Hamzabey Barajı'ndan alınacak yıllık 30,4 hm3/yıl su, 80,90 km'lik iletim hattıyla Elazığ Arıtma Tesisi'ne, buradan 39 km şebeke ile Elazığ ili mevcut ve yeni yapılacak depolara su basılarak şehre verilmektedir. DSİ'nin geliştirmiş olduğu proje ile il merkezi hariç Akçakiraz, Yazıkonak, Mollakendi Belediyelerine de içme ve kullanma suyu temin edilmektedir.

Son yıllarda ciddi şekilde yaşanan kuraklık neticesinde, su kaynaklarında önemli bir miktarda azalma meydana gelmiştir. Hamzabey Barajı'nda doluluk seviyesinin kritik seviyelerde olması sebebiyle kuraklık durumu takip edilmektedir. Baraj doluluk oranının düşmesi nedeniyle, içme suyu ihtiyacının karşılanmasında problem yaşanmış, mevcuttaki YAS kuyularının, yedek kapasite olarak tutularak kuraklığın devam etmesi halinde devreye alınması planlanmaktadır.

Bununla birlikte, kuraklık sonucu yaşanan içme suyu ihtiyacının karşılanmasına yönelik Tarhana Regülatörü ve İletim Tüneli yapım işinin tamamlanmasıyla birlikte ilave yıllık 6,38 hm? su, baraj rezervuarına aktarılacaktır.

Baraj gövde ve rezervuarını kaplayan alanda inşaat öncesinde, sondaj çalışmaları ile zemin yapısı araştırılmakta ve geçirgenlik değerleri hesaplanmaktadır. Barajlar inşa edilirken enjeksiyon çalışmaları ile sızma boyları uzatılarak sızıntı miktarı düşürülmektedir. Su tutma aşaması akabinde, enjeksiyon perdesinin performansı gözden geçirilir. İhtiyaç olması halinde, yeni enjeksiyon çalışmaları ile varsa sızıntı miktarı düşürülür. Söz konusu baraj inşa edilirken enjeksiyon çalışmaları yapılmış olup yapılan gözlem ve ölçümler doğrultusunda ihtiyaç duyulan ilave enjeksiyon çalışmalarına devam edilmektedir.

Hamzabey Barajı inşa sürecinde enjeksiyon çalışmaları yapılmış, barajda su tutulmasının akabinde meydana gelen su kaçağını önlemek için ilk etapta 98 adet enjeksiyon kuyusu açılmış ve enjeksiyonlar 19.11.2020'de tamamlanmıştır. Yapılan enjeksiyon çalışmaları sayesinde su kaçakları büyük bir oranda engellenmiştir. Baraj gövde dolgusunda su kaçağına neden olacak herhangi bir sorun veya deformasyon bulunmadığı tespit edilmiştir. Hamzabey Barajı bölgesindeki tabakalı kayaçların oldukça kıvrımlı, kırıklı ve çatlaklı yapıda olması ve bu yapıların doğrultusunun çeşitli yönlerde olması sebebiyle inşaat aşamasında gövde altında yapılan perde enjeksiyonlarında sistematik bir iyileştirme yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Yapılan bu tespit sonucunda barajda perde enjeksiyonlarının iyileştirilmesi amacıyla "Elazığ Hamzabey (Baltaşı) Barajı İyileştirme Enjeksiyonları" işi, 19.08.2024 tarihinde ihale edilmiş olup iyileştirme enjeksiyonu çalışmaları devam etmektedir.

1053 sayılı Kanun gereğince, içme suyu tesisleri ile baraj maliyetinin içme suyu hissesi oranına düşen kısmı ilgili Belediye tarafından DSİ'ye geri ödenecektir.

Hamzabey Barajı'nın 06.10.2021 tarihinde ölçümü yapılan su kotu değeri 1.086,25 metre, hacmi 1,264 hm? olup doluluk oranı 900,50'dir. 29.9.2025 tarihinde ise su kotu değeri 1.131,00 metre, hacmi 0,7 hm? olup doluluk oranı 901,1?'dir.

Elazığ ilinin içme ve kullanma suyu dağıtımı ve kesintilerine ilişkin tüm yetki ve sorumluluk Elazığ Belediyesi?ndedir. Hamzabey Barajı inşa edilmeden önce kentin içme ve kullanma suyu TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı ihtiyacı YAS kuyuları vasıtası ile karşılanmaktaydı. Barajdaki su miktarına paralel olarak YAS kuyularındaki su arzının da gözden geçirilmesi gerekmektedir. Şehrin içme ve kullanma suyunun tümü Hamzabey Barajı'ndan karşılanmadığından, yaşanan kesintilerin doğrudan barajdaki su seviyesindeki düşüşle ilgili olmadığı değerlendirilmektedir.

Baraj planlamalarında, bölgenin uzun vadeli yağış rejimine ilişkin veriler Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nden temin edilerek; havzadaki akarsu ve derelerin uzun yıllar ortalamaları ise kurulan Akım Gözlem İstasyonu ile yapılan ölçümler doğrultusunda değerlendirilmektedir. Hamzabey Barajı su kaynaklarını oluşturan Caro Çayı ve Tarhana Çayı'nın doğal akım verileri, planlama çalışmasının tamamlandığı 2008 yılına kadar 1964-2007 yılları arasındaki 44 yıllık debi ölçümlerine dayanmaktadır. Barajın tüm boyutlandırma süreci bu ölçüm sonuçları ışığında gerçekleştirilmiştir. Su ihtiyacı analizleri ise, nüfus projeksiyonu tahminleri kapsamında İller Bankası tarafından belirlenen kişi başına günlük su tüketim miktarı esas alınarak hesaplanmaktadır.

Hamzabey Barajı ve içme suyu tesislerinin 2025 yılı güncel toplam maliyet, 1.490.062.756 TL'dir. Kuraklık koşullarına rağmen Hamzabey Barajı'nın varlığı, Elazığ'ın su güvenliği açısından kritik bir role sahip olup olası su krizlerini önlemede de temel bir altyapı görevi görmektedir. Bu tür kritik altyapı yatırımları, kısa vadeli kuraklık dönemlerinden bağımsız olarak ülkenin stratejik su yönetimi için vazgeçilmezdir.

Elazığ içme suyu ihtiyacını karşılamak üzere alternatif olarak Elazığ-Maden Hatunköy barajı planlaması yapılmış olup proje çalışmaları devam etmektedir. Bununla birlikte Elazığ Uluova YAS kuyularından da faydalanılarak Elazığ ilinin içme suyu ihtiyacı karşılanmaktadır. Ayrıca DSİ tarafından yürütülecek Fırat Havzası Master Planlama çalışmaları kapsamında su kaynakları ile alternatif içme suyu kaynakları araştırılmaktadır.

Elazığ ilinin mümbit tarım arazilerinin sulanması ve kuraklık sonucu gıda arzında yaşanabilecek olumsuz etkilerin en az seviyeye düşürülebilmesi için sulama tesisleri inşa edilmiş olup inşaat, planlama ve proje süreci devam eden de birçok sulama tesisi bulunmaktadır.

İbrahim YUMAKLIBakan