Ege Bölgesi'nde kuraklığa karşı alınan önlemlere ilişkin

İklim değişikliğinin etkilerinin yoğun olarak hissedileceği Akdeniz iklim kuşağında yer alan ülkemizde büyüyen ekonomi ve artan üretimle tarımda, sanayide, enerjide, turizmde ve daha birçok sektörde suya olan ihtiyaç artmaktadır.

Bakanlığımızca 2016 yılında tamamlanan "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi Projesi" ile iklim değişikliğinin tüm havzalarda yüzey ve yer altı sularına muhtemel etkisi tespit edilmiş ve gerekli uyum faaliyetleri belirlenmiştir.

Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31.01.2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır.

Seferberlik kapsamında kentsel, endüstriyel ve tarımsal su verimliliğinin sağlanmasına ilişkin rehber dokümanlar hazırlanmış olup www.suverimliligi.gov.tr adresinden dokümanlara ulaşılabilmektedir.

Tüm sektörlerde su verimliliği bilincinin oluşturulması ve farkındalık oluşturulması maksadıyla ülke genelinde eğitim çalışmaları yürütülmektedir. Suyun verimli kullanılmasına ilişkin afişler ve reklam panoları hazırlanmış olup halkın farkındalığının sağlanması maksadıyla ortak alanlarda sergilenmeye başlanılmıştır.

Su verimliliği seferberliğinin uygulanmasına yönelik 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmi Gazete'de "Su Verimliliği Yönetmeliği" yayımlanmıştır. Mezkur Yönetmelik ile sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, ekosistemlerin ve su kaynaklarının korunarak her türlü su kullanımında verimliliğin sağlanması hedeflenmektedir.

Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" hazırlanmıştır.

Planda, sektörel ve bireysel su kullanımlarında hedefler, stratejiler, eylemler ve sorumlu kurumlar belirlenmiştir. Ayrıca plan kapsamında tarımsal su kullanım verimliliğini artıran uygulamaların yaygınlaştırılmasıyla mevcut durumda 9050 olan sulama randımanının 2030 yılına kadar 9060, 2050 yılına kadar 9665 seviyesine yükseltilmesi hedeflenmektedir.

Bahse konu Eylem Planı ile sadece insanların değil, ekosistem duyarlılığı ile tüm canlıların gereksinimlerini dikkate alacak şekilde başta tarım, sanayi ve hane halkı kullanımları olmak üzere tüm sektörlerde suyun akılcı, paylaşımcı, hakkaniyetli, verimli ve etkin şekilde kullanılması hedeflenmektedir.

Söz konusu eylemlerin uygulanmasıyla 2033 yılına kadar; se Mevcut durumda 9632 olan (ülke ortalaması) içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının 9625 seviyesine indirilmesi, e Mevcut durumda 9650 civarında olan tarımsal sulama randımanının "660 seviyelerine yükseltilmesi, e Sanayide temiz üretim tekniklerinin ve su verimliliği tedbirlerinin uygulanması ile "030"ye varan oranlarda su kazanımı sağlanması ve se Mevcut durumda 150 litre olan bireysel günlük su kullanımının 120 litre seviyesine indirilmesi hedeflenmektedir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Bulunduğumuz yüzyıl için yapılan iklim etki değerlendirmeleri, artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimi neticesinde tarımsal sulama, endüstri, kentsel ve turizm kullanımlarının hangi ölçüde artacağı ile ilgili olarak gelecek dönemlere ilişkin su ihtiyaçları projeksiyonları yapılmıştır.

Bakanlığımızca çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm vb. sektörlerin adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır.

Şu ana kadar Seyhan, Gediz, Küçük Menderes, Konya, Akarçay, Burdur, Batı Akdeniz, Kuzey Ege, Büyük Menderes olmak üzere 9 havzada SSTP tamamlanmış ve yayımlanmıştır.

SSTP ile havza ve alt havza ölçeğinde her sektörün ihtiyacı olan suyun, ekonomik, sosyal ve çevresel açıdan analiz edilerek planlanması yapılmaktadır. Bu çalışmalarda iklim değişikliği sebebiyle oluşabilecek kuraklık risklerine karşı normal durum ve 4 farklı kuraklık senaryosu (hafif kurak, orta kurak, şiddetli ve çok şiddetli kurak dönemler) ile geleceğe yönelik havzadaki çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm gibi sektörlerin havza bazındaki su taleplerine uygun olarak su tahsis senaryoları hazırlanmakta ve Su tahsis planlaması yapılmaktadır. İklim değişikliğinin tarımsal üretim ve gıda arzı üzerindeki etkileri değerlendirilmekte ve tarım sektöründeki riskler en aza indirilmektedir.

İklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri ise daha sıcak ve az yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır.

Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur.

Kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması maksadıyla ülkemizdeki 25 nehir havzası için Kuraklık Yönetim Planları hazırlanmıştır.

Kuraklık Yönetim Planları kapsamında su kaynaklarımızın verimli kullanılması ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunmasına yönelik olarak belirlenen tedbirler aşağıda sıralanmaktadır. se Sulama alanlarının rehabilitasyonu ve modern sulama sistemlerine geçilmesi,

İçme ve kullanma suyu şebekelerindeki kayıp kaçakların azaltılması,

Sanayi sektöründe kullanılan suyun geri kazanılması ve temiz üretim tekniklerinin yaygınlaştırılması,

Alternatif su kaynaklarının belirlenmesi,

Gözlem ağının geliştirilmesi,

Kullanılmış suların yeniden kullanımının sağlanması,

Kuraklığa dayanıklı bitkisel ürünlerin artırılması,

Kuraklığın ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve

Kuraklık farkındalığının artırılması.

Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı'nın yol göstericiliğinde illerin kendi dinamiklerine ve özel koşullarına uygun olarak "İl Kuraklık Eylem Planı" oluşturulmuştur. İl Eylem Planı kapsamında; Vali başkanlığında ilgili kurum ve kuruluşların katılımı ile SER

Va TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI a Strateji Geliştirme Başkanlığı NE eri xe e oluşturulan İl Kriz Merkezi kararlarıyla olası kuraklık ile ilgili tedbirler alınarak il bazında uygulanmaktadır.

Ayrıca "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması" çalışmalarına başlanmış olup 2027 yılında tamamlanması hedeflenmektedir. Bu sistemle kuraklık öncesinde tarım, içme suyu, turizm, sanayi gibi su kullanan sektörlere gerekli uyarılar yapılarak kuraklık zararlarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir.

Muğla ilinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğümüz (DSİ) tarafından inşa edilerek işletmeye alınan depolama tesislerindeki su miktarları günlük takip edilmektedir. 01.10.2025 tarihinde başlayan 2026 su yılında da depolama tesislerine gelen akımlar takip edilecek ve 2026 yılı sulama sezonu öncesi depolanan su miktarlarının varlığına göre gerekli önlemler alınacaktır.

DSİ'nin 2024-2028 Stratejik Planı'nda su kaynaklarının geliştirilmesi, yüzeysel ve yer altı sularında izleme faaliyetlerinin artırılması, sulama modernizasyonu ve su verimliliğinin yükseltilmesi öncelikli hedefler arasında yer almaktadır.

Şehirlerimizin uzun vadeli içme suyu temininin kesintisiz karşılanması amacıyla "81 İl Merkezi İçme Suyu Temini Eylem Planını" hazırlayarak 81 il merkezinin kısa, orta ve uzun vadeli içme suyu ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların ne şekilde karşılanabileceğini ortaya koymuştur.

2024 yılı itibarıyla kayıp-kaçak oranları İzmir'de "627,17, Manisa'da "631,14 ve Uşak'ta 9429'dur. İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği gereğince, büyükşehir ve il belediyeleri bu oranları 2028 yılına kadar en fazla 9625 seviyesine düşürmekle yükümlüdür.

Kentsel su verimliliği kapsamında, içme suyu sistemlerindeki kayıpların azaltılmasına yönelik hedefler belirlenmiş ve belediyelerin çalışmaları yıllık raporlarla takip edilmektedir. "Belediye Su Kardeşliği" programı ile belediyeler arasında bilgi ve tecrübe paylaşımı sağlanmakta olup 62 belediye programa dâhil edilmiştir. Bu çalışmalar, İzmir ve Ege Bölgesi dâhil tüm illerde yürütülmekte; su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi, verimli kullanımı ve iklim değişikliğine karşı mücadele amaçlanmaktadır.

Yer altı sularının korunması amacıyla 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun kapsamında denetimler yürütülmektedir. İzmir, Manisa ve Uşak illerini kapsayan havzaların yer altı suyu potansiyeli yaklaşık 1.540.000.000 m? olmasına karşın tüketilen yer altı suyu yaklaşık 3.000.000.000 m? dür. Aşırı kullanım nedeniyle su seviyelerinin düşmesi üzerine Küçük Menderes Havzası (2018), Gediz Havzası (2022) ve Kuzey Ege Alt Havzası (2025) yeni kuyu açılmasına kapatılmıştır. Ayrıca, belgesiz ve kaçak olarak açılan sondaj kuyularına yönelik idari ve cezai yaptırımlar uygulanarak, bu kuyuların kapatılması sağlanmaktadır.

Sulamada suyun etkin ve tasarruflu kullanımı için çiftçilerin yağmurlama, damlama gibi modem sulama sistemlerini tercih etmeleri teşvik edilmektedir. Mevcut su kaynaklarının etkin değerlendirilmesi amacıyla bölgedeki planlama ve proje çalışmaları devam etmekte olup yeni yapılan ve yapılacak sulama tesislerinde su tasarrufu sağlamak amacıyla kapalı, basınçlı borulu sulama sistemleri kullanılmaktadır.

Ayrıca; Tarımsal sulamada kuraklıktan aşırı etkilenen Aydın ve Denizli illerinde, illeri kapsayan Büyük Menderes Havzası'na, Batı Akdeniz Havzası'ndan su aktarımı için planlama çalışmaları devam etmektedir.

Bakanlığımızca, tarımsal üretimde suyun etkin ve verimli kullanılması amacıyla, 2800 sayılı "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımlar ve Kırsal Strateji Geliştirme Başkanlığı

Ekonomik Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar" ve bu Karar kapsamında hazırlanan "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2021/7)" hükümleri doğrultusunda, modem basınçlı sulama sistemlerinin çiftçiler tarafından benimsenmesi ve yaygınlaşması hedeflenmektedir.

Bu kapsamda, 2025 yılında projeye esas hibe üst limiti 10.000.000 TL olarak belirlenmiş olup 9450 oranında hibe desteği sağlanmaktadır.

Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır. e Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, " Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, e o Tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, " Lincer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, " Güneşenerjili sulama sistemi kurulması, se Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve " Akıllı sulama sistemleri.

Kurak ve yarı kurak bölgelerde yağış sularından maksimum fayda sağlanmak üzere yağmur hasadı projeleri yürütülmektedir. 2022 yılında Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KK YDP) kapsamında tarımsal kuraklığı önlemeye yönelik kırsalda yağmur hasadı için havuz yapımı (Jeomembran) 9/50 hibe kapsamına alınmıştır.

IPARD II Programı kapsamında çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 4050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine (damla sulama, yağmurlama, pivot ve tamburlu sulama sitemlerinin ayrıca suyun kaynağından çıkarılmasında ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanabildiği modern tarımsal solar sulama sistemlerinin dahil olduğu) hibe desteği sağlanmaktadır.

İbrahim YUMAKLIBakan