Gediz Nehri'nde yaşanan kirlilik sorununa ilişkin
Kaynak göster
İbrahim Akın (DEM Parti), 22 Eylül 2025 tarihinde 7/34118 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 63 gün sonra, 24 Kasım 2025).
İbrahim Akın (DEM Parti, İzmir). “Gediz Nehri'nde yaşanan kirlilik sorununa ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34118, 22 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34118-gediz-nehri-nde-yasanan-kirlilik-sorununa-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/289269c8-239a-4b8d-9b69-019975596e48
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 63 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki soruların Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
İbrahim AKIN İzmir Milletvekili
İzmir ili, Gediz, Küçük Menderes ve Kuzey Ege havzalarıyla çevrili olup yaklaşık 2 milyon kişinin yaşam alanı olan bu havzalar bölgenin içme ve kullanma suyunu karşılamaktadır. İzmir kentinin yaklaşık 100 milyon mlük içme suyu ihtiyacı, büyük ölçüde Manisa ili sınırlarında kalan akiferlerden karşılanmaktadır. Bu durum, Gediz Havzası'nın yalnızca tarımsal üretim açısından değil, halk sağlığı ve yaşam hakkı bakımından da kritik bir öneme sahip olduğunu göstermektedir.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak Gediz Havzası, uzun süredir yoğun sanayi faaliyetleri, arıtılmadan bırakılan kentsel atıklar, jeotermal deşarjlar, madencilik faaliyetleri ve tarımsal kimyasalların yarattığı baskı altındadır. Nehir, özellikle Manisa merkezden başlayarak İzmir Körfezi'ne kadar olan kesimde sanayi tesislerinden kaynaklanan ağır kirliliğe maruz kalmaktadır. Bu kirlilik yalnızca yüzey sularını değil, havzanın içme suyu kaynağı olan yeraltı sularını da tehdit etmektedir.
Ramsar Sözleşmesi kapsamında uluslararası öneme sahip Gediz Deltası'nda da kirlilik had safhaya ulaşmıştır. Türkiye'nin en önemli sulak alanlarından biri olan bu deltada 205 kuş türü ve 308 bitki türü yaşamaktadır. Ne var ki deltaya ulaşan kirli sular nedeniyle ekosistem büyük zarar görmekte, biyolojik çeşitlilik tehdit altına girmektedir.
Tarım ve Orman Bakanlığı 2018 yılında "Gediz Nehir Havzası Yönetim Planı"nı, 2023 yılında ise "Gediz Eylem Planı"nı açıklamıştır. Bu planlarda havzanın karakterizasyonu, baskı ve risk analizleri ile çevresel hedefler ortaya konmuş olmasına rağmen, pratikte kirliliğin artışının önüne geçilememiştir. Planlarda yer alan tedbirlerin çoğu ya kâğıt üzerinde kalmış ya da uygulanmamıştır.
JALIğ
Bugün Gediz Nehri'nden sulama yapan üretici köylüler, kimyasal atıklarla dolu su nedeniyle tarım yapamaz hale gelmekte, toprağın verimliliği düşmekte ve halk sağlığı ciddi risklerle karşı karşıya kalmaktadır. Su kaynaklarının kirlenmesi yalnızca tarım ve gıda güvenliğini değil, aynı zamanda yaşam hakkını tehdit etmektedir.
Bu bilgiler doğrultusunda;
SORULAR
Gediz Nehri'ne deşarj yapan sanayi tesislerinin sayısı ve sektörlere göre dağılımı nedir?
Bu tesislerden kaçı düzenli olarak denetlenmekte, kaçı hakkında çevre mevzuatına aykırılıktan dolayı yaptırım uygulanmıştır?
Gediz Havzası'nda arıtılmamış kentsel atık sularını nehre bırakan belediye sayısı kaçtır?
Gediz Havzası"ndaki jeotermal kuyuların sayısı ve denetim sonuçları nedir?
Maden işletmelerinin havzaya etkisi konusunda Bakanlığınızın hazırladığı herhangi bir rapor bulunmakta mıdır?
Gediz Eylem Planı kapsamında hangi somut tedbirler hayata geçirilmiş, hangileri hâlen uygulanmamıştır?
Planlarda öngörülen hedeflere ulaşılması için 2025 yılı itibarıyla ayrılan bütçe tutarı nedir?
Gediz Deltası'nda (Ramsar Alanı) kimyasal kirliliğin önlenmesine yönelik özel bir koruma programı uygulanmakta mıdır?
Gediz Havzası'ndan sulama yapan çiftçilerin yaşadığı mağduriyetlerin giderilmesi için ne tür destek mekanizmaları planlanmaktadır?
İzmir'in içme suyu ihtiyacının önemli bir kısmını sağlayan akiferlerin kirlenmesi ihtimaline karşı hangi acil eylem planı devrededir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bakanlığımızca, tarımsal üretimde suyun etkin ve verimli kullanılması amacıyla, 2800 sayılı "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımlar ve Kırsal Ekonomik Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar" ve bu Karar kapsamında hazırlanan "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2021/7)" hükümleri doğrultusunda, modern basınçlı sulama sistemlerinin çiftçiler tarafından benimsenmesi ve yaygınlaşması hedeflenmektedir.
Bu kapsamda, 2025 yılında projeye esas hibe üst limiti 10.000.000 TL olarak belirlenmiş olup 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır.
Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır. e Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, " Tarlaiçi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, e Lineer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, e Güneş enerjili sulama sistemi kurulması, e o Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve e Akıllı sulama sistemleri.
İzmir ilinde bireysel sulama sistemleri hibe desteklemelerinin başladığı 2007 yılından günümüze kadar ise 94 adet proje ile 5.861 dekarlık alanın modern sulama sistemleri ile sulanması sağlanmış olup bu işlemler için günümüz rakamları ile toplam 3.842.828 TL hibe desteği ödemesi yapılmıştır.
Gediz Havzası'nda 78 adet yer altı suyu kütlesi bulunmakta olup bunların takibini sağlamak amacıyla 136 adet rasat kuyusu açılarak, izleme sistemleri kurulmuştur. Kurulan izleme sistemlerinin takibi online olarak hem kalite hem de miktar açısından düzenli olarak izlenmektedir.
Ayrıca, Halkapınar, Göksu, Sarıkız ve Pınarbaşı içme suyu kaynaklarının koruma alanları Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Bakanlığımızca hazırlanmış olan "Gediz Havzası Nehir Havza Yönetim Planı" kapsamında Gediz Deltası da dahil olmak üzere havzanın tamamında yeraltı, yerüstü, kıyı suları ve geçiş suları su kütleleri belirlenmiş olup baskı unsurları da dikkate alınarak her bir su kütlesinin miktar ve kimyasal durumunun iyileştirilmesi maksadı ile tedbirler programı hazırlanmış, hazırlanan tedbirler programı, 04.05.2023 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak 2023/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe giren "Gediz Havzası Eylem Planı" marifetiyle uygulamaya konulmuş ve kurulan komisyon ile de takibi yapılmaktadır.
Hazırlanan yönetim planlarının (Nehir Havza Yönetim Planı, Taşkın Yönetim Planı, Sektörel Su Tahsis Planı ve Kuraklık Yönetim Planı) bütünleştirilmesi neticesinde "Gediz Havzası Eylem Planı" 04.05.2023 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2023/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Genelgesi ile yürürlüğe girmiştir.
Bahse konu Eylem Planında iyi tarım uygulamaları, su verimliliği, evsel atık su yönetimi, endüstriyel atık su yönetimi, katı atık yönetimi ve taşkın yönetimi konularında tedbirler belirlenmiştir. Söz konusu tedbirler; Ulusal Su Kurulu, Havza Su Kurulu, İl Su Kurulları ve müstakilen teşkil edilen Gediz Eylem Planı Takip Komisyonu marifetiyle takip edilmektedir.
Eylem Planı ile kentsel atık su yönetimi kapsamında birçok yerleşim yerine âit atık su arıtma tesislerinin inşası kapsamında ilerleme kaydedilmiştir.
Su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımını sağlamak amacıyla, havzadaki paydaşların katılımıyla Kuraklık Yönetim Planları hazırlanmış ve bu planlar doğrultusunda su verimliliğini artırıcı tedbirler belirlenmiştir. Ülkemizde 25 nehir havzasında hazırlanmış olan Kuraklık Yönetim Planları çerçevesinde; su verimliliğini teşvik eden sulama yöntemleri, kuraklığa dayanıklı tarım uygulamaları, alternatif su kaynaklarının kullanımı ve yağmur suyu hasadı ile damla sulama yöntemi gibi su verimliliğini artırmaya yönelik tedbirler yer almaktadır.
Gediz Deltası Ramsar Alanı'nda kimyasal kirliliğin önlenmesine yönelik özel bir koruma programı, alanın mevcut yönetim planı çerçevesinde uygulanmaktadır. Bu kapsamda, deltada gözlenen su ve karasal kökenli kirliliğin kontrol altına alınması, habitatı tehdit eden unsurlara karşı gerekli önlemlerin alınması ve atık su yönetiminin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla çeşitli faaliyetler yürütülmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan