Uşak'ta kümes hayvancılığının desteklenmesine ilişkin
Kaynak göster
Ali Karaoba (CHP), 23 Eylül 2025 tarihinde 7/34183 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 63 gün sonra, 25 Kasım 2025).
Ali Karaoba (CHP, Uşak). “Uşak'ta kümes hayvancılığının desteklenmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34183, 23 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34183-usak-ta-kumes-hayvanciliginin-desteklenmesine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f707ee75-c46a-49c0-a159-0199812f6b24
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 63 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın T.C. Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim Yumaklı tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını Anayasa'nın 98. ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96. maddeleri gereğince talep ederim.
Op. Dr. Ali KARAOBA
Kümes hayvancılığı, hem kırmızı ete alternatif uygun maliyetli bir protein kaynağı sunması hem de dengeli beslenmede temel ihtiyaç olan hayvansal proteinin karşılanması noktasında önemli bir role sahiptir. Tavuk eti ve yumurta, dünya genelinde en ulaşılabilir gıda ürünleri arasında yer almakta; yüksek biyolojik değere sahip protein, vitamin ve minerallerle özellikle çocukların, gençlerin ve yaşlıların sağlıklı beslenmesine doğrudan katkı sağlamaktadır. Bunun yanı sıra, kümes hayvancılığı kırsal istihdam yaratması, yan sanayilere (yem üretimi, lojistik, ambalaj, | biyogaz ve gübre üretimi gibi) ekonomik canlılık kazandırması nedeniyle de strâtejik bir sektördür. Özellikle orta ölçekli şehirlerde üretim potansiyelinin artması hem yerel ekonomiyi güçlendirmekte hem de göçün önlenmesine katkı sağlamaktadır. Sürdürülebilir ve modern teknolojilerle desteklenen kümes hayvancılığı, çevresel etkileri azaltarak hem insan sağlığı hem de * çevre açısından güvenli üretim modellerine imkân sunmaktadır. |
Uşak'ta kümes hayvancılığı son dönemde dikkat çekici bir ivme yakalamıştır. Yerel verilere göre; Temmuz 2025'te Türkiye tavuk eti üretimi 239.876 ton iken Uşak yaklaşık 92,5 payla 6 bin ton katkı sağlamış, kesilen tavuk sayısında artış görülmüştür. Ancak yumurta üretimi yaklaşık 40 milyon adetle geçen yılın aynı dönemindeki 45 milyon adede kıyasla 910 düşmüştür. Bu tablo, et üretiminde artış sürerken yumurtada gerilemenin tersine çevrilebilmesi için yeni yatırım, modernizasyon ve teknoloji kullanımının kritik olduğunu göstermektedir. Ulaşım maliyetleri, soğuk zincir/dağıtım altyapısı, yem maliyetleri ve biyogüvenlik gibi girdiler, üreticinin rekabet gücünü doğrudan etkilemektedir. Ayrıca sürdürülebilirlik, atık/yem yönetimi, hayvan refahı ve üniversite—sanayi iş birlikleri alanlarında sistematik bir çerçeve ihtiyacı vardır. Bu kapsamda Bakanlığın Uşak özelinde somut yol haritasını kamuoyuyla paylaşması ve bu konuda yeni kaynakları Uşak'a aktarması gerekmektedir. Bu bağlamda,
SORULAR
Uşak'ta kümes hayvancılığında son üç yıl için (2023—2025) tavuk eti üretimi, kesim adedi | ve yumurta üretimi verileri nedir? Bu göstergeler için 2026-2028 hedefiniz nedir?
Yumurta üretimindeki 10'luk düşüşün başlıca nedenleri (yem maliyetleri, hastalıklar, pazar/dolaşım sorunları vb.) nedir? Uşak özelinde yumurta üretimini artırmaya dönük hibe, kredi, faiz desteği, yem/enerji sübvansiyonu planlıyor musunuz?
Uşak'ta yeni yatırım ve doğru/temiz teknoloji kullanımı (modern kümes ekipmanları, otomasyon, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, biyogüvenlik, atık/tezgâh gübresi yönetimi, koku kontrolü vb.) için yatırımcıya hangi destek programları sunulacaktır? Bu yatırımların 2026 bütçe tahsisi nedir?
Soğuk zincir, lojistik ve dağıtım ağı için Tarım ve Orman Bakanlığı'nın, Ulaştırma ve Altyapı ile Ticaret Bakanlıklarıyla ortak bir çalışma/teşvik planı var mıdır? Uşak'tan çevre illere ve ana pazarlara sevkiyatta ulaşım maliyetlerini düşürmeye dönük somut adımlarınız nelerdir?
Uşak'takümeste biyogüvenlik ve hastalık kontrolü (aşılama, izleme, erken uyarı) kapasitesi hangi seviyededir? Son iki yılda bildirilen salgın/epizootik vakalar var mıdır? Varsa alınan tedbirler ve üreticiye yansıyan destekler nelerdir?
Manure/organik atık yönetimi ve çevresel uyum (koku, sızıntı, su/atık su) için Uşak işletmelerine yönelik rehberlik, denetim ve finansal destek mekanizmaları var mıdır? Biyogaz gibi döngüsel ekonomi uygulamalarını teşvik edecek programlar planlanmakta mıdır?
Uşak'ta sektörün gelişimi için Uşak Üniversitesi ve diğer yükseköğretim kurumları ile ortak Ar-Ge, prototip kümes, pilot çiftlik, saha eğitimi ve sertifikasyon programı tasarlanmış mıdır? 2025—2026'da başlayacak üniversite—sanayi işbirliği projelerinin takvimi nedir?
Üretici örgütlenmesi bağlamında Uşak'ta kooperatifleşme/üretici birliği destekleri, ortak yem tedariki, toplu sevkiyat ve pazarlama modelleri için hangi teşvikler planlanmaktadır?
Uşak menşeli ürünlerin coğrafi işaret, kalite ve hayvan refahı standartlarına uygunluğunu artırıp katma değeri yükseltmeye dönük markalaşma/dijital pazarlama destekleri sağlayacak mısınız?
Sektörün kırılgan yapısı dikkate alınarak, yem maliyet şoklarına ve enerji fiyatlarına karşı Uşak üreticisine geçici destek kalkanı öngörüyor musunuz? Öngörüyorsanız kapsam, süre ve bütçesi nedir?
Uşak ilinde aylık bazda gerçekleştirilen toplam kanatlı hayvan etlik kesim miktarı nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Kümes hayvancılığı ile ilişkin veriler düzenli olarak TÜİK'in kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
Üreticilerin finansman ihtiyaçlarının uygun koşullarda karşılanması amacıyla Ziraat Katılım Bankası A.Ş., ve T.C. Ziraat Bankası A.Ş. tarafından "Kanatlı Sektörü" üretim konusunda hazine faiz/kâr payı destekli kredi/finansman imkânı sunulmaktadır. Ayrıca kanatlı sektöründen kredi kullanan faydalanıcılara planlı üretim, sözleşmeli üretim, damızlık yetiştiriciliği, atıl işletme alımı, kadın çiftçi/girişimci ve/veya genç çifiçi/girişimci, Bakanlık tarafından getirilen yerli hat kullanımı, birinci derecede tarımsal amaçlı örgüt gibi kriterleri sağlamaları durumunda ilave faiz/kâr payı destekleri sağlanmaktadır.
IPARD Programı çerçevesinde yumurta ve kanatlı eti üretimine yönelik ülke genelinde hibe desteği verilmektedir.
"Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar" tedbiri kapsamında yumurta üretimine yönelik olarak tesis kurulumu ve modernizasyonu ile makine ekipman hibe desteği verilmektedir. Program kapsamında yalnızca tesis ve ekipman yenileme ihtiyacı olan veya tarımsal işletmelerini kapasitelerini artırmaksızın yerleşim alanlarından uzağa taşıyan yumurta üretiminde faaliyet gösteren mevcut tarımsal işletmeler destekleme için uygundur. Sektör bazında IPARD desteği için kapasite limitleri yumurta tavuğunda dönem başına en az 20.000 en fazla 100.000 adet iken organik üretimde ise dönem başına en az 2.000, en fazla 15.000 adettir.
Yumurta üretimine yönelik desteklenen yatırımların toplam tutarı, en az 20.000 Avro ve en fazla 500.000 Avro arasındadır.
Kanatlı eti yatırımlarında gübre ve atıkların yönetimi için tesis ve makine ekipman alımı da destek kapsamında yer almaktadır. IPARD Programı kapsamında desteklenmiş kümes hayvanları yatırımları, tarımsal işletme yatırımın sonunda gübrenin ve diğer atıkların ilgili Avrupa Birliği (AB) standartlarına göre işlendiğini ve depolandığını kanıtlamalıdır.
Ayrıca tesisin öz tüketimine yönelik enerji ihtiyaçlarını karşılamak için yenilenebilir enerji yatırımları da program kapsamında desteklenmektedir.
Kanatlı eti üretimine yönelik desteklenen yatırımların toplam tutarı, en az 20.000 Avro ve en fazla 375.000 Avro arasındadır.
Tedbir kapsamında, toplam uygun yatırım miktarının "660-9675'i oranında hibe desteği sunulmaktadır.
IPARD Programı kapsamında verilen hibe destekleriyle kurulan hayvansal ürünlerin süt, kırmızı/beyaz et, yumurta) üretimine yönelik işletmeler, yatırım sonunda gübrenin ilgili AB standartlarına uygun olarak depolandığını ve yönetildiğini kanıtlamak ve belgelendirmek zorundadır. IPARD faydalanıcılarının gübrenin arazide uygulanmasına yönelik yatırımlar da dahil olmak üzere gübre ve atık işleme, muamele, depolama ve arıtma tesisleri ve sistemlerinin kurulmasına yönelik harcamaları hibe desteği kapsamında değerlendirilmektedir. Ayrıca, atık su ve atık yönetimi ile ilgili yatırımlar ile yenilenebilir enerji (biyogaz veya güneş enerjisi) gibi döngüsel ekonomi tipi yatırımlar için ekstra 9010 hibe desteği verilmektedir.
IPARD Programı kapsamında desteklenen bütün sektörlerde üretici örgütleri tarafından sunulan projelere pozitif ayrımcılık yapılmakta; ilave hibe ve sıralamada ek puan verilmek suretiyle avantaj sağlanmaktadır.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bu bağlamda, kanatlı eti üretiminin de içinde bulunduğu hayvansal ürünlerin üretimine yönelik desteklerde; üretici örgütleri tarafından ortak tesis, makine, ekipman ve diğer altyapı yatırımlarının yapılmasını teşvik etmek amacıyla, 9060 olan baz hibe oranı ilgili alt sektörde faaliyet gösteren tarımsal kalkınma kooperatifleri ile yetiştirici birlikleri tarafından sunulan ortaklaşa yatırım projeleri için 9070 olarak uygulanmaktadır. Ayrıca, desteğe hak kazanacak uygun projelerin sıralanmasında üretici örgütleri veya bunların hâkim ortağı oldukları tüzel kişilikler tarafından sunulan projelere ilave 10 puan verilmekte; üretici örgütünün Bakanlığımız tarafından yayınlanan 1. Derece Tarımsal Örgütler Listesinde yer alması durumunda ise verilen ilave puan 15'e çıkmaktadır.
Tarımsal amaçlı örgütler tarafından yapılacak başvurularda, Üretim kapasitesinin gerektirmesi ve kapasitesi ile uyumlu olması halinde frigorifik araç ile üretim konusuyla alakalı taşımada kullanılmak üzere pikap ve taşıma römorku alımı hibe desteği kapsamında değerlendirilir.
Kanatlı işletmeleri biyogüvenlik denetimleri il ve ilçe müdürlükleri tarafından "Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği" ile "Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik Talimatı" kapsamında gerçekleştirilmektedir. Bu mevzuat uyarınca tüm işletmelerin taşıması gereken asgari teknik ve hijyenik şartlar belirlenmiş olup, eksiklik tespit edilen işletmelere gerekli idari yaptırımlar uygulanmaktadır.
Ülke genelinde bütün iller, Uşak ili de dahil olmak üzere yılda iki kez aktif ve yıl boyu pasif survey ile izlenmektedir. Pasif survey, köy ve ticari işletme ziyaretleri ile klinik gözlem ve ihbarların değerlendirilmesi yoluyla yapılmakta, aktif survey ise göçmen kuş hareketleri dönemlerinde serolojik ve virolojik numune alımı şeklinde yürütülmektedir. Uşak ilinde son iki yıl içerisinde ihbarı mecburi kanatlı hayvan hastalığı bildirimi yapılmamıştır.
Bakanlığımızca, coğrafi işarete sahip ya da coğrafi işaret alabilecek ürünlere yönelik olarak üretici, üretici örgütleri ve tüketiciler nezdinde farkındalık artırmaya yönelik etkinlikler düzenlenmekte, medya iletişim araçlarından yararlanarak coğrafi işaretlerin hikâyeleştirilmesi, tanıtımının yapılması ve görünürlüğünün sağlanmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan