Küçük esnafın zincir marketler karşısında korunmasına ilişkin
Kaynak göster
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP), 23 Eylül 2025 tarihinde 7/34198 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Ticaret Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 43 gün sonra, 5 Kasım 2025).
Mustafa Sezgin Tanrıkulu (CHP, Diyarbakır). “Küçük esnafın zincir marketler karşısında korunmasına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34198, 23 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34198-kucuk-esnafin-zincir-marketler-karsisinda-korunmasina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/c9e139dc-affa-4783-8eee-01997fb5a95f
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 43 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Ticaret Bakanı tarafından Sayın Ömer BOLAT Anayasa'nın
£. TANRIKULU
Diyarbakır Milletvekili yanıtlanmasını arz &derim.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Diyarbakır'da küçük esnaf, özellikle de mahalle bakkalları, hızla yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Diyarbakır Bakkallar, Bayiler ve Şekerciler Odası'nın verilerine göre sadece 2024 yılında 350, 2025 yılının ortalarında ise 200 esnaf kepenk kapatmak zorunda kalmıştır. Her ay ortalama 30—35 küçük işletmenin kapandığı belirtilmektedir.
Mahalle kültürünün önemli bir parçası olan bakkallar, yalnızca ticari işletmeler değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmanın, güvenin ve yerel ekonominin temel taşlarıdır. Ancak zincir marketlerin sınırsız ve denetimsiz bir şekilde açılması, küçük esnafı rekabet dışı bırakmaktadır. 18 yıldır gündemde olan Perakende Yasası hâlen çıkarılmamış, bu nedenle esnaf teşkilatlarının talepleri karşılanmamıştır.
Zincir marketlerin ara sokaklara kadar girmesi, fiyat birliği yapmaları ve haftanın her günü uzun saatler boyunca açık olmaları küçük esnafı tamamen ortadan kaldırmaktadır. Ayrıca pandemi sürecinde zincir marketler arasında fiyat birliği yapıldığı iddiaları kamuoyuna yansımıştır. Bu tablo, yalnızca ekonomik değil, toplumsal ve kültürel açıdan da ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.
Küçük esnafın korunması, yerel ekonominin, sosyal dayanışmanın ve mahalle kültürünün sürdürülmesi için acil önlemler alınması elzemdir.
Bu bağlamda,
SORULAR
Bakanlığınızın kayıtlarına göre 2023 ve 2024 yıllarında Türkiye genelinde ve
Diyarbakır özelinde kaç küçük esnaf (bakkal, büfe, bayi vb.) faaliyetini sonlandırmıştır?
Zincir marketlerin açılışına ilişkin herhangi bir mesafe şartı (örneğin en az 1000 metre) getirilmesi yönünde bakanlığınızın çalışması var mıdır?
Ulusal zincir marketlerin ara sokaklarda açılmasını sınırlandırmaya yönelik bir düzenleme yapılması planlanmakta mıdır?
Küçük esnafın kira ve elektrik giderlerinin sürdürülemez seviyelere ulaştığı dikkate alındığında, esnafa özel indirimli elektrik tarifesi veya kira desteği sağlanması konusunda bakanlığınızın çalışması bulunmakta mıdır?
N , 34-149
Esnaf teşkilatlarının 18 yıldır talep ettiği Perakende Yasası neden hâlâ çıkarılmamıştır? Bu yasa tasarısı hangi aşamadadır?
Zincir marketlerin haftanın her günü ve geç saatlere kadar açık kalmasının küçük esnafı olumsuz etkilediği bilinmektedir. Zincir marketlerin çalışma gün ve saatlerine i sınırlama getirilmesi düşünülmekte midir?
Pandemi döneminde zincir marketler arasında fiyat birliği yapıldığı iddialarına ilişkin bakanlığınız herhangi bir inceleme veya denetim yürütmüş müdür? Sonuçları kamuoyuyla paylaşılmış mıdır?
Zincir marketlerin piyasada fiyat belirleyici güç haline gelerek rekabeti bozduğu yönündeki eleştiriler karşısında Rekabet Kurumu ve Ticaret Bakanlığı'nın aldığı önlemler nelerdir?
Küçük esnafın yaşatılması amacıyla, mahalle bakkallarının krediye erişimi, vergi kolaylığı ve sosyal güvenlik prim desteği gibi konularda özel teşvik programları hazırlanmakta mıdır? .
Diyarbakır'da ve benzeri kentlerde her ay onlarca esnafın işyerini kapatmak zorunda kalmasının toplumsal etkilerini azaltmak için bakanlığınızın yerel yönetimlerle işbirliği içinde yürüttüğü bir program bulunmakta mıdır?
Bakanlığınız, zincir marketlerin ekonomik olduğu kadar sosyal ve kültürel tehdit oluşturabileceğine ilişkin uyarıları nasıl değerlendirmektedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgi (o :06.10.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1710225 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. Dr. Sezgin TANRIKULU tarafından verilen 7/34198 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan Ek : Soru Önergesi Cevabı (2 sayfa) Telefon No: (0312) 449 13 37 Faks No: (0312) 449 1341 DİLEK GÜNGÖR EpaSI İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr
Telefon No: (0312) 449 13 37 Bero
TİCARET BAKANLIĞI
Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. Dr. Sezgin TANRIKULU'na Ait 7/34198 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 11) Esnaf ve Sanatkârlar Bilgi Sistemi (ESBİS) kayıtlarına göre; Türkiye genelinde tüm meslek kollarında 2023 ve 2024 yıllarında toplam 601.398 tescil, 259.072 terkin işlemi gerçekleşmiştir.
Bununla birlikte, terkin işlemleri, ticari hayatın doğal akışı içerisinde; esnaf ve sanatkârların meslek değiştirmesi, tacir sınıfına geçmesi, emekli olması, vefat etmesi ya da işini kapatarak farklı sektörlere yönelmesi gibi çok çeşitli nedenlerle de gerçekleşebilmektedir.
Türkiye genelinde Eylül ayı sonu itibarıyla 2025 yılı süresince 190.879 adet kullandırım kapsamında 124,5 milyar TL tutarında faiz indirimli kredi kullandırılmıştır. 2002 yılından bu yana ise bu kapsamda 4.448.000 kullandırım ile toplam 688,4 milyar TL'yi bulmuştur. Diyarbakır ilimizde Ocak-Eylül 2025 döneminde esnaf ve sanatkârlarımıza 1,8 milyar TL'ye yakın faiz indirimli finansman sağlanmıştır. Yakın dönemde Sayın Cumhurbaşkanımızın müjdeleri ve Bakanlığımızın çalışmaları neticesinde faiz indirimli kredilere ilişkin önemli kolaylıklar hayata geçirilmiştir. Buna göre; işletme kredilerinin üst limitleri 1 milyon TL'ye, yatırım kredilerinin üst limitleri ise 2,5 milyon TL'ye çıkarılmıştır. Kredilerin yıllık faiz oranı 9025'e indirilmiştir. Azami 5 yaşına kadar ikinci el araç ticari taşıt alımları yatırım kredisi kapsamına alınmıştır. Esnafın kredi alabilmesi için ticari faaliyetine başlangıç süresinden itibaren geçmesi gereken 6 aylık süre 3 aya düşürülmüştür. Kredi ve kefalet kooperatifleri vasıtasıyla verilen kredilerin daha önce 3 ay olan azami taksit ödeme vadesi isteğe bağlı olarak 6 aya kadar uzatılmıştır. Kredilerin geri ödeme vadesinde de bir düzenleme yapılarak 36 ay olan toplam kredi geri ödeme süresi genişletilmiş ve 48 aya yükseltilmiştir. Kredi ve kefalet kooperatiflerinin çalışma bölgelerine yönelik olarak esnaf ve sanatkârlarımız lehine düzenleme yapılmıştır.
Öte yandan, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun 29 Ocak 2015 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup, o tarihten bu yana uygulanmaktadır.
6585 sayılı Kanun'da yapılan son değişiklikler ile üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler arasındaki ticari ilişkilerde meydana gelebilen haksız ticari uygulamaların engellenmesine ve tedarik zincirinde tarım ve gıda ürünlerinin ticaretinden kaynaklanan ödeme sürelerinin revize edilmesine yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeler ile Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ) niteliğindeki işletmelere daha etkin bir koruma sağlanmıştır. Bununla birlikte, Bakanlık olarak, dağıtım kanalının bir uçtan bir uca, başka bir ifadeyle üreticiden, tüketiciye kadar tüm unsurlarıyla gözetilmesi görevimiz çerçevesinde çalışmalarımızı sürdürmekteyiz.
Ayrıca, Bakanlığımız ilişkili kuruluşu Rekabet Kurumu tarafından pandemi döneminde Mayıs 2020"de; beş büyük zincir marketi ve bu zincir marketlere ürün tedarik eden teşebbüsleri kapsayacak şekilde 29 teşebbüs ve zincir marketlerin üyesi olduğu dernek hakkında soruşturma başlatılmış ve beş büyük zincir market ile bir tedarikçi tarafından 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal edildiği tespit edilmiştir. Yürütülen soruşturma sonucunda toplamda yaklaşık 2,7 milyar TL idari para cezası uygulanmıştır.
Bununla birlikte, Nisan 2021?de, beş büyük zincir market ve bu zincir marketlere ürün tedarik eden üreticiler/fedarikçiler hakkında yürütülen ikinci bir soruşturma sonucunda, yine aynı beş büyük zincir market ve bahsi geçen tedarikçi teşebbüsler tarafından 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal edildiği tespit edilmiş ve söz konusu tedarikçi teşebbüslere toplamda yaklaşık 600 milyon TL idari para cezası uygulanmıştır.
Şubat 2025'te; beş büyük zincir markete yönelik süt ve süt ürünlerine ilişkin soruşturma başlatılmış olup, soruşturma sürecinin 2026 yılının başlarında tamamlanması beklenmektedir.
Son olarak, Rekabet Kurumu tarafından hızlı tüketim malları perakendeciliği sektörüne yönelik düzenli olarak sektör raporları hazırlanmaktadır. Bu çerçevede, Aralık 2022'de "Türkiye Hızlı Tüketim Malları Perakendeciliği Sektör İncelemesi Raporu" yayımlanmış ve zincir marketlerin sektördeki rekabetçi yapısı üzerine etkileri incelenmiştir. Bununla birlikte, yine hızlı tüketim perakendeciliği sektörüne yönelik Haziran 2024"te başlatılan ve hâlihazırda devam eden bir sektör incelemesi süreci de bulunmaktadır.