İç Anadolu Bölgesi'ndeki su kaynaklarının sürdürülebilirliğine ilişkin

Bakanlığımız tarafından "İklim Değişikliğinin Su Kaynaklarına Etkisi ve Havzalar arası Su Transferlerinin Değerlendirilmesi Projesi" 2025 yılında başlatılmıştır. Proje kapsamında, iyileştirilmiş küresel iklim modelleri ve güncel senaryolar kullanılarak Türkiye genelinde tüm nehir havzaları. alt havzalar ve iller bazında sıcaklık ve yağış gibi temel iklim parametrelerindeki değişimler belirlenmekte, bu veriler ışığında su potansiyeli, su kullanımı ve havzalar arası su transferleri önerilerinin kapsamlı şekilde değerlendirilmesi hedeflenmektedir.

Ülkemizde tüm sektörlerde suyun verimli kullanılması ve su verimliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması amacıyla 31.01.2023 tarihinde "Ulusal Su Verimliliği Seferberliği" başlatılmıştır.

Seferberlik kapsamında kentsel, endüstriyel ve tarımsal su verimliliğinin sağlanmasına ilişkin rehber dokümanlar hazırlanmış olup www.suverimliligi.gov.tr adresinden dokümanlara ulaşılabilmektedir.

Tüm sektörlerde su verimliliği bilincinin oluşturulması ve farkındalık oluşturulması maksadıyla ülke genelinde eğitim çalışmaları yürütülmektedir. Suyun verimli kullanılmasına ilişkin afişler ve reklam panoları hazırlanmış olup halkın farkındalığının sağlanması maksadıyla ortak alanlarda sergilenmeye başlanılmıştır.

Su verimliliği seferberliğinin uygulanmasına yönelik 27.12.2024 tarihli ve 32765 sayılı Resmi Gazete'de "Su Verimliliği Yönetmeliği" yayımlanmıştır. Mezkur Yönetmelik ile sektörel su kullanımlarının izlenmesi, kayıt altına alınması, orantısız su kullanımlarının ve su kayıplarının azaltılması, ekosistemlerin ve su kaynaklarının korunarak her türlü su kullanımında verimliliğin sağlanması hedeflenmektedir.

Ulusal su verimliliği hedeflerinin ve stratejilerinin ortaya konulduğu "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033)" hazırlanmıştır.

Planda, sektörel ve bireysel su kullanımlarında hedefler, stratejiler, eylemler ve sorumlu kurumlar belirlenmiştir. Ayrıca plan kapsamında tarımsal su kullanım verimliliğini artıran uygulamaların yaygınlaştırılmasıyla mevcut durumda "650 olan sulama randımanının 2030 yılına kadar 660, 2050 yılına kadar "065 seviyesine yükseltilmesi hedeflenmektedir.

Bakanlığımızca çevre, içme suyu, tarım, sanayi, hayvancılık, turizm vb. sektörlerin adil ve dengeli su paylaşımını sağlamak aynı zamanda su kullanımından elde edilecek faydayı en üst seviyeye çıkarmak amacıyla havza ve alt havza bazında Sektörel Su Tahsis Planları (SSTP) hazırlanmaktadır.

Su kirliliğinin önlenmesi ve azaltılması, yer üstü ve yer altı su kaynaklarının kalitesinin korunması, iyileştirilmesi ve miktar bakımından sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasını sağlamak maksadıyla bütüncül havza yönetimi anlayışıyla nehir havza yönetim planları (NHYP) hazırlanmaktadır.

İklim değişikliğinin tarım sektörü üzerindeki olumsuz etkileri ise daha sıcak ve az yağışlı iklim koşulları, ekstrem meteorolojik olaylarda artış, su kaynaklarında azalma, kuraklık şiddetinde artış, su ve toprak kalitesinde bozulma ve biyolojik çeşitliliğin azalması gibi hususlar olarak sıralanmaktadır.

Bu bağlamda; Bakanlığımız koordinatörlüğünde ülkemiz şartlarına uygun 2008-2012, 2013- 2017, 2018-2022 ve 2023-2027 dönemine ait Türkiye Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi Strateji Geliştirme Başkanlığı ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulmuştur.

Kuraklık risklerinin olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilmesi ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunması maksadıyla ülkemizdeki 25 nehir havzası için Kuraklık Yönetim Planları hazırlanmıştır.

Kuraklık Yönetim Planları kapsamında su kaynaklarımızın verimli kullanılması ve kuraklıklara karşı hazırlıklı olunmasına yönelik olarak belirlenen tedbirler aşağıda sıralanmaktadır.

" Sulama alanlarının rehabilitasyonu ve modern sulama sistemlerine geçilmesi, " İçme ve kullanma suyu şebekelerindeki kayıp kaçakların azaltılması, e Sanayi sektöründe kullanılan suyun geri kazanılması ve temiz üretim tekniklerinin yaygınlaştırılması,

Alternatif su kaynaklarının belirlenmesi,

Gözlem ağının geliştirilmesi,

Kullanılmış suların yeniden kullanımının sağlanması,

Kuraklığa dayanıklı bitkisel ürünlerin artırılması.

Kuraklığın ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması ve Kuraklık farkındalığının artırılması.

Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Stratejisi ve Eylem Planı'nın yol göstericiliğinde illerin kendi dinamiklerine ve özel koşullarına uygun olarak "İl Kuraklık Eylem Planı" oluşturulmuştur. İl Eylem Planı kapsamında; Vali başkanlığında ilgili kurum ve kuruluşların katılımı ile oluşturulan İl Kriz Merkezi kararlarıyla olası kuraklık ile ilgili tedbirler alınarak il bazında uygulanmaktadır.

Ayrıca "Kuraklık Tahmini ve Erken Uyarı Sisteminin Kurulması" çalışmalarına başlanmış olup 2027 yılında tamamlanması hedeflenmektedir. Bu sistemle kuraklık öncesinde tarım, içme suyu, turizm, sanayi gibi su kullanan sektörlere gerekli uyarılar yapılarak kuraklık zararlarının en aza indirilmesi hedeflenmektedir.

Bu kapsamda Kayseri ve İç Anadolu Bölgesi'nin kısmen ya da tamamı Kızılırmak, Seyhan, Sakarya, Konya Kapalı, Fırat- Dicle, Yeşilırmak, Akarçay ve Doğu Akdeniz Havzalarında yürütülen/tamamlanan çalışmalar aşağıda yer almaktadır:

" Kızılırmak, Seyhan ve Doğu Akdeniz Havzalarında Nehir Havza Yönetim Planı hazırlıklarına devam edilmektedir. Yeşilırmak, Akarçay, Sakarya, Konya Kapalı Havzalarında Nehir Havza Yönetim Planları hazırlanarak. uygulamaya konmuştur.

" Seyhan, Akarçay, Konya Kapalı Havzaları için Sektörel Su Tahsis Planı hazırlanmıştır. Doğu Akdeniz, Sakarya, Kızılırmak ve Yeşilırmak Havzaları için çalışmalar devam etmektedir.

Kayseri'nin de bir bölümünün yer aldığı Seyhan Havzası'ndaki su kalitesinin belirlenmesi ve Nehir Havza Yönetim Planı'nın hazırlanması maksadıyla "Havza Bazlı Su Kalitesinin

İzlenmesi Projesi Seyhan Havzasında Su Kalitesinin İzlenmesi ve Nehir Havza Yönetim Planının Hazırlanması İşi" Bakanlığımızca yürütülmektedir.

Tamamlanmış olan Kızılırmak Havzası Kuraklık Yönetim Planı çerçevesinde (Kayseri de kısmen yer alır), su tasarrufunu teşvik eden sulama yöntemleri, kuraklığa dayanıklı tarım uygulamaları ve alternatif su kaynaklarının kullanımı gibi önlemler yer almaktadır.

Bakanlığınız tarafından Kayseri ili özelinde devam eden ve planlaması yapılan projeler aşağıda yer almaktadır:

Strateji Geliştirme Başkanlığı

İnşaat/ Yatırım Safhasındaki Projeler:

Kayseri Develi 2. Merhale Ağcaşar Barajı Rehabilitasyonu (Develi), Kayseri-Develi Köseler Göleti (Develi),

Kayseri-Pınarbaşı Şehit Arda Şen Göleti (Pınarbaşı), Elbaşı-Karadayı Sulaması (Bünyan),

Kayseri Bünyan Sarıoğlan Sulaması Anakanal Tahliyesinin Takviye Amaçlı Sarıoğlan Barajına İletilmesi (Bünyan),

Kayseri Develi 2. Merhale Ağcaşar S2 Sulaması (Develi), Kayseri Develi 2. Merhale Ağcaşar Sulaması Yenileme (Develi),

Kayseri Develi 2. Merhale Projesi Zamantı Nehri, Derivasyon Tüneli Giriş ve Çıkış Kanalları Islahı (Develi),

Kayseri Develi Ovası Sol Sahil Sulamaları Ana İletim Hattı (Develi), Kayseri Develi Ovası Sol Sahil Sulamaları Ana İletim Hattı Filtre İstasyonu (Develi), Kayseri Develi Ovası Sol Sahil Sulamaları İkmali 1. Kısım (YAS Kaynakları) (Develi),

Kayseri Develi Ovası Sol Sahil Sulamaları İkmali 2. Kısım (Gümüşören Barajı) (Batı Hattı) (Develi).

Kayseri Develi Ovası Sol Sahil Sulamaları İkmali 3. Kısım (Gümüşören Barajı) (Doğu Hattı) (Develi),

Kayseri-Develi Köseler Göleti Sulaması (Develi),

Kayseri-Felahiye Darılı Göleti Sulaması (Felahiye).

Kayseri-İncesu Sel Kapanı Sulaması Yenileme (İncesu),

Kayseri-Kocasinan Süksün Sulaması İkmali (İncesu).

12. Bölge Müdürlüğü Dijital Sulama Yönetim Sistemi Kurulumu (Kocasinan), 12. Bölge Müdürlüğü Sulama Sistemleri Otomasyon Yapımı (Kocasinan),

12. Bölge Müdürlüğü Sulama ve Depolama Tesislerine Ölçü Tesisleri Kurulumu, Bakım ve Onarımı (Kocasinan),

12.Bölge Sulamaları YAS Takviye Tesisleri (Kocasinan),

Kayseri Yamula Mansap Cazibe Pompaj Sulaması Ana Boru Hat Kapama Vanalarının Bypaslı Hale Getirilmesi ve Hat Sonu Tahliyelerinin Cazibe Hale Dönüştürülmesi (Kocasinan),

Kayseri-Kocasinan Yamula Projesi Filtre İstasyonu Tamamlama (Kocasinan),

Kayseri Sarımsaklı Baraj Sulaması Sistemi Modemizasyon Projesi İçin Arazi Edinim Planlarının ve Arazi Edinim Planı İzleme Raporlarının Hazırlanması Danışmanlık Hizmetleri (Melikgazi),

Kayseri Sarımsaklı Barajı Sulaması Yenileme (Melikgazi),

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Sarımsaklı Barajı Sulaması Yenileme Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı (ÇSYP) Hazırlanması Danışmanlık Hizmetleri (Melikgazi).

Kayseri Bahçelik Barajı Mansap Irmak Yatağı Düzenlemesi 1. Kısım (Pınarbaşı), Kayseri Bahçelik Barajı Mansap Irmak Yatağı Düzenlemesi 2. Kısım (Pınarbaşı), Kayseri Bahçelik Sulaması Tacin Irmak Yatağı Düzenlemesi (Pınarbaşı),

Kayseri Zamantı Sulamaları Yenileme (Ayvacık Cabe, Çördüklü, Avşarsöğütlü, Melikviran, Şeyhbarak) (Pınarbaşı),

Kayseri-Pınarbaşı Altıkesek Sulaması Yenileme Drenaj Kanalları ve Ana Kanal Islahı (Pınarbaşı),

Kayseri-Pınarbaşı Panlı Göleti Sulaması İkmali (Pınarbaşı), Kayseri-Pınarbaşı Şehit Arda Şen Göleti Sulaması (Pınarbaşı). Bünyan-Sarıoğlan Sulaması Malzeme Alımı 8.Kısım (SKE) (Sarıoğlan), Kayseri Bünyan-Sarıoğlan Sulaması (Sarıoğlan),

Kayseri-Sarız Kemer Regülatör Sulaması (Sarız),

Kayseri- Yeşilhisar Kovalı Sulaması Drenaj Kanallarının Açılması (Yeşilhisar),

Proje Safhasındaki Projeler:

Kayseri Develi Ağcaşar Barajı Rehabilitasyon Proje Yapımı (Develi), Kayseri-Sarımsaklı Barajı Rehabilitasyon Proje Yapımı (Melikgazi),

Kayseri Develi Fraktin Sulaması Proje Revizyonu Yapımı (Develi), Kayseri-Develi Ovası Sol Sahil Sulamaları İkmali 2.Kısım (Gümüşören Barajı) (Batı Hattı) İncesu Pompaj Sulaması GES Proje Yapımı (Develi),

Kayseri Yamula Projesi Kalaba Seyfe Ünitesi GES Proje Yapımı (Kocasinan), Kayseri Yamula-Mansap Cazibe Pompaj Sulaması GES Proje Yapımı (Kocasinan), Kayseri- Yamula Projesi Kalaba-Seyfe Sulaması Proje Yapımı (Kocasinan), Kayseri Bahçelik Projesi Kapıkaya İletim Hattı Proje Revizyonu Yapımı (Pınarbaşı),

" Kayseri Pınarbaşı Aşağıkaragöz ve Büyükgümüşgün Sulaması Proje Yapımı (Pınarbaşı),

Kayseri-Bünyan Sarıoğlan Sulaması Ağaçlı Pompaj Sulaması GES Proje Yapımı (Sarıoğlan).

Kayseri Tomarza Sulaması Proje Revizyonu Yapımı (Tomarza) ve

Kayseri Yahyalı Ağcaşar Barajı SI Sulaması Yenileme Proje Yapımı (Yahyalı), Yatırımda Olmayan Baraj. Gölet ve Sulama İşleri:

Kayseri (Kocasinan oHöbek Göleti (Sulaması (Kocasinan) (Planlaması

Tamamlanmış), Yamula Kalaba Seyfe Sulaması |. Merhale (Kocasinan) (Proje Yapımı Tamamlanmış),

Kayseri Özvatan Kaynak Sulaması (Özvatan),

Kayseri Pınarbaşı Büyükgümüşgün Sulaması Yenileme (Pınarbaşı),

Kayseri Pınarbaşı Aşağı Karagöz Sulaması Yenileme (Pınarbaşı) ve

Kayseri Kocasinan Höbek Göleti (Kocasinan) (Proje Yapımı Tamamlanmış). Strateji Geliştirme Başkanlığı

Bakanlığımızca tarımda kullanılan suyun etkin kullanımını sağlamak üzere 2007 yılından itibaren bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KK YDP) kapsamında 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır. Bu kapsamda ülke genelinde 2007 yılından 13.10.2025 tarihine kadar geçen sürede uygulanan 58.872 projeyle 5,5 milyon dekarlık alanın modern sistemlerle sulanması sağlanmıştır. Aynı tarihler arasında Kayseri ili özelinde 181 proje ile 52.386 dekarlık alanın modern sulama sistemleri ile sulanması sağlanmıştır.

Bakanlığımızca, tarımsal üretimde suyun etkin ve verimli kullanılması amacıyla, 2800 sayılı "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Tarıma Dayalı Ekonomik Yatırımlar ve Kırsal Ekonomik Altyapı Yatırımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar" ve bu Karar kapsamında hazırlanan "Kırsal Kalkınma Destekleri Kapsamında Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (2021/7)" hükümleri doğrultusunda, modem basınçlı sulama sistemlerinin çiftçiler tarafından benimsenmesi ve yaygınlaşması hedeflenmektedir.

Bu kapsamda, 2025 yılında projeye esas hibe üst limiti 10.000.000 TL olarak belirlenmiş olup 9450 oranında hibe desteği sağlanmaktadır.

Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır. e" Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, "e Lineer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, e Güneşenerjili sulama sistemi kurulması, e Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve e Akıllı sulama sistemleri.

Kurak ve yarı kurak bölgelerde yağış sularından maksimum fayda sağlanmak üzere yağmur hasadı projeleri yürütülmektedir. 2022 yılında KKYDP kapsamında tarımsal kuraklığı önlemeye yönelik kırsalda yağmur hasadı için havuz yapımı (Jeomembran) "050 hibe kapsamına alınmıştır.

IPARD İl Programı kapsamında çıkılan ve çıkılacak çağrılarda Y050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine (damla sulama, yağmurlama, pivot ve tamburlu sulama sitemlerinin ayrıca suyun kaynağından çıkarılmasında ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanabildiği modern tarımsal solar sulama sistemlerinin dahil olduğu) hibe desteği sağlanmaktadır.

İklim değişikliği kaynaklı risklerin etkilerini en aza indirmek için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamında yer alan "Köy Bazlı Verim Sigortası" ile kuru tarım alanlarında yetiştirilen buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve yağlık ayçiçeği ürünlerinde kuraklık, don, sıcak rüzgâr, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış risklerinden kaynaklı verim azalışları teminat altına alınmaktadır. Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında poliçede yazılı primin 9670'i Devlet tarafından karşılanmaktadır. Strateji Geliştirme Başkanlığı

Bakanlığımız tarafından su kısıtının belirlendiği bölgelerde, belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimizin Devlet Destekli Tarım Sigortası yaptırmaları halinde; poliçe primi üzerinden "010 oranında "Su Kısıtı Desteği" indirimi uygulanmaktadır.

8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9425-0100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.

Bu doğrultuda, e Basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon TL üst limite kadar "0100'e varan faiz/kâr payı desteği, se Hayvancılık, kanatlı sektörü ve su ürünleri sektöründe yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave "05,

" Bitkisel üretim konularında işletme kredi/finansman kullandırımlarında basınçlı sulama sistemi kullanımında ilave 9010, e Kapalı ortamda bitkisel üretim konusunda yatırım ve işletme kredi/finansman kullandırımlarında yenilenebilir/atık enerji kullanımına ilave 9020, yatırımlarda yağmur suyu hasatı değerlendirildiğinde ilave 9010 ve e Planlı üretime uygun üretim yapan faydalanıcılara ilave 9620 faiz/kâr payı desteği sağlanmaktadır.

Bakanlığımızca modern sulama yöntemlerinin yaygınlaştırılması amacıyla üreticilerimizin bilinç düzeyinin artırılmasına yönelik olarak basılı ve görsel yayınlar hazırlanmaktadır.

Ayrıca, Bakanlığımız tarafından yürütülen Tarımsal Yayım Hizmetleri Projesi kapsamında, su kaynaklarının korunmasına yönelik çeşitli eğitim ve yayım faaliyetleri düzenlenmiş olup bu faaliyetlere birçok çiftçi ve üretici katılım sağlamıştır.

Tarımda dijitalleşme ile bitkinin ne zaman ne kadar sulama suyuna ihtiyaç duyduğunun tahmin edilmesi için dijital sulama yönetimi projeleri yürütülmektedir. Bu amaçla TAGEM-suET (Sulama Yönetimi ve Bitki Su Tüketimi Sistemi) hayata geçirilmiştir. Sisteminin kullanılması ile her yıl tarımsal olarak israf edilen toplam su kaynağı miktarının azaltılması hedeflenmiştir.

Tarım Cebimde mobil uygulamasına eklenen "Su" sekmesinde yer alan TAGEM SuET modülü sayesinde uzun yıllar ortalamasına dayanan meteorolojik veriler üzerinden üreticilerimiz arazilerinin bulunduğu mahalle, yetiştirilen bitki, toprak ve sulama yöntemlerini seçerek en doğru sulama programına en kısa yoldan ulaşabilmektedir. TAGEM-SuET programına ve kullanım kılavuzuna https://tagemsuet.tarimorman.gov.tr/pages/login adresinden ulaşılabilmektedir.

"Dijital Sulama Yönetim Sisteminin (DiSU) Geliştirilmesi" projesi kapsamında 6 farklı bölgede çalışmalar yürütülmektedir.

Bakanlığımızca, Tarımsal Kuraklıkla Mücadele Sirateji ve Eylem Planı (2023-2027) çerçevesinde, sürdürülebilir tarım ve verimin korunması amacıyla ülkemizde tarımsal kuraklığı belirlemek ve izlemek için "Ülkesel olarak Tarımsal Kuraklık Risk Haritalarının Çıkarılması ve Tarımsal Kuraklığın Web Tabanlı olarak İzlenmesi Projesi" yürütülmüş olup tarımsal kuraklığın izlenmesi için kullanılmaktadır. Operasyonel olarak haftada bir (7 günlük) tüm Türkiye için tarımsal kuraklık haritaları üretilmektedir.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Ayrıca yapay zekâ ve uzaktan algılama teknikleri ile su miktarının ve kalite parametrelerinin tespitine yönelik olarak Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından başlatılan "Kamu Kurumları Araştırma ve Geliştirme Projelerini Destekleme Programı (KAMAG) 1007 Projesi" çalışması başlatılmış olup ihale aşamasındadır. Proje ile ülkemizin su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi için su miktarının ve kalitesinin tespiti, korunması ve iyileştirilmesine destek olunacaktır. Projede yapay zekâ ve uzaktan algılama destekli sistemler, gerçek zamanlı olarak suyun miktarı ve kalitesine yönelik daha sık veri toplamaya ve geleceğe yönelik senaryo analizlerine imkân sağlayacaktır.

İbrahim YUMAKLIBakan