Antep fıstığı ithalatına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 43 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Ticaret Bakanı Sayın Ömer BOLAT tarafından Anayasa'nın 98'inci ve İçtüzüğün 96 ile 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Sabahat ERDOĞAN SARITAŞ Siirt Milletvekili
SORULAR
09.2025
Türkiye'nin en önemli tarımsal ihraç ürünlerinden biri olan fıstık, özellikle Siirt, Antep, Urfa, Diyarbakır ve Batman başta olmak üzere bölge ekonomisinin temel dayanak noktalarından biridir. Ancak fıstık üreticisi son yıllarda ağır ekonomik baskılarla karşı karşıya kalmıştır. Girdi maliyetlerindeki yüksek artışlar, mazot, gübre, ilaç ve sulama masraflarındaki fahiş fiyatlar üreticinin belini bükmektedir. Bunun yanında olumsuz iklim koşulları, kuraklık, don ve dolu gibi afetler verimi ciddi ölçüde düşürmektedir.
Geçtiğimiz yıl ürün fiyatlarının aşırı şekilde düşmesi sebebiyle üretici emeğinin karşılığını alamamış, ürününü yok pahasına satmak zorunda kalmıştır. Bu yıl ise baklava üreticileri ve bazı tüccarlar tarafından fıstık ithalatının gündeme getirilmesi, üreticiye "son darbe" niteliğindedir. Bir kilo baklavada sadece 150 gram fıstık kullanılmasına rağmen, baklavacıların yüksek fiyat gerekçesiyle ithalat talep etmesi, çiftçiyi hedef tahtasına koymaktır. Fıstık üretimi uzun vadeli, zahmetli ve yüksek risk içeren bir üretimdir. Çiftçi, çoğu zaman 4-5 yılda bir ancak verimli hasat alabilmektedir. Böyle bir üretim yapısına ithalat baskısı eklenirse, tıpkı pamuk, buğday ve mısırda olduğu gibi, fistıkta da çiftçi bahçelerini sökmek zorunda kalacak; hem üretim hem de ülkemizin marka değeri büyük zarar görecektir.
Fıstık ithalatının'açılması, bölgedeki üreticinin tek geçim kaynağını ortadan kaldıracağı gibi, ülke tarımının stratejik ürünlerinden birini de çöküşe sürükleyecektir. Üreticiyi desteklemek yerine ithalat kapılarının açılması, çiftçiyi geri dönülmez zararlara sevk etmek anlamına gelecektir. Fıstık henüz hasat mevsiminde ve ürünün büyük bölümü çiftçilerin elinde bulunduğunu göz önüne alırsak ithalat yapılması halinde zararın üreticilere yansıyacağı kaçınılmazdır.
Bu bağlamda;
Fıstık ithalatına izin verilmesi yönünde Ticaret Bakanlığı'na kimler tarafından, hangi gerekçelerle başvuru yapılmıştır?
Bakanlığınız, fıstık üreticilerinin temsilcileriyle, kooperatiflerle ve ziraat odalarıyla bu konuda herhangi bir istişare yapmış mıdır?
Fıstık ithalatının açılması hâlinde, Siirt, Antep, Urfa, Diyarbakır ve Batman"daki üreticilerin gelir kayıplarını önlemek için hangi tedbirler planlanmaktadır?
Türkiye'nin en önemli ihracat kalemlerinden biri olan fıstıkta, üretimi geliştirmek ve ihracat potansiyelini artırmak için Bakanlığınızın somut bir destek programı var mıdır?
Fıstık fiyatlarının aşırı artışının sebebi gerçekten üretici mi, yoksa aracı tüccar ve stokçular mıdır? Bu konuda herhangi bir piyasa denetimi yapılmakta mıdır?
İthalatın, baklava fiyatlarını gerçekten düşürüp düşürmeyeceği konusunda Bakanlığınızın bilimsel veya ekonomik bir analiz çalışması var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Ömer Bolat, Ticaret Bakanı ·
İlgi (o : 10.2025 tarihli ve tarihli ve 43452547-120.07.04-E. 1712094 sayılı yazınız.
İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Siirt Milletvekili Sayın Sabahat ERDOĞAN SARITAŞ tarafından verilen 7/34295 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Prof. Dr. Ömer BOLAT
Bakan
TİCARET BAKANLIĞI
Siirt Milletvekili Sayın Sabahat ERDOĞAN SARITAŞS'a Ait 7/34295 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:
Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:
1. 6) İhracatçılarımızın küresel pazarlarda rekabet gücünü artırmak ve uluslararası alanda daha güçlü bir konuma gelmelerini sağlamak amacıyla, Bakanlığımızca ihracata yönelik çeşitli destek mekanizmaları geliştirilmiştir. Bu destekler; firmaların ihracat stratejilerini oluşturmalarına, hedef pazarlarını belirlemelerine, yeni pazarlara giriş yapmalarına ve bu pazarlarda sürdürülebilir bir şekilde varlık göstermelerine katkı sağlamaktadır. Ayrıca, ihracatçılarımızın üretim kapasitelerini artırmaları, ürünlerini katma değerli ve markalı hale getirerek yurt dışına sunmaları ve böylece uluslararası pazarlarda rekabet avantajı elde etmeleri için kapsamlı devlet destek programları uygulanmaktadır.
Bu çerçevede, mal ihracatına yönelik faaliyet gösteren tüm ihracatçılarımız gibi tarım ve gıda alanında faaliyet gösteren ihracatçılar da Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülen 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar kapsamında ihracata hazırlıktan markalaşma sürecine kadar uçtan uca bir destek sistematiğiyle desteklenmektedir. Bu çerçevede, ülkemizin tarım ve gıda sanayi ürünleri ihracatının artırılması, ülkemizde faaliyet gösteren firmalarımızın kaliteleriyle öne çıkarak hedef ve potansiyel pazarlarda gereken payı alabilmesi ve katılımcılarımızın muhataplarıyla ikili görüşmeler yaparak iş ilişkileri kurmalarının temini amacıyla, sektörel ticaret heyeti ve sektörel alım heyeti destek mekanizmamız mevcuttur. Diğer taraftan, pazara giriş destekleri, yurt içi ve yurt dışı fuar destekleri, tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine yönelik destekler, Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (UR-GE) projesi destekleri başta olmak üzere ihracatçılarımızın faydalanması adına birçok destek mekanizmamız mevcuttur. Ek olarak, 5973 sayılı Karar'da yer alan Marka/TUROUALITY& Destek Programı kapsamında Türkiye'nin markalarını uluslararası pazarda tanıtmak ve global rekabet gücünü artırmak amacıyla tarım ve gıda sektörüne yönelik TUROUALITY © Tanıtım Projesi de destek mekanizmalarımız arasında yer almaktadır.
Bununla birlikte, ihracatçılarımızın ticari istihbarata erişimi adına Bakanlığımız tarafından uygulamaya alınan Kolay İhracat Platformu (KİP), E-Kolay İhracat Platformu (E-KİP), Müşavire Danışın ve Dış Talepler Bülteni uygulamalarımız ihracatçılarımızın hedef pazarlardaki alıcılara erişimini kolaylaştırmakta ve ihracatçılarımız söz konusu platformlar aracılığıyla ihracat kapasitelerini artırma imkanları yakalamaktadır. Desteklerin detaylarına ilişkin bilgilere ise Bakanlığımızın resmi internet sayfasından (Www.ticaret.gov.tr) erişilebilmektedir.
Öte yandan, Bakanlığımızca anılan ürünün ithalatında uygulanan gümrük vergilerine yönelik yeni bir düzenleme yapılmamıştır. Bilindiği üzere, 0802.51.00.00.00 ve 0802.52.00.00.00 Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonlu (GTİP) kabuklu ve kabuksuz Antep fıstığı ithalatında uluslararası taahhütlerimizin en yüksek seviyesi olan 643,2 oranında gümrük vergisi uygulanmaktadır. Ayrıca, 31.12.2024 tarih ve 32769 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Tarım ve Orman Bakanlığının Kontrolüne Tabi Ürünlerin İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/5Y'nin Ek-7 sayılı listesinde yer alan Antep fıstığının ithalatı Zararlı Risk Analizi (ZRA)'ne tabi olup, olumlu sonuçlandırılmış bir ZRA Raporu olmaksızın anılan ürünün ithalatına izin verilmemektedir.
Diğer taraftan, 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında, fahiş fiyat artışı ile stokçuluk uygulamalarına yönelik denetim ve incelemeler yapmak ve gerektiğinde idari para cezası uygulamak üzere "Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu" oluşturulmuştur. Bu bağlamda, kamunun beslenme, sağlıklı yaşama ve korunma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için zorunlu olan mal ve hizmetlerin fiyatlarında fahiş artışlara giderek veya bunlara ulaşılmasına engel olarak mağduriyet yaratan her türlü girişim yakın takip altındadır. Ticaret il müdürlüklerimiz tarafından; üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler günlük olarak denetlenmektedir. Bu kapsamda, fıstık fiyat hareketleri de üretici, tüccar ve perakende aşamalarında bir bütün olarak izlenmekte; piyasa dengesini bozabilecek manipülatif veya stokçuluk amaçlı faaliyetlere karşı gerekli inceleme ve denetimler Bakanlığımızca titizlikle yürütülmektedir.