Eskişehir'in Beylikova ilçesinde bulunan nadir toprak elementi rezervine ilişkin
Kaynak göster
Jale Nur Süllü (CHP), 29 Eylül 2025 tarihinde 7/34600 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 67 gün sonra, 5 Aralık 2025).
Jale Nur Süllü (CHP, Eskişehir). “Eskişehir'in Beylikova ilçesinde bulunan nadir toprak elementi rezervine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/34600, 29 Eylül 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-34600-eskisehir-in-beylikova-ilcesinde-bulunan-nadir-toprak-elementi-rezervine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4b0b2c6c-b0d6-4155-b04f-019999719066
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 67 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 56 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Alparslan Bayraktar tarafından yanıtlanmasını, Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96'ıncı maddeleri gereğince arz ederim.
Tr. Jale Nur SÜLLÜ Eskişehir Milletvekili
Eskişehir ili, Beylikova ilçesinde tespit edilen 694 milyon tonluk nadir toprak elementleri (NTE) rezervi, yalnızca Türkiye'nin değil, dünyanın en stratejik zenginlikleri arasında gösterilmektedir. Ancak, bu milli servet, halkın refahı için kullanılacağına, uluslararası pazarlık masalarında yabancı devletlerin çıkarlarına hizmet edecek bir koz haline getirilmektedir.
TBMM'de apar topar geçirilen kamuoyunda "talan yasası" olarak adlandırılan değişikliklerde NTE'lere ilişkin düzenlemeler, vekili olduğum Eskişehir'in Beylikova ilçesinde | bulunan zengin kaynaklar açısından endişelerin artmasına yol açmıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin | milli zenginlikleri, küresel güçlerin zenginleşme araçları olarak sunulamaz; ulusumuzun toprağı, ormanları ve kaynakları, kısa vadeli siyasi kaygılarla uluslararası pazarlık malzemesi yapılamaz.
Bu bağlamda;
SORULAR
29/06/2022 tarih ve 7/68010 esas numaralı soru önergeme verilen, "Hâlihazırda mezkur sahadan madencilik anlamında bir cevher üretimi yapılmamaktadır. Ancak sahanın değerlendirilmesi ve bir an önce ülkemiz ekonomisine kazandırılması amacıyla idari, teknik ve altyapı (ihale, yapım işi vb.) çalışmalarına ilişkin ilgili kurumlar nezdinde gerekli izin, lisans ve yetkilendirme işlemlerine devam edilmektedir." yanıtı ile ilgili olarak, NTE rezerv alanı ve pilot tesis alanı neresidir?
Eskişehir'in Beylikova ilçesindeki NTE rezervlerine ilişkin, yabancı şirketler ya da devletlerle yapılmış herhangi bir ön mutabakat, anlaşma veya niyet protokolü var mıdır? Varsa hangi şirket ya da devletler ile mutabakata varılmıştır? |
2022 yılında 7/68010 Esas Numaralı soru önergeme, "Eskişehir ili, Sivrihisar ilçesi, | Karkın Mahallesi'nde kurulacak olan pilot tesiste 2023 yılında üretim yapılması, pilot tesisten alınacak sonuçlar üzerine de endüstriyel tesis yatırımına başlanması planlanmaktadır." yanıtı verilmiştir. Beylikova*daki NTE rezervlerinin işlenmesi ve | değerlendirilmesi konusunda bugüne kadar yapılan planlama ve çalışmalar nelerdir?
Beylikova'daki NTE rezervlerinin işlenmesi için, Türkiye"nin yeterli teknolojik altyapısı mevcut mudur? Yoksa yabancı devlet ya da şirketlerle iş birliği mi planlanmaktadır?
NTErezervlerinin katma değerli ürünlere dönüştürülmesi için, ülkemizde bir işleme tesisi kurulacak mıdır? Eğer kurulacaksa, yatırım planı ve takvimi nedir?
. Eskişehir'in toplam yüzölçümünün yüzde 71'inde yürütülen madencilik faaliyetlerinin doğa, çevre, tarım, su kaynakları ve insan sağlığı üzerindeki yıkıcı etkileri ortadayken, Beylikova rezervleri için bağımsız ve şeffaf bir Sosyal ve Çevresel Etki Değerlendirmesi yapılmış mıdır? Yapıldıysa, hangi tespitlerde bulunulmuştur?
. Rezervlerin çıkarılmasının, bölgedeki su kaynakları, tarım alanları ve ekosistem üzerinde yaratacağı etkiler konusunda hangi önlemler alınmaktadır?
. Temmuz 2025'te Beylikova'nın kırsalında çıkan yangınların nedenleri tam olarak araştırılmış mıdır? Yangının, bölgedeki NTE rezervlerine erişimi kolaylaştırmak için kasıtlı çıkarıldığına dair iddialar doğru mudur? Bu iddialarla ilgili soruşturma açılmış mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
: DÖNEM | ESASNO 283 |! 7-34600
Maden sahalarında arama ve işletme ruhsat süreçlerinden sonra ruhsat sahipleri tarafından madencilik faaliyetlerine başlanabilmesi için "işletme izni" alınması gerekmekte olup, mevcut sahaların çok küçük bir alanına tekabül eden ve fiili olarak madencilik faaliyetinin yürütüldüğü alanı ifade eden işletme izinli alanlarda faaliyete başlanabilmesi için izin alanına yönelik olarak 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7'nci maddesinde belirtilen; mülkiyet izninin (orman/mera/tapulu arazi vb.), ÇED Belgesi'nin, İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı'nın ve ilgili Bakanlık/Kurumlardan alınması zorunlu olan diğer tüm izinlerin (Sit, Milli Parklar, Turizm Bölgeleri Alanları ve Merkezleri ile Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve duyarlı bölgeler için vb.) tamamlanması gerekmektedir.
Yapılacak olan madencilik faaliyetinin çevreye olan etkilerinin yerel halkla beraber ilgili kurumlarca etraflıca değerlendirildiği söz konusu izin süreçlerini tamamlayamayan hiçbir ocağın açılmasına ise Bakanlığımızca müsaade edilmemekte olup, bu bağlamda tek başına arama ve/veya işletme ruhsatına sahip olunması fiili olarak madencilik faaliyetlerinin başlatılabilmesi için yeterli olmamaktadır.
Bu bilgiler ışığında; Nadir Toprak Elementleri (NTE)'ye yönelik Eskişehir ili, Sivrihisar ilçesi sınırları dahilinde ve Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ETİMADEN) uhdesinde yer alan ruhsat sahası için Toryum*tBarittFluorit*NTE işletme izni bulunmaktadır.
Madencilik faaliyetleri için kazılan toplam alanların Eskişehir ilimizin yüzölçümüne oranı 960,5 1'dir.
NTE rezervlerinin çıkarılması ve işlenmesi hususuyla ilgili olarak; Eskişehir ilimizin Beylikova ilçesindeki sahada yürütülen arama çalışmaları kapsamında, 310 lokasyonda yaklaşık 125 bin metre sondaj yapılmış ve sahadan 59.000'den fazla numune alınarak gerekli analiz çalışmaları tamamlanmış olup, NTE, barit, florit ve toryumdan oluşan 694 milyon ton kaynak tespit edilmiştir. Bu saha Çin'deki Bayan Obo sahasından sonra dünyanın ikinci büyük NTE kaynak sahasıdır. Ayrıca NTE sahasındaki kompleks cevherin ekonomiye kazandırılması faaliyetlerinde kurumsal kapasite ve uzmanlığın geliştirilmesi, teknoloji geliştirme, altyapı çalışmaları, pilot ve üretim tesisi kurulmasına yönelik çalışmaların yanı sıra, iş süreçlerinin daha etkin sürdürülmesi amacıyla "Beylikova Florit, Barit ve Nadir Toprak Elementleri İşletme Müdürlüğü " kurulmuş olup, Ülkemizin dünyanın önemli üreticisinden birisi olma hedefi ve stratejik bakış açısıyla ilk etapta 1.200 ton/yıl kapasiteli pilot tesis kurulmuştur.
Pilot tesisde; kompleks cevherden fiziksel, fizikokimyasal ve hidrometalurjik zenginleştirme yöntemleri kullanılarak ilk etapta Nadir Toprak Oksitleri (NTO) konsantresi elde edilmesi ve üretim sürecinin oluşturulması amacıyla çalışmalar yürütülmektedir. Pilot tesisin kırma, öğütme, seperasyon, kavurma, liç, çöktürme, flotasyon aşamaları tamamlanmış olup, Ar-Ge çalışmalarına başlanmıştır. NTO konsantresinden nadir toprak oksitlerinin ayrı ayrı elde edileceği ünite, yapılan/yapılacak ön laboratuvar çalışmaları ile belirlenecek parametreler sonrasında mevcut pilot tesise entegre edilecektir. Pilot tesisin endüstriyel tesise dönüştürülmesine ilişkin çalışmalar, saflaştırma teknolojisi çalışmaları ile birlikte devam etmektedir. Endüstriyel Tesiste yıllık 570 bin ton cevher işlenecektir. 2026 yılında Endüstriyel Tesisin projelendirme çalışmalarının tamamlanmasını müteakip 2027 yılında yapımına başlanması planlanmaktadır.
Öte yandan; Dünya NTE üretiminde Çin, ABD, Avustralya ve Kanada gibi ülkeler ön plana çıkıyor olmakla birlikte NTE teknolojisine sahip olan ülke ve firmalar, NTO üretim süreçlerine ilişkin teknolojileri stratejik ve rekabetçi üstünlük olarak görmekte ve bu bilgileri paylaşmaktan kaçınmaktadır. Bu çerçevede ETİMADEN; milli bir bilinçle nadir toprak elementlerine ilişkin bir taraftan ülkemizin madencilik ve cevher zenginleştirme alanında uzman kadro ve altyapısı olan üniversiteleri ile imzalanmış Ar-Ge sözleşmeleri kapsamında yoğun faaliyetler sürdürürken, diğer taraftan ortaya konulan stratejilerle bu alanda teknolojiye sahip ülkelerin uzman Ar-Ge ve teknoloji kuruluşları ile iş birliği süreçlerine devam etmektedir. NTE rezervlerinin yabancı şirketlere veya devletlere verilmesine ilişkin yabancı şirketler ya da devletlerle yapılmış herhangi bir ön mutabakat, anlaşma veya niyet protokolü bulunmamaktadır.
Yine Bakanlığımız ilgili kuruluşu Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK); NTE ve diğer kritik elementler ve ürünlerinin elde edilmesi, bu elementlere ilişkin ürün, teknolojilerin SÜLLÜ'NÜN YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN CEVAPLAR
| DÖNEM | ESASNO | 283 | 734600 | geliştirilmesi ve gelişmiş teknolojik ürünlerde geniş bir şekilde kullanımının sağlanması amacıyla araştırmalar yürütmektedir. TENMAK bünyesinde ülkemizin sahip olduğu bütün kaynaklardan NTE"lerin elde edilmesi, NTE'ler kullanılarak gelişen sektörlerimizin ihtiyaç duyacağı uç ürünlerin üretilmesi ve ticari değere dönüştürülmesi için hem ulusal hem de uluslararası düzeyde Ar-Ge ve teknoloji geliştirme projeleri yürütülmektedir.
TENMAK bünyesinde yapılan ve NTE üretimi konusunda teknoloji geliştirilmesi amaçlanan Ar-Ge çalışmaları kapsamında İstanbul Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü başta olmak üzere birçok üniversite ile iş birliği yapılmakta, bu üniversitelerde NTE alanında yüksek lisans/doktora yapan araştırmacılar proje personeli veya bursiyer olarak projelerde görevlendirilmektedir. Bunun yanı sıra Japonya, Malezya, Pakistan, Almanya, Romanya, Polonya, Slovenya, Çek Cumhuriyeti ülkeleriyle iş birliği görüşmeleri yürütülmektedir. Ayrıca, insan kaynağı yetiştirilmesi ile ilgili TENMAK adına yurt dışına gönderilen personellerin özellikle NTE teknolojileri ile ilgili ABD, Kanada, Avustralya, Japonya ve Almanya gibi ülkelerde çalışmalar yapan ekiplere dahil edilmesine çalışılmaktadır.
NTElerin her türlü birincil ve ikincil kaynaktan kazanılmasına yönelik teknolojilerin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla TENMAK bünyesinde ülkemizde ilk olan "NTE Cevher Zenginleştirme ve Saflaştırma Laboratuvarı" ile "Kalıcı Mıknatıs Üretimi ve Ar-Ge Laboratuvarı" alt yapıları kurulmuştur. Bunun yanı sıra özellikle enerji ve savunma sanayinin ihtiyaç duyduğu NTE içeren manyetik malzemeler ve optoelektronik malzemelerin geliştirilmesi kapsamında; külçe, şerit ve toz mıknatıs üretimlerinin yapıldığı, kalıp tasarımı ve kalıplama, sinterleme çalışmalarının gerçekleştiği, manyetik alan uygulamaları ve mıknatıs analiz süreçlerinin geliştirildiği ülkemizde ilk olan "Yerli Kalıcı Mıknatıs Üretim ve Ar-Ge Sistemi" kurulmuş ve devreye alınmıştır.
Eskişehir ilimizin Beylikova ilçesinde kurulan pilot tesisin çevresel etkilerine ilişkin hususlar Çevre, Şehircilik ve İklim değişikliği Bakanlığı uhdesinde yürütülen ÇED sürecinde tüm yönleriyle etraflıca değerlendirilmekte olup, bu çerçevede söz konusu tesis için 16.04.2021 tarihinde alınan ÇED Olumlu Kararı kapsamında gerekli izlemeler bağımsız kuruluşlarca yapılmakta ve 3 aylık periyotlarda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na sunulmaktadır. Ayrıca, Beylikova Bölgesindeki pilot tesiste faaliyetler sonucunda açığa çıkan atık düzenli şekilde depolanmakta ve mer'i mevzuat hükümlerince düzenli olarak takip edilmektedir.
2025 yılı Temmuz ayında Beylikova kırsalında çıkan yangının ise NTE ruhsat alanına uzak bir mesafede ve doğal sebeplerle çıktığı hususu yetkili makamlarca açıklanmış olup, bahse konu iddialar asılsızdır.
Alparşfn BAYRAKTARBakan